Και το όνομα αυτού: διανθρωπισμός

Η υπόθεση πως τα επιτεύγματα της επιστήμης και η επιβολή της τεχνολογίας προσφέρουν στον άνθρωπο την ευκαιρία να δραπετεύσει από τη φυλακή του σώματός του, να δημιουργήσει ανώτερες υπάρξεις και να επεκτείνει τη φυσική διάρκεια της ανθρώπινης ζωής μέχρις αθανασίας έχει λάβει διαστάσεις κινήματος υπό το όνομα του διανθρωπισμού (ή τρανσουμανισμού). Οι υποστηρικτές αυτού του ευαγγελισμού διατρανώνουν πως όχι μόνο μπορούμε, αλλά οφείλουμε να εξαλείψουμε τη γήρανση ως αιτία θανάτου. Να βελτιώσουμε τεχνολογικά το σώμα μας και πρωτίστως τον νου μας, να γίνουμε μηχανές, επαναδημιουργώντας επιτέλους εμείς οι ίδιοι τον εαυτό μας κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν των δικών μας υψηλότερων ιδανικών ελευθερίας και υπέρβασης των φυσικών μας περιορισμών, ανταλλάσσοντας το δώρο της ζωής που μας έχει δοθεί με εκείνο το καλύτερο που έχει φτιαχτεί πια από τον ίδιο τον άνθρωπο, εκμεταλλευόμενοι ένα σύστημα δεδομένων που μας έχει δοθεί από την πρόοδο και διαθέτει απέραντες δυνατότητες, τις οποίες το παρελθόν, πνευματικά περιοσμένο, άφησε ευτυχώς στα χέρια μας για να το αναδείξουμε.

Οι μεσσίες και ιεραπόστολοι αυτού του κινήματος, περιθωριακή μειονότητα στις απαρχές της εμφάνισης των υπολογιστικών μηχανών, αποτελούν σήμερα ομάδες κοινών αρχών και εμμονών, που όσο και αν διαφοροποιούνται (μελλοντιστές/φουτουριστές, κοσμολογιστές, νευροανθρωπιστές, αθανατιστές, υπολογιστικοί νευροεπιστήμονες), συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον ιδρυμάτων, περίφημων πανεπιστημίων, επενδυτών, εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση για τις έρευνες και μελέτες τους και ανάλογη προβολή στον Τύπο, σε συνέδρια και κοινοβιακές συνάξεις, στο Διαδίκτυο, στις εκδηλώσεις MEDx. Επιπλέον, η διδασκαλία τους σε πανεπιστήμια ολκής, οι εκδόσεις ενδιάμεσων αποτελεσμάτων των έργων τους, η παραγωγή ντοκιμαντέρ και ταινιών όπου υποστηρίζεται η διαρκώς επιτυχέστερη διαδρομή τους προς το τελικό στάδιο των ερευνών τους – το σημείο «ωμέγα» επιβεβαίωσης της προσπάθειάς τους – ενισχύουν τη σημασία των παρεμβάσεών τους στην οικονομία, στην πολιτική, στον πολιτισμό.

Οποιος ενδιαφερθεί να ανατρέξει στο Διαδίκτυο θα βρεθεί μπροστά σε απειράρθιμες ομιλίες αυτών των πρωταγωνιστών, ο αριθμός των οποίων αυξάνεται εκθετικά από χρόνο σε χρόνο και από μήνα σε μήνα. Θα προσέξει πως ως διάκονοι και μεταλαμπαδευτές της θρησκείας της τεχνολογικής αποκάλυψης έχουν απέναντί τους πλήθη στοιβαγμένα σε μεγάλες αίθουσες και αμφιθέατρα, ένα κοινό που τους ακούει ευλαβικά και τους χειροκροτεί ενθουσιωδώς. Είναι πιθανό ότι ονόματα όπως, για παράδειγμα, Μαξ Μορ, Αντερς Σάντμπεργκ, Ράνταλ Κούνε, Νέιτ Σοάρες, Ελιέζερ Γιουντκόφσκι, Ντμίτρι Ισκόφ, Χανς Μόραβεκ είναι άγνωστα στους πολλούς, είναι όμως συνδεδεμένα με τον Πίτερ Τίελ (PayPal, Palantir Technologies, Founders Fund), τον Ελον Μασκ (Neuralink, OpenAI), την Google (μέσω της θυγατρικής της εταιρείας βιοτεχνολογίας Calico), τις διαπλαστικές πιέσεις της κουλτούρας της Σίλικον Βάλεϊ και, κατ’ επέκταση, τις ευρύτερες νοητικές διεργασίες και τη φαντασία των ανθρώπων της τεχνολογίας για το πώς πρέπει να είναι οι κοινωνίες μας και το οικονομικό/πολιτικό μέλλον μας. Υπάρχει δηλαδή μια κρίσιμη μάζα, η οποία συσσωρεύεται, αυτοπρογραμματίζεται, αναβαθμίζεται, συσκευάζεται και, εντέλει, προσφέρεται προς κατήχηση και λατρεία.

Εκατόν δεκαεπτά προς το παρόν νεκροί «ζώντες» βρίσκονται στο πελατολόγιο της εταιρείας Κρυοσυντήρησης Alcor στην πόλη Φίνιξ των ΗΠΑ. Η εταιρεία αναφέρεται σε αυτούς ως «ασθενείς» και όχι ως σώματα ή πτώματα ή κομμένα κεφάλια, αλλά ότι έχουν απλώς «ανασταλεί οι ζωτικές λειτουργίες» τους: κρατιούνται δηλαδή σε μια μεταιχμιακή κατάσταση, περικυκλωμένοι από τις τέσσερις πλευρές από τέσσερα φύλλα ακρυλικού Perspex, ανάμεσα σε αυτόν εδώ τον κόσμο και σε εκείνον που έρχεται. Είναι «νεκροφανείς» ψυχές σε κατάσταση υαλοποίησης παρά ψύξης, επειδή η υαλοποίηση, ένα είδος ρητινώδους καλουπιού, συγκρατεί τα πάντα στη θέση τους, ώστε η μελλοντική επιστήμη να επαναφέρει τη ζωή σε ολόκληρο το σώμα (αν το ποσό των 200.000 δολαρίων έχει καταβληθεί προκαταβολικά) ή σε μέρος αυτού ή στο κεφάλι μόνο (το οποίο έχει κοπεί), με τίμημα 80.000 δολάρια. Η βεβαιότητα είναι ότι η κρυοσυντήρηση εξασφαλίζει, μέσω της αναστολής της ζωής, την επάνοδο στην λειτουργία των σωματικών δεδομένων, κατάλληλα προγραμματισμένων μέσω διαδικασιών μηχανικής/τεχνολογικής/αλγοριθμικής ανακατάταξης, έτσι που θα είναι δυνατό να μεταφέρονται και σε άλλα σώματα και σε αλλους προετοιμασμένους εγκεφάλους.

«Μηχανικό είναι»

Απολύτως σαφής είναι ο πρωτότυπος τίτλος του βιβλίου του Ο’Κόννελ «Το Be a Machine» και μάλλον αδόκιμος ο τίτλος της ελληνικής έκδοσης «Ο άνθρωπος του μέλλοντος», επειδή η παρούσα κατάσταση παραμένει στην αναζήτηση του «μηχανικού είναι» και δεν έχει καταλήξει στον «άνθρωπο του μέλλοντος». Οι προσπάθειες συνεχίζονται, όπως είναι προφανές, και το μέλλον τους μοιάζει ευοίωνο. Η περίπτωση του Τζόλνταν Ιστβαν (1973) το αποδεικνύει: απόφοιτος του Πανεπιστημίου Κολούμπια, όπου σπούδασε Φιλοσοφία και Ιστορία των Θρησκειών, συνεργάτης των εμβληματικών και επηρεαστικών «National Geographic», «Huffington Post», «Newsweek», «New York Times», «Wired», επιχειρηματίας στον κλάδο των ακινήτων, μεταξύ πλήθους άλλων δραστηριοτήτων, είναι σήμερα κορυφαίος τρανσουμανιστής συγγραφέας και πολιτικός, που, κυκλοφορώντας στις Πολιτείες των ΗΠΑ με ένα όχημα διαμορφωμένο ώστε να θυμίζει φέρετρο, κατέβηκε υποψήφιος για την αμερικανική προεδρία το 2016 με το Τρανσουμανιστικό Κόμμα του, έθεσε υποψηφιότητα κυβερνήτη της Καλιφόρνιας το 2017 και είναι εκ νέου υποψήφιος για την προεδρία της χώρας του στις εκλογές του Νοεμβρίου 2020.

Ας μη βιαστούμε να υποστηρίξουμε ότι η κρυοσυντήρηση, ο τρανσουμανισμός του Ιστβαν είναι ακραίες περιπτώσεις. Το βιβλίο του Ο’Κόνελ προσφέρει πάμπολλα παραδείγματα ατόμων και ομάδων που εργάζονται στα όρια του απίθανου, το οποίο προσεγγίζει λιγότερο ή περισσότερο το πιθανό, εφόσον η χρηματοδότηση και η υποστήριξη λόγου και εικόνας δεν του λείπουν, έστω και αν η πορεία μοιάζει σε σημαντικό βαθμό να προχωρεί άτσαλα, όχι επειδή οι προθέσεις υστερούν, αλλά επειδή ο κοινός άξονας δεν έχει σταθεροποιηθεί ακόμα. Να λογαριάσουμε, ως παράδειγμα κίνησης προς σταθεροποίηση, ότι μπαίνοντας στο ίδιο καράβι το 2013 η Ευρωπαϊκή Ενωση επένδυσε πάνω από ένα δισεκατομμύριο ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης σε ένα ερευνητικό έργο που ονομάζεται Human Brain Project. Στόχος του έργου, το οποίο θα διηύθυνε στην Ελβετία ο νευροεπιστήμονας Χένρι Μάρκραμ, ήταν η δημιουργία ενός μοντέλου του ανθρώπινου εγκεφάλου και, σε ορίζοντα δεκαετίας (δηλαδή αύριο), η προσομοίωσή του σε υπερυπολογιστή με τη χρήση τεχνητών νευρωνικών δικτύων. Πάντα υπάρχει το επιχείρημα πως η πρόοδος της επιστήμης δεν σταματάει και πως ο επιστημονικός ανταγωνισμός είναι δημιουργικός και σωτήριος.

Οι αρνητικές κριτικές και επιφυλάξεις που έλαβε το βιβλίο του Ο’Κόνελ από επιστήμονες των δικτύων, της βιολογίας, της βιοπολιτικής στηρίζονται στο γεγονός ότι ο συγγραφέας είναι δημοσιογράφος, δεν έχει επαρκή επιστημονική γνώση των θεμάτων που θίγει, περιοριζόμενος σε ένα «ρεπορτάζ», τεκμηριωμένο μεν, ελλιπές δε ως προς την πολυπλοκότητα των διαθέσιμων και συσσωρευόμενων δεδομένων (big data, τεχνητή νοημοσύνη, νευρωνικά δίκτυα). Η απάντηση είναι ότι «ο καλύτερος των δυνατών κόσμων» (Λάιμπνιτς) επιβεβαιώνει το μέγεθος και τις κινήσεις της πολυπλοκότητας, ενώ πάσχει από ανίατες και επιδεινούμενες ασθένειες, όπως ο υπερπληθυσμός, η κατάρρευση του φυσικού κόσμου, οι πολιτικές ακρότητες και πανδημίες, έτσι που ο διανθρωπισμός (τρανσουμανισμός) μοιάζει με την αρχαιοελληνική ρήση «των οικιών ημών εμπιπραμένων ημείς άδομεν». Ο Ο’Κόνελ πραγματεύεται το φούντωμα αυτής της φωτιάς με σαρδόνιο γέλιο. Και έτσι κάνει καλό, αν υποθέσουμε ότι κάθε φωτιά έχει τον πυροσβέστη της, που, όπως λέει η πείρα, αν δεν προλάβει σε μισή ώρα να σβήσει τις φλόγες, είναι άχρηστος.

{1BSYG}Mark O’Connell{1BSYG}{CR}{2BTIT}Ο άνθρωπος {LF}του μέλλοντος{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Γιώργος Στάμος{CR}Εκδ. Κλειδάριθμος, 2020, σελ. 306 {3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 14,94 ευρώ (klidarithmos.gr{4BTIM})