Πολιτική στον καιρό {LF}της πανδημίας

Δεν είναι εύκολο να κυβερνάς στον καιρό μιας τέτοιας κρίσης. Κανείς δεν ζηλεύει εκείνους που βρέθηκαν στην εξουσία όταν ξεκίνησε η εισβολή του Covid-19. Μα ούτε κι εκείνους που βρέθηκαν στην αντιπολίτευση. Ούτε να αντιπολιτεύεσαι είναι εύκολο σε τέτοιους καιρούς, όπου η μοίρα της αντιπολίτευσης μοιάζει να είναι η σιωπή ή η σουρντίνα.

Η πολιτική, στον καιρό της πανδημίας, μοιάζει να βρίσκεται σε αναστολή, αν όχι σε καταστολή – όπως η οικονομία. Μοιάζει, αλλά δεν είναι. Απλώς αλλάζει περιεχόμενο, πλαίσιο, χρόνο.

Η πολιτική ως κουκλοθέατρο αντιπαραθέσεων, η πολιτική -ατάκα, η πολιτική – τσιρίδα, η πολιτική ως κλωτσοπατινάδα σε παράθυρο τηλεόρασης ή ως άσκηση σοφιστείας, γυμνασμένη σε παλιές φοιτητικές συνελεύσεις, προφανώς είναι νεκρή όσο περνούν κάτω από τα παράθυρά μας τα φέρετρα των πραγματικών νεκρών. Μα και η ουσιαστική πολιτική αντιπαράθεση δυσκολεύεται κι αυτή να βρει χώρο και ακροατήριο.

Ο ένας λόγος είναι πως, απέναντι σε μια εξωτερική απειλή, και μάλιστα θανάσιμη, λειτουργεί πάντα το σύνδρομο της συσπείρωσης γύρω από την εξουσία. Rally around the flag. Ακόμη και κυβερνήσεις που τα έκαναν μούσκεμα με τον ιό, απολαμβάνουν, για την ώρα, υψηλής δημοτικότητας. Δεν διαρκεί, βέβαια, για πολύ αυτό το σύνδρομο. Κι όσοι κυβερνούν, το ξέρουν πως κάποια στιγμή έρχεται η ώρα του απολογισμού, της λογοδοσίας ή – αν κάτι πάει στραβά, κι είναι τόσα που μπορούν να πάνε στραβά – η ώρα όπου ο έπαινος μπορεί να γίνει ψόγος και τα ωσαννά κατάρες. Μα, προς το παρόν, η συσπείρωση γύρω από την ηγεσία είναι ακαταμάχητη. Και το να ξύνει η αντιπολίτευση τα νύχια για καυγά, όταν δεν κινδυνεύει να εκληφθεί ως «προδοσία» σε καιρό πολέμου, μοιάζει κακόγουστη παραφωνία.

Ο δεύτερος λόγος είναι, πως στη διάρκεια της κρίσης, οι παλιές διαχωριστικές γραμμές χάνουν τη σημασία τους. Αναδεικνύονται νέες, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Η μία διαχωριστική γραμμή είναι εκείνη που ξεχωρίζει τους πολιτικούς που κάνουν ένα βήμα πίσω και δίνουν το πρωτείο στους ειδικούς, στους έγκυρους επιστήμονες και ακολουθούν τις οδηγίες τους, αφήνοντάς τους, για όσο διαρκεί η κρίση, ελεύθερη τη δημόσια σκηνή. Από εκείνους που μένουν γαντζωμένοι στο πρωτείο της πολιτικής και συντηρούν την – έμφυτη στους λαϊκιστές – αμφισβήτηση των «ειδικών» και συκοφάντηση της γνώσης και της γνώμης τους. Τουλάχιστον μέχρι να είναι αργά, οπότε υποχωρούν μπροστά στην καταιγίδα των γεγονότων.

Η άλλη, η βαθύτερη διαχωριστική γραμμή είναι ανάμεσα σε μια «μαλθουσιανή» πολιτική, αυτήν που δοκίμασε να εφαρμόσει ο άξονας Τραμπ – Τζόνσον – Μπολσονάρου. Και μια πολιτική που δίνει προτεραιότητα στην προστασία της ζωής, με όποιο οικονομικό κόστος, ενδυναμώνοντας παράλληλα τα δημόσια συστήματα υγείας. Αναθέτοντας σε αυτά το βάρος της μάχης με τον εισβολέα.

Θα ήταν μικροψυχία ή μυωπία να μην αναγνωρίσει κανείς ότι, και με τα δύο αυτά κριτήρια, και ως προς τις δύο διαχωριστικές γραμμές, η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρέθηκε από τη σωστή πλευρά. Και είναι προς τιμήν της αντιπολίτευσης ότι, ακόμη κι αν δεν το φωνάζει, το αναγνωρίζει. Χωρίς παραφωνίες στην περίπτωση του ΚΙΝΑΛ. Με παραφωνίες στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ. Την παραφωνία μιας ανορθόγραφης αρθρογραφίας που τα βάζει, με τραμπικό τρόπο, με έναν άξιο επιστήμονα, τον Σωτήρη Τσιόδρα, φορτώνοντάς του πολιτικές ιδιότητες, αναγορεύοντάς τον σε εχθρό. Αλλά οι παραφωνίες δεν αλλάζουν τη γενική εντύπωση. Η Ελλάδα αντέδρασε στην κρίση ως ώριμη Δημοκρατία, με γρήγορα ανακλαστικά.

Αλλά τώρα αρχίζουν τα δύσκολα. Η μετάβαση από την καραντίνα σε μια σταδιακή, αργή αποκατάσταση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, περιέχει κινδύνους. Και προϋποθέτει κρίσιμες πολιτικές επιλογές. Ακόμη περισσότερο, η αντιμετώπιση της οικονομικής θύελλας που θα διαδεχθεί την εισβολή του ιού.

Ο κόσμος θα ζήσει – αυτή είναι πια και η επίσημη εκτίμηση του ΔΝΤ – τη δεινότερη οικονομική δοκιμασία από το 1929. Η απάντηση σε αυτήν την πρόκληση θα είναι ένα πραγματικό «ραντεβού με την ιστορία». Κι είναι ήδη ορατές οι νέες, μεγάλες και κρίσιμες διαχωριστικές γραμμές:

Η απάντηση, σε διεθνές επίπεδο, θα δοθεί με όρους διεθνούς συνεργασίας, συντονισμού, αλληλεγγύης προς τους πιο αδύναμους; Ή με όρους οικονομικού εθνικισμού; Τα πρώτα σημάδια δεν είναι ελπιδοφόρα. Και η απάντηση, σε εθνικό επίπεδο, θα δοθεί με όρους διατήρησης (ανέφικτης μάλλον, αλλά αυτό είναι άλλη ιστορία) του στάτους κβο; Ή με όρους μεταρρύθμισης, αλλαγής προτύπου, άμβλυνσης των ανισοτήτων;

Στην πράξη, οι επιλογές θα είναι πολύ πιο σύνθετες, πολύ πιο δύσκολες από ό,τι η θεωρητική εκφώνησή τους. Μα είναι, σε κάθε περίπτωση, σαφές πως η πολιτική, που ο Covid-19, δείχνει να τη βγάζει από το παράθυρο, θα επιστρέψει μεγαλοπρεπώς. Από την πόρτα.