«250.000 Πολωνοί στάλθηκαν στα στρατόπεδα»

Οταν ο Αλφρέντο Ράινχαρτ πέθανε από μια ξαφνική λοίμωξη σε νοσοκομείο της Ρώμης τον Ιούλιο του 1949, μόνο όσοι τον φρόντιζαν γνώριζαν ότι το πραγματικό του όνομα ήταν Οτο Βέχτερ και επί τέσσερα χρόνια ήταν φυγάς. Ως πρώην διοικητής της Κρακοβίας το 1941 και της Γαλικίας το 1942 – ενώ δηλαδή είχαν την εξουσία οι Ναζί – επιτέλεσε με τόσο ζήλο τα καθήκοντά του, που κέρδισε το προσωνύμιο Σφαγέας του Λέμπεργκ. Τον Μάιο του 1945 κατηγορήθηκε για μαζικές σφαγές, αλλά κατάφερε να διαφύγει από τη Δικαιοσύνη ως το τέλος της ζωής του. Και όπως εξαφανίστηκε ο ίδιος από προσώπου γης άρχισε να ξεθωριάζει και η παρουσία του από τις ιστορικές αφηγήσεις. Αυτή την «αδικία» επιχειρεί να αποκαταστήσει ο 59χρονος καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου Φίλιπ Σαντς, γνωστός από το πολυβραβευμένο βιβλίο του «East West Street». Στο καινούργιο του πόνημα «The Ratline: Love, Lies and Justice on the Trail of a Nazi Fugitive» (εκδ. Weidenfeld & Nicolson) επιστρατεύει την ίδια συνταγή: έρευνα που ακολουθεί τους κανόνες της εγκληματολογίας, ακρίβεια, αρχειακό υλικό, προσωπικό ενδιαφέρον – πολλά μέλη της οικογένειάς του (εβραϊκής προέλευσης) χάθηκαν στο Λέμπεργκ όταν διοικούσε ο Βέχτερ.

Ολα ξεκίνησαν το 2012 όταν ο Σαντς συνάντησε για πρώτη φορά σε ένα κάστρο του 12ου αι. στα περίχωρα της Βιέννης τον Χορστ Βέχτερ, ένα από τα πέντε παιδιά του Οτο, ο οποίος, αν και γνώριζε τα εγκλήματα που είχε διαπράξει ο πατέρας του, δεν τον αποκήρυσσε. Αντιθέτως, όπως εξηγεί ο Σαντς, πίστευε ότι είχε «καθήκον ως γιος να βρει τη θετική πλευρά του πατέρα του». Θέλοντας ωστόσο να αρνηθεί την πιθανότητα να χαρακτηριστεί ο ίδιος ως νεοναζί ή νοσταλγός, με παρότρυνση του συγγραφέα παραχώρησε το αρχειακό υλικό που διέθετε – ανάμεσά του 8.677 σελίδες επιστολών, κάρτες, ημερολόγια, φωτογραφίες, αποκόμματα εφημερίδων, επίσημα έγγραφα, αλλά και τα απομνημονεύματα της συζύγου του Οτο Βέχτερ, Σαρλότ, μαζί με ηχογραφήσεις συζητήσεών της με τη γερμανίδα δημοσιογράφο Μελίτα Βίντερμαν – στο Μουσείο Ολοκαυτώματος στην Ουάσιγκτον, προσφέροντας κι ένα πλήρες αντίγραφο στον Σαντς. «Πρόκειται για έναν κόσμο κατασκοπείας και αποδράσεων, εκταφών και επανενταφιασμών, ταξιδεύουμε από το Βατικανό στη Συρία και τη Νότια Αμερική, σε μοναστήρια, πάνω από λίμνες, σε βουνά και μπαίνουμε στη διαδρομή της διαφυγής που χρησιμοποίησαν οι Ναζί για να ταξιδέψουν από την Ιταλία στην Αργεντινή και σε άλλα μέρη. Στην καρδιά της ιστορίας είναι μια σχέση, εκείνη με τη σύζυγό του Σάρλοτ, καθώς πίστευε “πως η αγάπη μας ήταν χωρίς όρια και συνεχιζόταν και πέρα από τον θάνατο”», αναφέρει ο συγγραφέας.

ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΕΙΣ. Η καριέρα του Οτο Βέχτερ στα κλιμάκια των SS ήταν ανοδική. Σε τρία χρόνια «αποκατέστησε» την Κρακοβία, σύμφωνα με την τεχνική γλώσσα των Ναζί, και η καλή δουλειά του οδήγησε τον Χίτλερ να του αναθέσει τις εκκαθαρίσεις στην περιοχή της Γαλικίας και ειδικότερα στο Λέμπεργκ. Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του γράφει στη Σάρλοτ: «Ηδη 250.000 πολωνοί εργάτες έχουν σταλεί (σ.σ.: στα στρατόπεδα συγκέντρωσης) από την περιοχή και εφαρμόζονται οι τρέχουσες μεγάλες επιχειρήσεις εναντίον των Εβραίων. Πολλή αγάπη, για πάντα», ενώ όταν δέχεται την επίσκεψη του Χάινριχ Χίμλερ – που θεωρείται ο ηθικός αυτουργός του Ολοκαυτώματος – για να ελέγξει την πρόοδό του, γράφει: «Σχεδόν ντράπηκα από το πόσο θετικά μιλάει για μένα». Ωστόσο η «καλή δουλειά» είχε και συνέπειες, όπως σημειώνει σε άλλο σημείο, καθώς τα εργατικά χέρια μειώνονταν δραματικά. «Ολοένα και αυξάνεται ο αριθμός των Εβραίων που απελαύνονται και είναι δύσκολο να βρω χώμα για το γήπεδο του τένις». Οσο δε εκείνος εξολόθρευε τους ανεπιθύμητους του Γ’ Ράιχ, η Σάρλοτ τού έγραφε πόσο της λείπει και πώς περνούσε με τα παιδιά στην εξοχή: «Μείναμε για τέσσερις ώρες στον καυτό ήλιο, συγκλονισμένοι από την απόλυτη απεραντοσύνη της φύσης».

Μετά το πέρας του πολέμου, χάρη στις δικές της γνωριμίες θα καταφέρει να φυγαδευτεί στη Ρώμη, καθώς του μένει πιστή παρά τις δικές του πολλές εξωσυζυγικές σχέσεις, ορισμένες εκ των οποίων γνώριζε ώστε έδωσε σε μία από τις κόρες τους το όνομα μιας ερωμένης του, ελπίζοντας να τον ευχαριστήσει!

Ο Χορστ, λέει ο Φίλιπ Σαντς, αν και έχει κατανοήσει τον ρόλο του πατέρα του στα εγκλήματα πολέμου και την υποστήριξη που είχε από τη σύζυγό του (και μητέρα του Χορστ), μεγάλωσε μαθαίνοντας πως ο πατέρας του ήταν ένας καλός και τίμιος άνθρωπος. Δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά αν αναλογιστεί κάποιος ότι η Σάρλοτ το 1977 στη συνέντευξή της στη Μελίτα Βίντερμαν έλεγε: «Αισθάνομαι τόσο μεγάλη ευγνωμοσύνη που υπάρχουν ακόμη άνθρωποι σήμερα που μιλάνε θετικά για τον άνδρα μου. Δεν θέλω τα παιδιά μου να πιστεύουν ότι υπήρξε εγκληματίας πολέμου που δολοφόνησε εκατοντάδες Εβραίους».