Κάν’ το όπως ο Ρούζβελτ!

Την ώρα που οι κυβερνήσεις διεθνώς διαθέτουν δισεκατομμύρια για τις επιπτώσεις της πανδημίας, η τέχνη φαίνεται πως είναι ο μεγάλος απών. Η λύση ενδεχομένως να βρίσκεται σε προηγούμενες σελίδες της Ιστορίας. Σε εκείνες που εν μέσω μιας ανάλογα δύσκολης οικονομικά συγκυρίας ο πολιτισμός με την κατάλληλη υποστήριξη «γέννησε» σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Μαρκ Ρόθκο, ο Ορσον Ουέλς, ο Βίλεμ ντε Κούνινγκ, ο Τζάκσον Πόλοκ και η Δωροθέα Λανγκ.

Και σε αυτές ακριβώς παραπέμπει μία από τις πιο επιδραστικές μορφές στον κόσμο της τέχνης, ο Χανς Ούλριχ Ομπριστ, καλλιτεχνικός διευθυντής της λονδρέζικης γκαλερί Σέρπενταϊν, απευθύνοντας έκκληση προς τις κυβερνήσεις παγκοσμίως να συνδράμουν τους καλλιτέχνες και τους πολιτιστικούς φορείς. Αναφέρεται στο New Deal, τα οικονομικά μέτρα που θεσπίστηκαν από τον Φραγκλίνο Ρούζβελτ τη δεκαετία του ’30 στις ΗΠΑ για την αντιμετώπιση των συνεπειών της Μεγάλης Υφεσης.

Το 1934 βρισκόταν στο ζενίθ της. Το ένα τέταρτο του πληθυσμού δεν είχε δουλειά, εκατομμύρια ήταν τα φτωχά παιδιά και οι άστεγες οικογένειες. Οταν τα πρώτα δολάρια της έκτακτης ομοσπονδιακής πράξης ανακούφισης, που προηγήθηκε του New Deal, άρχισαν να φτάνουν στις τσέπες των εξαθλιωμένων οικογενειών, η κυβέρνηση αντιμετώπισε το εξής δίλημμα: έπρεπε να συμπεριληφθούν οι καλλιτέχνες στη βοήθεια; Το κύριο αντεπιχείρημα ήταν ότι δεν είχαν πραγματική δουλειά, ώστε να τη χάσουν και να δικαιούνται στήριξη.

Την απάντηση έδωσε ο άνθρωπος στον οποίο ο πρόεδρος Ρούζβελτ είχε αναθέσει τη μεγαλύτερη δημόσια παρέμβαση ποτέ στην οικονομία, ο Χάρι Χόπκινς, ο οποίος είπε «ανάθεμα, πρέπει να τρώνε όπως όλοι οι άλλοι!». Κι έτσι προέκυψε το Public Works of Arts Project (PWAP), στο πλαίσιο του οποίου σε μόλις τέσσερις μήνες υπέγραψαν συμβάσεις 3.749 καλλιτέχνες, οι οποίοι παρήγαγαν πάνω από 15.600 πίνακες, τοιχογραφίες, αφίσες και γλυπτά για κυβερνητικά κτίρια σε ολόκληρη τη χώρα. Μόνο σε αυτή τη φάση το ομοσπονδιακό ταμείο πλήρωσε συνολικά περίπου 1,2 εκατ. δολάρια, κατά μέσο όρο περισσότερα από 75 δολάρια για κάθε έργο τέχνης, ποσό αξιόλογο για την εποχή.

Το PWAP διήρκεσε δύο χρόνια κι αντικαταστάθηκε από ένα πολύ πιο γνωστό πρόγραμμα, το Work Progress Administration (WPA), που λειτουργούσε μέχρι το 1943. Συμπεριέλαβε συγγραφείς και φωτογράφους με κοινή όμως αποστολή: να καταγράψουν την πραγματική εικόνα της χώρας και τη θέλησή της να επιβιώσει. «Το WPA έσωσε τη ζωή μου», έλεγε η ζωγράφος Λι Κράσνερ, σύζυγος του Τζάκσον Πόλοκ, που επίσης είχε επωφεληθεί του προγράμματος όπως και οι νεαροί τότε Ρόθκο και Ντε Κούνινγκ.

ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ. Ηταν η εποχή των ευκαιριών. Καλλιτέχνες όπως ο Τζέικομπ Λόρενς, ο οποίος στις αρχές της δεκαετίας του 1940 έγινε ο πρώτος Αφροαμερικανός που εξέθεσε έργα στο MoMA, στα 20 του υποστηρίχθηκε από το πρόγραμμα. Μέχρι τότε κέρδιζε τα προς το ζην ως εφημεριδοπώλης ή ως υπάλληλος σε πλυντήρια.

Εκατομμύρια Αμερικανοί ανακάλυψαν ότι υπήρχε εθνική τέχνη και καλλιτέχνες, καθώς επισκέπτονταν τα κέντρα τέχνης που ιδρύθηκαν σε κάθε πόλη των ΗΠΑ. Οι καλλιτέχνες, που οργανώθηκαν για να υπερασπιστούν το έργο τους, έφτασαν να διαδηλώσουν το 1936, όταν άρχισαν να μειώνονται ο αριθμός και το ύψος των συμβάσεων. «Αν υπάρχει μια εποχή που ο κόσμος πρέπει να βοηθήσει τους καλλιτέχνες, είναι αυτή. Χρειαζόμαστε τις ιδέες, τα οράματα και τις προοπτικές τους στον κοινωνικό τομέα» καταλήγει ο Ομπριστ για το ιστορικό παράδειγμα, το οποίο, σύμφωνα με πολλούς, αντικατοπτρίζει την απελπιστική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η κοινωνία λόγω της πανδημίας.