Οι πρώτοι που λογοδοτούν για τις ωμότητες του συριακού καθεστώτος

^«Ιστορική»: δεν είναι υπερβολικό το επίθετο για τη δίκη που ξεκίνησε χθες, παρά την πανδημία, με αυστηρή τήρηση των μέτρων κοινωνικής απομάκρυνσης, στο ανώτατο περιφερειακό δικαστήριο της Ρηνανίας – Παλατινάτου, στην πόλη Κόμπλεντζ της Γερμανίας. Γιατί οι δύο άνδρες που κάθονται στο εδώλιο κατηγορούμενοι για «εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας», ο 57χρονος Ανουάρ Ασλάν και ο 43χρονος Εγιάντ αλ Γκαρίμπ, αμφότεροι πρώην μέλη των υπηρεσιών πληροφοριών του Μπασάρ αλ Ασαντ, είναι οι πρώτοι που υποχρεούνται να λογοδοτήσουν για τις ωμότητες τις οποίες διαπράττει το συριακό καθεστώς από το 2011 και την έναρξη του πολέμου που έχει ρημάξει τη χώρα.

Ο Ασλάν καλείται να λογοδοτήσει για τον θάνατο 58 ανθρώπων καθώς και για τα βασανιστήρια στα οποία υπέβαλε περισσότερους από 4.000 άλλους, από τον Απρίλιο του 2011 έως τον Σεπτέμβριο του 2012, στο διαβόητο κέντρο κράτησης Αλ Κατίμπ της Δαμασκού, όπου και ήταν υπεύθυνος. Ο Αλ Γκαρίμπ, που τελούσε υπό τις διαταγές του, κατηγορείται από την πλευρά του για συμμετοχή στον βασανισμό τουλάχιστον τριάντα διαδηλωτών που είχαν συλληφθεί στη Δούμα, κοντά στη συριακή πρωτεύουσα, το φθινόπωρο του 2011.

Οι δύο κατηγορούμενοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους μόλις λίγους μήνες μετά τα εγκλήματα, για τα οποία πλέον δικάζονται. Εγκαταστάθηκαν στη Γερμανία, εξασφάλισαν και οι δύο δικαίωμα ασύλου το 2014, συνελήφθησαν όμως τον Φεβρουάριο του 2019, χάρη κυρίως σε ένα από τα θύματα του Ανουάρ Ασλάν, μια γυναίκα που τον αναγνώρισε βλέποντάς τον σε ένα κέντρο υποδοχής αιτούντων άσυλο και στη συνέχεια σε ένα πολυκατάστημα στο Βερολίνο. Τον δρόμο για τη δίκη τους άνοιξε η απόφαση της Γερμανίας να καταφύγει στην αρχή της «παγκόσμιας δικαιοδοσίας», που επιτρέπει σε ένα κράτος να διώκει ποινικά τους δράστες ιδιαιτέρως ειδεχθών εγκλημάτων, όποια και αν είναι η εθνικότητά τους ή ο τόπος όπου διαπράχθηκαν.

Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζουν ο Ασλάν και ο Αλ Γκαρίμπ βασίζονται σε δύο πηγές πληροφόρησης. Η πρώτη είναι ο φάκελος «Καίσαρας», ψευδώνυμο ενός φωτογράφου της συριακής πολιτικής αστυνομίας που εγκατέλειψε τη χώρα του τον Ιούλιο του 2013 παίρνοντας μαζί του περισσότερες από 50.000 φωτογραφίες νεκρών κρατουμένων, από την πείνα, ασθένειες ή βασανιστήρια, μεταξύ 2011 και 2013. Η δεύτερη, οι καταγγελίες που υπέβαλαν στην ομοσπονδιακή εισαγγελία της Καρλσρούης καμιά τριανταριά σύροι επιζήσαντες των φυλακών του Ασαντ, οι οποίοι αναζήτησαν έκτοτε καταφύγιο στη Γερμανία. Η ικανοποίηση και η συγκίνηση ήταν εμφανείς στα χαμόγελα δύο από αυτών, της ακτιβίστριας Αμπέερ Φαρχούντ και του δικηγόρου Ανουάρ αλ Μπρούνι, κατά τη βιντεοσυνέντευξη Τύπου που οργάνωσε παραμονή της δίκης το Ευρωπαϊκό Κέντρο για τα Συνταγματικά και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (ECCHR), η κύρια γερμανική ΜΚΟ που τους συντρέχει δικαστικά.

Η δίκη αναμένεται να διαρκέσει μήνες, αλλά η διάρκειά της μικρή σημασία έχει για εκείνους που έδωσαν αγώνα ώστε να πραγματοποιηθεί. «Το σημαντικό είναι ότι διεξάγεται μια πρώτη δίκη. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρξουν και άλλες. Το θέμα είναι να ξεκινήσει μια κίνηση, να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο», δήλωσε στη γαλλική «Le Monde» ο Βόλφγκανγκ Κάλεκ, γενικός γραμματέας του ECCHR. «Σε μια περίοδο όπου οι Σύροι νιώθουν πως η διεθνής κοινότητα τους εγκατέλειψε, αυτή η δίκη αναζωπυρώνει την ελπίδα να αποδοθεί δικαιοσύνη, σε έναν κάποιο βαθμό», σημείωσε από την πλευρά της η Διεθνής Αμνηστία, καλώντας και άλλα κράτη να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Γερμανίας, ασκώντας ανάλογες ποινικές διώξεις σε υπόπτους για εγκλήματα που άπτονται του διεθνούς δικαίου.

Μέχρι τώρα, κάθε προσπάθεια δίωξης των εγκλημάτων του καθεστώτος Ασαντ προσέκρουε σε δύο εμπόδια: το γεγονός ότι η Συρία δεν έχει υπογράψει το Καταστατικό της Ρώμης, ιδρυτικό κείμενο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, καθώς και το βέτο που σταθερά προβάλλει η Ρωσία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.