Ασκήσεις με τη φθορά του χρόνου{CR}

Το πολιτικό κεφάλαιο είναι τέτοιο που δεν ξοδεύεται ούτε με τα voucher των προγραμμάτων τηλεκατάρτισης. Ποτέ όμως ένα πολιτικό κεφάλαιο δεν είναι αρκετό για να μην το κάνει φύλλο και φτερό μια οικονομική κρίση.

Δεν είναι μόνο το πρόσφατο παρελθόν που επιβεβαιώνει τον κανόνα – οι κυβερνήσεις που κατέρρευσαν η μία μετά την άλλη την περασμένη δεκαετία και τουλάχιστον ένα κόμμα εξουσίας που δεν συνήλθε ποτέ από το χτύπημα της μνημονιακής μοίρας. Είναι εκείνη η ατάκα που αποδίδεται σε σύμβουλο του Μπιλ Κλίντον και αποδείχθηκε τόσο σοφή ώστε να κατακτήσει την πολιτική αιωνιότητα: «Είναι η οικονομία, ηλίθιε».

Είναι η οικονομία που μπορεί να εξαερώσει την επιτυχή διαχείριση όχι μιας, αλλά δύο κρίσεων, της κρίσης του Εβρου και της υγειονομικής κρίσης. Οι δύο κρίσεις δεν διαδέχθηκαν απλώς η μία την άλλη. Η τελευταία φάση τη κρίσης του Εβρου συνέπεσε χρονικά με την αρχή της καραντίνας. Το αποτέλεσμα όμως ήταν τέτοιο ώστε να συντελεστεί ένα μικρό μεταπολιτευτικό θαύμα: ένα συντριπτικό ποσοστό των πολιτών, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση ή τις κομματικές τους προτιμήσεις, θεωρεί πως τα πράγματα κινούνται στη σωστή κατεύθυνση.

Είναι μια συλλογική αίσθηση που πιστώνεται εκ των πραγμάτων η κυβέρνηση. Ακόμη περισσότερο, είναι η κυβέρνηση που δημιούργησε ένα περιβάλλον πολιτικής κυριαρχίας, στο οποίο η αντιπολίτευση αρκέστηκε πότε στον ρόλο του θεατή και άλλοτε σε εκείνον του καθυστερημένου χειροκροτητή. Δεν είναι μόνο η συναίνεση που παραχωρήθηκε αφειδώς στη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης. Είναι και η στήριξη που δόθηκε κάπως όψιμα και από μια τηλεοπτική συνέντευξη στο κλείσιμο των συνόρων. Και στις δύο περιπτώσεις, η κυβέρνηση διαμόρφωσε την ατζέντα σε τέτοιο βαθμό ώστε η αντιπολίτευση έγινε απλώς μέρος αυτής της ατζέντας.

Η τρίτη επιτυχία. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση κατάφερε να κινηθεί σε αντιπολιτευτικό κενό – και αυτή είναι η τρίτη επιτυχία που αποτυπώνεται σε όλες ανεξαιρέτως τις δημοσκοπήσεις είτε σταθεί κανείς στα ποσοστά των κομμάτων είτε στα λεγόμενα ποιοτικά χαρακτηριστικά είτε ακόμη και σε ευρήματα που δεν είναι αμιγώς πολιτικά.

Αν όμως είναι αλήθεια πως οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν τις διαθέσεις της στιγμής, υπόκεινται δηλαδή στους κανόνες της προσωρινότητας, είναι άλλο τόσο αλήθεια πως η διαχείριση μιας οικονομικής κρίσης δεν γίνεται ποτέ σε αντιπολιτευτικό κενό – το αντίθετο. Αν η αντιπολίτευση δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει πως το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε σε μια πανδημία είναι να κλειστούμε στα σπίτια μας, μπορεί μόνο να διαφωνήσει πως το καλύτερο εργαλείο για να ενισχυθούν οι επιστήμονες είναι τα voucher.

Μπορεί να φανταστεί κανείς το περιβάλλον – ή μάλλον τη ρεπλίκα αυτού που έχει συμβεί στο πρόσφατο παρελθόν. Σε κάθε «ενίσχυση» που θα ανακοινώνει η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση μπορεί να οσμίζεται σκάνδαλα ή να καταγγέλλει εύνοια σε συγκεκριμένες ομάδες. Κάθε μέτρο μπορεί να κρίνεται αρκούντως νεοφιλελεύθερο ή κοινωνικά ανάλγητο. Φιλοεπιχειρηματικό και όχι φιλεργατικό, μνημονιακό και όχι φιλολαϊκό. Η ανακωχή που επέβαλε η πανδημία δεν θα λήξει απλώς. Μπορεί να δώσει τη θέση της σε ένα κλίμα που θα θυμίζει σε τοξικότητα εκείνη την περίοδο που όλοι θα ήθελαν να ξεχάσουν. Και ό,τι θα κάνει η αντιπολίτευση στο κοινοβούλιο και στα τηλεοπτικά στούντιο, θα κάνουν οι συνδικαλιστές στον δρόμο. Χωρίς την καραντίνα ή αν τα περιοριστικά μέτρα είναι χαλαρά, γιατί να μη γίνουν και μία και δύο και τρεις διαδηλώσεις την ημέρα;

Δεν είναι μόνο η υγειονομική κρίση που απειλεί την οικονομία. Είναι και η επιστροφή σε μια «κανονικότητα» πόλωσης και διχασμού, όπου η συναίνεση, εγκληματικά απούσα σε αυτή τη χώρα τα χρόνια των Μνημονίων αλλά ευεργετικά παρούσα σε άλλες, θα είναι και πάλι το ζητούμενο. Είναι ο καβγάς γύρω από μια πληγωμένη οικονομία που θα την πληγώνει ακόμη περισσότερο. Και είναι το κλίμα όπου το πολιτικό κεφάλαιο δεν ξοδεύεται μόνο εξ ορισμού αλλά και από την ισχυρή πίεση, πολιτική ή και κοινωνική, που ασκείται.

Πόσο γρήγορα; Η μόνη απάντηση που μπορεί να δώσει κανείς σε αυτό το ερώτημα είναι πως η άσκηση της εξουσίας είναι και μια άσκηση με τη φθορά του χρόνου. Αυτό σημαίνει πως η ποσότητα του πολιτικού κεφαλαίου δεν αρκεί από μόνη της για να μην ξοδευτεί ένα πολιτικό κεφάλαιο από τη μία ημέρα στην άλλη. Οπως δεν σημαίνει και πως ένα πολιτικό κεφάλαιο δεν μπορεί να καταρρεύσει σαν χάρτινος πύργος απέναντι στην κόπωση του εκλογικού σώματος στην ίδια την επιτυχία – είναι αυτό που το ίδιο το Μαξίμου ξορκίζει ως «σύνδρομο Τσόρτσιλ».

Κάτω από αυτές τις συνθήκες, αυτό που μένει φανεί είναι εάν σε αυτές τις συνθήκες «κανονικότητας» μπορεί να νεκραναστηθεί για ακόμη μία φορά η οικονομία ακολουθώντας τους χρόνους άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών. Ή εάν μαζί με το πολιτικό κεφάλαιο της κυβέρνησης, ξοδευτεί ακόμη πιο γρήγορα αυτό που καταχωρίστηκε ως «νέο διεθνές προφίλ». Αν η υγειονομική κρίση που έκανε την Ελλάδα παράδειγμα προς μίμηση, δώσει τη θέση της σε μια άλλη που θα θυμίσει πως στην οικονομία αυτή η χώρα θα αποτελεί πάντα παράδειγμα προς αποφυγή.