Του «’60 οι εκδρομείς» {LF}και οι «ανήλικοι διαρκώς»

Στο εξωτερικό τους ξέρουν ως boomers. Στην Ελλάδα, λόγω Διονύση Σαββόπουλου, τους μάθαμε ως «εκδρομείς του ’60». Γεννήθηκαν μεταξύ του 1946 και του 1964 – στην εικοσαετία, δηλαδή, που οι γονείς τους συνειδητοποίησαν πως, αφού δεν πέθαναν στον Πόλεμο και στις διάφορες εμφύλιες συρράξεις, μπορούν να αφοσιωθούν στην οικογένειά τους. Στην Ελλάδα χωρίστηκαν στα δύο. Οι μεγαλύτεροι αυτής της γενιάς, οι «του Πολυτεχνείου», κατάφεραν και μπήκαν στα βιβλία της μεταπολεμικής Ιστορίας. Εγιναν ήρωες βιβλίων και τραγουδιών, ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην παλιά και τη νέα Ελλάδα. Οι νεότεροι δεν πρόλαβαν να χορτάσουν το ποπ ή τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές της δεκαετίας του ’60.

Η χούντα δεν τους άγγιξε τόσο όσο η Μεταπολίτευση: ήταν οι πρώτοι Ελληνες που θα ζούσαν, με την ενηλικίωσή τους, σε μια κανονική δημοκρατία. Και την έζησαν, με το παραπάνω. Είδαν και βοήθησαν τη χώρα να αλλάζει χρόνο με τον χρόνο, άλλοι διάλεξαν να απαντήσουν στο δίλημμα «ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ», άλλοι ακολούθησαν τον δρόμο της Αριστεράς, του εσωτερικού και του ορθόδοξου. Ολοι, πάντως, έβγαλαν τα τραπεζάκια τους έξω. Διασκέδασαν, ταξίδεψαν, πήραν τα κιλάκια τους και ήλπιζαν, όταν έρθει η ώρα, να αποσυρθούν σε κάποιο κυκλαδίτικο νησί της επιλογής τους, μαζεύοντας ήλιο και θάλασσα. Μετά το 2010, αυτοί οι boomers που δεν είχαν ούτε το άλλοθι του Πολυτεχνείου χρεώθηκαν, αδίκως, όλα τα λάθη που οδήγησαν τη χώρα σχεδόν σε χρεοκοπία: ήταν εκείνοι που συμβιβάστηκαν με τα κακώς κείμενα, που συνήθισαν τα ρουσφέτια, που διάβρωσαν το κράτος που οι ίδιοι έχτισαν. Τα έκαναν όλα στραβά – και τα σπασμένα δεν τα πλήρωσαν τόσο αυτοί, αλλά τα παιδιά τους. «Μα κι απ’ το καθεστώς, αμόλυντοι ευτυχώς». Τι συμβαίνει, όμως, όταν τελικά το καθεστώς είσαι εσύ;

ΟΙ… ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ. Ο συλλογικός θυμός απέναντί τους διήρκεσε σχεδόν μία δεκαετία, μέχρι, σιγά σιγά, να φανεί πως η νοοτροπία της καταστροφής είναι διαγενεακή – αν μη τι άλλο, ο λαϊκισμός του «φρέσκου» στοίχισε όσο αυτός του «παλιού». Η ιστορία είναι ίδια και στο εξωτερικό. «ΟΚ, boomer», λένε, συγκαταβατικά πια, οι νεότεροι όταν συζητούν με τους γονείς τους ή τους φίλοι τους, άλλες φορές με λόγο και άλλες χωρίς. Ακόμα και η ειρωνεία, όμως, έχει σταματήσει εδώ και ενάμιση μήνα. Οι «ανήλικοι διαρκώς» άκουσαν τους λοιμωξιολόγους να τους εντάσσουν, με συνοπτικές διαδικασίες, στις ευπαθείς ομάδες. Η πανδημία τούς δημιούργησε ίσως την πρώτη υπαρξιακή ανησυχία: μια απλή χειραψία μπορούσε να κοστίσει τη ζωή τους. Στήθηκαν μπροστά στις οθόνες του υπολογιστή τους και ζήτησαν από τα παιδιά τους να τους μάθουν πώς λειτουργούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το zoom. Οσοι δεν πήραν σύνταξη, έμαθαν να δουλεύουν εξ αποστάσεως.

Τα όνειρα για τα χρόνια της σύνταξης με φόντο τον ήλιο του Αιγαίου δεν υπάρχουν πια – κι αν άρχισαν προσφάτως να ελπίζουν ότι μπορεί, τελικά, να γίνουν πραγματικότητα, ο κορωνοϊός τούς έβαλε στη θέση τους. Οι boomers καλούνται σήμερα να περιμένουν στο σπίτι. Αλλά γι’ αυτούς που γεννήθηκαν μετά από μια καταστροφή, που έμαθαν να αλλάζουν, να φτιάχνουν και να χαλάνε τον κόσμο, η αναμονή για τη συνέχεια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση.

ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΟΙ ΤΡΙΑΝΤΑΡΗΔΕΣ. Η σκυτάλη, αφού περιπλανήθηκε στα κλαμπ της δεκαετίας του ’80 και στην grunge διάθεση του ’90, περνάει σιγά σιγά στα παιδιά της χιλιετίας. Στην πραγματικότητα, οι millennials γεννήθηκαν έως και δέκα χρόνια νωρίτερα από την αλλαγή του αιώνα και σήμερα κοντεύουν ή μόλις πέρασαν τα τριάντα. Τα παιδικά τους χρόνια ήταν γεμάτα προοπτική και η οικονομική ευκολία των μεγάλων τούς επέτρεψε να ασχοληθούν με ό,τι ήθελαν – ή να μην ασχοληθούν με τίποτα, γιατί άλλοι αποφάσιζαν γι’ αυτούς. Η γενιά που γεννήθηκε όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος δεν γνωρίζει πώς ήταν η καθημερινότητα χωρίς κινητό, υπολογιστές και Διαδίκτυο. Ταξιδεύει στην Ευρώπη πάντα με την ταυτότητά της και μετά βίας θυμάται την ισοτιμία της δραχμής και του ευρώ. Ο θείος Νιόνιος μεγάλωσε πια και τα μπουζούκια έκλεισαν –  το ράδιο του αυτοκινήτου, στον δρόμο για τη δουλειά που πληρώνει δυσανάλογα των πτυχίων τους, ακούγεται Μαραβέγιας και Μουζουράκης.

«Ισως να φταίει αυτός που φταίει, ίσως να φταίω πάλι εγώ»: όταν ο Γιώργος Παπανδρέου πήγε στο Καστελλόριζο, οι millennials περνούσαν στο πανεπιστήμιο. Και άρχισαν σιγά σιγά να συνειδητοποιούν πως τα πράγματα δεν ήταν, τελικά, τόσο εύκολα όσο προδιαγράφονταν. Η οργή τούς έκανε να αμφισβητήσουν τις επιλογές των γονιών τους. Πολλοί έφυγαν για το εξωτερικό, αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Και όσοι έμειναν εδώ εμπιστεύτηκαν εκείνους που τους υποσχέθηκαν πως, αν επικρατήσουν, τα πράγματα θα αλλάξουν προς το καλύτερο. Στις εκλογές του 2012, ένα μεγάλο ποσοστό των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και της Χρυσής Αυγής, προερχόταν από το ηλικιακό γκρουπ 17-35.

ΤΕΛΙΚΟ ΧΤΥΠΗΜΑ. Οι ελπίδες τους, αργά ή γρήγορα, διαψεύστηκαν – λεφτόδεντρα, τελικά, δεν υπήρχαν. Οι ευκαιρίες ήταν λίγες, αλλά και η προσπάθεια για αλλαγή εξίσου μικρή. Μέσα σε μία δεκαετία, τα παιδιά της χιλιετίας άρχισαν να αναφέρονται ως η χαμένη γενιά, που βρέθηκε αντιμέτωπη με λάθη που δεν έκανε – και με άλλα που έκανε, αλλά δεν τα παραδέχεται ακόμα. Εμαθε, όμως, να επιβιώνει εκεί που άλλοι θα τα παρατούσαν. Το τελευταίο διάστημα το φως στην άκρη του τούνελ έκανε επιτέλους την εμφάνισή του. Κι όμως, οι τριαντάρηδες έπρεπε γι’ άλλη μια φορά να έρθουν αντιμέτωποι με συνθήκες που δεν θα τους έκαναν τα χατίρια. Πάνω που η δύσκολη δεκαετία τελείωσε, ο κορωνοϊός τούς συμπεριφέρθηκε ως ένα ακόμα χτύπημα της τύχης. «Ποιος θα μου πει και τι θα κάνω, τι είναι κακό και τι καλό». Η διασπορά του ιού ήταν μεγαλύτερη στις ηλικίες που τα συμπτώματα σπάνια αποδεικνύονται θανατηφόρα, γι’ αυτό ήταν οι νέοι που αψήφησαν περισσότερο την καραντίνα, θέτοντας σε κίνδυνο τους γονείς τους. Ο περασμένος μήνας, όμως, ενδέχεται να τους ωρίμασε περισσότερο απ’ όλα όσα έζησαν τα τελευταία δέκα χρόνια.

Δεν έχουν πια χρόνο να ονειρεύονται μαγικές λύσεις. Αν κάποιοι είναι ιδανικά εφοδιασμένοι για μια κρίση που έρχεται, είναι εκείνοι που έζησαν πιο πολύ στο πετσί τους την προηγούμενη. Και «αυτό είναι μια καλή αρχή».