Η καταστροφή της φύσης φέρνει τις πανδημίες

Μην αγοράζετε άγρια ζώα από υπαίθρια παζάρια, σταματήστε το παράνομο κυνήγι απειλούμενων ειδών και μην απελευθερώνετε (όταν τα βαρεθείτε) εξωτικά είδη ζώων σε ένα φυσικό περιβάλλον που είναι ανέτοιμο γι’ αυτά. Οι ειδικοί προειδοποιούν: όταν σκοτώνουμε τα άγρια ζώα ή τα βάζουμε σε κλουβιά και τα στέλνουμε σε αγορές, διασαλεύουμε την ισορροπία των οικοσυστημάτων και αποσπούμε τους ιούς από τους φυσικούς ξενιστές τους. Οταν συμβαίνει αυτό, χρειάζονται καινούργιο ξενιστή. Και συχνά ο καινούργιος ξενιστής είμαστε εμείς (!).

Η ιστορία καταγωγής του κορωνοϊού που τρομάζει τον πλανήτη φέρνει για άλλη μια φορά στο προσκήνιο τη θέση του ανθρώπου με τα άγρια ζώα. Τα Κέντρα για την Πρόληψη και των Ελεγχο Λοιμωδών Νόσων των ΗΠΑ (CDC) εκτιμούν ότι τα 3/4 των νέων ή αναδυόμενων ασθενειών που προσβάλλουν τον άνθρωπο ξεκινούν από τα ζώα.

Ωστόσο, όπως διευκρινίζουν οι επιστήμονες, τα ζώα δεν φέρνουν την παραμικρή ευθύνη και είναι λάθος να πιστεύουμε ότι τα άγρια ή εξωτικά ζώα είναι σε μεγάλο βαθμό προσβεβλημένα από θανατηφόρους παθογόνους οργανισμούς έτοιμους να μας μολύνουν. «Η πλειονότητα αυτών των μικροβίων ζει μέσα στον οργανισμό των ζώων χωρίς να τους προκαλούν το παραμικρό κακό. Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού: με την ξέφρενη αποψίλωση των δασών, την αστικοποίηση και την εκβιομηχάνιση, προσφέραμε σε αυτά τα μικρόβια τον τρόπο να φθάσουν μέχρι το ανθρώπινο σώμα και να προσαρμοστούν σε αυτό» ξεκαθαρίζουν οι επιστήμονες. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία συγκέντρωσε απόψεις και δημοσιεύσεις (όπως οι προαναφερόμενες) ειδικών (CDC, Ινστιτούτο Οικοσυστημικών Ερευνών Cary, πανεπιστημίων κ.ά). Το συμπέρασμα, ένα: η καταστροφή της φύσης είναι υπεύθυνη για τις πανδημίες.

Η  βιομηχανική κτηνοτροφία

Σήμερα, σε όλον τον κόσμο, εκατοντάδες χιλιάδες ζώα στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο περιμένοντας να οδηγηθούν στο σφαγείο. «Ιδού οι ιδανικές συνθήκες για τη μετάλλαξη των μικροβίων σε θανάσιμους παθογόνους οργανισμούς (!)» λένε επιστήμονες. Για παράδειγμα, οι ιοί της γρίπης των πτηνών, των οποίων οι ξενιστές ήταν υδρόβια πουλιά, έκαναν θραύση στα πτηνοτροφεία όπου βρισκόταν συγκεντρωμένος τεράστιος όγκος κοτόπουλων. Εκεί μεταλλάχθηκαν και απέκτησαν μεγαλύτερη λοιμογόνο δύναμη. Οπως λένε οι ειδικοί, δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι ο «ανεπτυγμένος» δυτικός κόσμος απέχει από συνήθειες που ευνοούν τη μετάδοση παθογόνων οργανισμών. Η κατανάλωση άγριων ζώων ή και η παγίδευσή τους για άλλους σκοπούς (πώληση πτηνών ως ωδικών, παράνομη εμπορία για συλλέκτες) δυστυχώς ανθεί και στην ήπειρό μας, ειδικά σε ό,τι αφορά τα μεταναστευτικά πουλιά, που αποτελούν και εύκολο στόχο λόγω της εξάντλησης κατά το ταξίδι τους.

Η καταστρατήγηση των κανόνων

Κατά τους ειδικούς, τα πουλιά που διανύουν μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις ηπείρους ενδέχεται να είναι χαμηλής μεταδοτικότητας φορείς παθογόνων οργανισμών, ωστόσο αυτό, όπως λένε, δεν ενέχει κανέναν κίνδυνο για τον άνθρωπο όσο τα αφήνουμε στην ησυχία τους. Σύμφωνα με τους ίδιους, υπάρχουν αρκετές πρακτικές που καταστρατηγούν τους βασικούς κανόνες βιοασφαλείας. Ενδεικτικά:

-Η παγίδευση μικρών πουλιών σε δίκτυα και ξόβεργες, κυρίως στο Νότιο Αιγαίο και στην Κύπρο – όπου τα καλούμενα «αμπελοπούλια» (μαυροσκούφηδες) πωλούνται παράνομα ως «εκλεκτός μεζές» σε ταβέρνες.

-Οι υπαίθριες αγορές ζώων, ειδικά σε αστικά κέντρα, όπου πωλούνται και παράνομα παγιδευμένα άγρια ζώα. Η Ορνιθολογική Εταιρεία επικαλείται την περίπτωση του παζαριού στο Σχιστό της Αττικής, το οποίο, όπως επισημαίνει, αποτελεί μια μόνιμη «πληγή» παρανομίας που «συνεπάγεται και μηδενική υγειονομική επιτήρηση».

-Το παράνομο κυνήγι απειλούμενων ειδών, που αποδυναμώνει την πλούσια ελληνική βιοποικιλότητα, με άγνωστες ακόμη επιπτώσεις, σε μια περίοδο εξαιρετικά κρίσιμη για τα ελληνικά οικοσυστήματα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει και το ανοιξιάτικο κυνήγι των τρυγονιών και άλλων μεταναστευτικών πουλιών, με επίκεντρο τα Ιόνια Νησιά, όπου παραμένει ριζωμένο ως «έθιμο» στις τοπικές κοινωνίες, ενώ έχει απαγορευτεί εδώ και πάνω από 30 χρόνια.

-Στη Γαλλία, η απαγορευμένη από το 1999 θήρευση, σύλληψη και κατανάλωση ως «πολυτελούς λιχουδιάς» ολόκληρων βλαχοτσίχλονων (μεταναστευτικό είδος) θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της ντόπιας γαστρονομικής κουλτούρας.

Οι πανδημίες;

Οι επιδημιολόγοι θεωρούν ότι οι εμφανίσεις ιών είναι αναπόφευκτες, αλλά όχι και οι επιδημίες. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν, δεν θα απαλλαγούμε από αυτές όσο επιτείνονται οι κάθε είδους εισβολές στις μέχρι χθες δυσπρόσιτες περιοχές της άγριας πανίδας και χλωρίδας. «Πρέπει να προστατέψουμε τη βιοποικιλότητα και τους οικότοπους της άγριας ζωής, ώστε τα ζώα να κρατούν τα μικρόβιά τους αντί να μας τα μεταδίδουν. Ακόμη πιο απλά, πρέπει να αφήσουμε τα άγρια ζώα στην ησυχία τους» τονίζει η συντονίστρια επικοινωνίας της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας Ρούλα Τρίγκου.

Η περίπτωση της Ελλάδας

Στην Ελλάδα, μπορεί να μην υπάρχουν οι αχαρτογράφητες ζούγκλες των τροπικών, ωστόσο υπάρχουν σημαντικοί δυσπρόσιτοι φυσικοί πυρήνες, σε ψηλά βουνά, νησίδες, φαράγγια, που αποτελούν καταφύγια για την άγρια ζωή. Οπως εξηγεί η Ρούλα Τρίγκου από την Ορνιθολογική Εταιρεία, η κατασκευή υποδομών πρόσβασης σε τέτοιες περιοχές, πέρα από την υποβάθμιση των φυσικών οικοσυστημάτων μέσω του κατακερματισμού τους, μειώνουν δραματικά και την απαραίτητη απόσταση με την άγρια ζωή και κάνει πολύ πιο εύκολη την προσέγγιση στους πληθυσμούς των άγριων ζώων (για σύλληψη ή θήρευση) και κατ’ επέκταση την επαφή με δυνητικά παθογόνους οργανισμούς.

Τι μπορεί να γίνει

Σύμφωνα με τους ειδικούς, υπάρχουν ορισμένα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε άμεσα εδώ στην Ελλάδα. Ποια είναι αυτά;

1.      Να πάψουμε να ενισχύουμε το παράνομο κύκλωμα παγίδευσης και πώλησης άγριων πουλιών.

2.      Να πάψουμε να ενισχύουμε τα υπαίθρια παζάρια όπου πωλούνται (παράνομα) άγρια ζώα.

3.      Να μην καταναλώνουμε παράνομο κυνήγι: τα ισχνά, κατάκοπα τρυγόνια της άνοιξης, μετά το μακρύ ταξίδι τους από την Αφρική, δεν είναι «μεζές».

4.      Να πάψουμε να αγοράζουμε ξενικά, εξωτικά είδη ζώων. Και να πάψουμε να τα απελευθερώνουμε όταν «τα βαρεθούμε» σε φυσικό περιβάλλον ανέτοιμο γι’ αυτά.