«Ο φίλος μου, Φίλιπ Ροθ»

«Τυλιγμένος με ένα ύφασμα, ο Φίλιπ φαινόταν γαλήνιος στην πλίνθο του σαν ένας ρωμαίος αυτοκράτορας. Τράβηξα μια καρέκλα και κατάφερα να πω “Εδώ είμαστε”. Εδώ είμαστε στο επαγγελλόμενο τέλος. Και μου ήρθε μια φράση από το “Ανθρώπινο στίγμα” του: “Η αξιοπρέπεια ενός ηλικιωμένου τζέντλεμαν απαλλαγμένη από επιθυμία που συμπεριφέρεται σωστά”. Ηθελα να του πω ότι τα πήγαινε μια χαρά, ότι ήταν πρωταθλητής στο να είναι νεκρός, φέρνοντας σε αυτό όλο τον επαγγελματισμό που είχε δείξει σε προηγούμενα καθήκοντά του». Ο συγγραφέας Μπέντζαμιν Τέιλορ ξεκινά να αποχαιρετά τον φίλο του σε μία παγωμένη αίθουσα νεκροτομείου, όπως διαβάζουμε στο «Atlantic». Δεν είναι απλώς ένας αξιότιμος φίλος. Αλλά ένας ερευνητής, στο έργο του οποίου κυριαρχεί το ζήτημα της ταυτότητας αναλύοντας σε βάθος τους ιδρυτικούς μύθους της αμερικανικής κοινωνίας. Αυτό που ο Φίλιπ Ροθ έκανε στα βιβλία του, το να περιγράφει με διεισδυτικό και κριτικό τρόπο, εναλλάσσοντας τον σαρκασμό με την ελεγεία, τη μεταπολεμική Αμερική όπου τα πάντα είναι πολύπλοκα, αμφίσημα και ρευστά, είχε συνεπάρει τον Τέιλορ. Και σε ένα βιβλίο που πρόκειται να κυκλοφορήσει στα μέσα του ερχόμενου μήνα μεταφέρει την ευγνωμοσύνη του για την εμπειρία της μακρόχρονης φιλίας που απέκτησε με τον μεγάλο αμερικανό συγγραφέα.

Η χρονιά που γνωρίστηκαν ήταν το 1994, στα γενέθλια του κοινού τους φίλου Τζόελ Κοναρόε. Ο χώρος ήταν το James Beard House στη Δυτική 12η Οδό. «Υπήρχε ο Φίλιπ, λαμπερός και θριαμβευτής: ο πεισματάρης αθλητής που είχε ανακάμψει από ορθοπεδική και ψυχική κατάρρευση, ο φυσικός εργένης που είχε εξαχθεί από έναν αβάσιμο γάμο, εκείνος που επινόησε τον εαυτό του και μετά έναν χρόνο θα δημοσίευε το πιο σκανδαλώδες βιβλίο του, το “Θέατρο του Σάμπαθ”».

Πέρασαν χιλιάδες ώρες ο ένας στην παρέα του άλλου. Ο ίδιος ο Ροθ τού είχε προτείνει να γράψει ένα βιβλίο για τη φιλία τους. Χτισμένη πάνω σε γέλια, συζητήσεις για μυθιστορήματα, πολιτική, οικογένειες, όνειρα, σεξ, μπέιζμπολ, φαγητό, πρώην φίλους, πρώην εραστές. «Η εναρκτήρια ομιλία μας ήταν η αμερικανική ιστορία, για την οποία ο Φίλιπ ήταν αχόρταγος, καταναλώνοντας το ένα ογκώδες ακαδημαϊκό βιβλίο μετά το άλλο. Εγινε ένας μεγάλος συγγραφέας κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και ειδικά τη δεκαετία του 1990, όταν τα μυθιστορήματά του στοιχειώθηκαν από την Ιστορία. Στην αμερικανική τριλογία – “Αμερικανικό ειδύλλιο”, “Παντρεύτηκα έναν κομμουνιστή”, “Ανθρώπινο στίγμα” – οι ήρωές του Σουέντ Λέβοφ, Αϊρα Ρίνγκολντ, Κόλμαν Σιλκ είναι συμπαγή αρσενικά που γίνονται κομμάτια όταν έρχεται η εκτυφλωτική δύναμη της Ιστορίας. Αυτό ήταν το ώριμο θέμα του Φίλιπ: οι απρόβλεπτες θηριωδίες στον κόσμο και η απατηλή αίσθηση να είσαι ασφαλής από αυτές».

ΤΕΧΝΑΣΜΑΤΑ. Μυστικά και απάτες κάθε είδους είλκυαν ιδιαίτερα τον Φίλιπ. Δεν ήταν αντίθετος με τους απρόσεκτους συζύγους. Και ο ίδιος έψαχνε ευκαιρίες για πανουργίες και τεχνάσματα, να παίξει τη γάτα με το ποντίκι. Οπως όταν ο Τέιλορ ετοιμαζόταν να δημοσιεύσει ένα μυθιστόρημα και ο Ροθ τού πρότεινε να το στείλει με ψευδώνυμο. «Σκεφτήκαμε το Σοσάνα Λίπσιτζ και το βιογραφικό σημείωμα που επινοήσαμε ανέφερε φεμινιστικές σπουδές και αστρονομία στο Χάρβαρντ, πρακτική άσκηση στο “The Paris Review”, γλώσσες του ρομαντισμού, ευρωπαϊκές περιπλανήσεις, είχαμε σκεφτεί όλο το πακέτο. Αποφασίσαμε ότι ήταν πολύ όμορφη, στον τύπο της Νάταλι Πόρτμαν. Για να το διανθίσω πρότεινα και ένα έτος αρχαιολογικών σπουδών σε πολιτισμούς της Κεντρικής Αμερικής, αλλά ο Φίλιπ είπε ότι παρασυρόμαστε. Ισως οι εκδότες δεν θα ήθελαν να ξεγελαστούν. Ξέρουν να γκουγκλάρουν, είπε. Και το ψάξαμε στο Google όπου αποδείχθηκε ότι υπήρχε ένας μικρός στρατός από Σοσάνα Λίπσιτζ στον κόσμο, οι οποίες δραστηριοποιούνται ποικιλοτρόπως. Το τέχνασμά μας, το οποίο θα ήταν καταδικασμένο αν το είχαμε ξεκινήσει, πέθανε κατά τη γέννηση…».

«…Δεν μπορώ να πω ότι είμαι ο πρώτος γκέι που ήταν ο στυλοβάτης ενός μεγαλύτερου σε ηλικία στρέιτ άντρα. Ο Φίλιπ είχε ψάξει επιμελώς για μια όμορφη νεαρή γυναίκα για να τον δει ως άλλη Τζέιν Εϊρ που θα φρόντιζε τον κύριο Ροτσέστερ, όπως παλιά. Αυτό που βρήκε ήμουν εγώ. Ο βαθμός της προσκόλλησής μας εξέπληξε και τους δύο. Ημασταν εραστές; Προφανώς όχι. Ημασταν ερωτευμένοι; Οχι ακριβώς. Αλλά η δική μας ήταν μια συζήτηση που δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς αγάπη. Πριν από δώδεκα χρόνια τον είδα μέσα από την τελευταία του αγάπη για ένα νεαρό άτομο λιγότερο από το ήμισυ της ηλικίας του. Η οικογένειά της αποδοκίμασε έντονα αυτήν την ένωση, η οποία προφανώς κατέληξε στο να την αποδοκιμάσει και η ίδια. Ηταν ένα τραύμα που θα μπορούσε να κατατροπώσει τον Φίλιπ, αλλά το αντιμετώπισε στο “Φεύγει το φάντασμα”, αφιερωμένο σε μένα. Ακολούθησαν μερικές άστοχες προσπάθειες ερωτοτροπίας, οδυνηρές για τις γυναίκες που εμπλέκονται. Μετά έκλεισε την πόρτα στην ερωτική ζωή εντελώς. Είχε μάθει πώς να είναι ένας ηλικιωμένος κύριος που συμπεριφέρεται σωστά. Μπήκε στις τάξεις των σεξουαλικά παραιτηθέντων».

ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ. Για τον Μπέντζαμιν Τέιλορ η φιλία είναι μία διαδρομή ζωής που οι σελίδες της αθροίζονται στο «Here we are. My friendship with Philip Roth» και θα περάσει με βραδιές σε συναυλίες κλασικής μουσικής, φτάνοντας σε στιγμές απόλαυσης, ειλικρίνειας και εξομολόγησης, όπως αυτή που περιγράφει όταν μία μέρα στον εξοχικό του Φίλιπ ο Τέιλορ κολυμπά στην πισίνα και ο Ροθ βγαίνει έξω στον κήπο: «”Το βρήκα!” ανακοινώνει. “Ανοιξα το βιβλίο και έμεινα αποσβολωμένος για 10 λεπτά. Πηγαίνει κάπως έτσι, και είσαι στο ιδανικό σημείο για να το ακούσεις: ένας άνθρωπος που γεννιέται πέφτει σε ένα όνειρο σαν ένας άνθρωπος που πέφτει στη θάλασσα. Αν προσπαθήσει να σκαρφαλώσει στον αέρα όπως άπειροι άνθρωποι προσπαθούν να κάνουν, πνίγεται. Ο τρόπος είναι το καταστροφικό στοιχείο που υποβάλλει τον εαυτό σου, την ώρα που οι κινήσεις των χεριών και των ποδιών σου στο νερό κάνουν τα βαθιά μια πιο βαθιά θάλασσα, εσύ να προσπαθείς να κρατηθείς επάνω… Να βυθιστείς στο καταστροφικό στοιχείο. Αυτό ήταν το πιστεύω μου, η ψυχή των βιβλίων μου. Ηξερα ότι ήταν από τον Λόρδο Τζιμ, αλλά δεν ήξερα από πού. Το μόνο που είχα να κάνω ήταν να βάλω τον εαυτό μου σε έκσταση και το βρήκα: «Στο καταστροφικό στοιχείο, να βυθίζεσαι». Είναι αυτό που έχω πει στον εαυτό μου για την τέχνη και για τη ζωή. Υποταχθείτε στα βάθη. Αφήστε τους να σας ανασύρουν”».