Προτιμά την οικονομία από την υγεία του λαού του

Αυτή τη φορά, μετά το χάος της περασμένης εβδομάδας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προτίμησε να πάρει την κατάσταση στα χέρια του. Προανήγγειλε ο ίδιος, από τη Δευτέρα, το απόλυτο lockdown που θα εφαρμοστεί σε 31 πόλεις της Τουρκίας το ερχόμενο Σαββατοκύριακο, από τα μεσάνυχτα της Παρασκευής έως τα μεσάνυχτα της Κυριακής. Η πανδημία του κορωνοϊού, όμως, που έχει ήδη στοιχίσει, ενώ βρίσκεται ακόμα στις αρχές της, περισσότερες από 1.500 ζωές στην Τουρκία, δοκιμάζει επικίνδυνα τις αντοχές του ισλαμοσυντηρητικού κατεστημένου, που μόλις μπήκε στη 18η χρονιά του στην εξουσία – με την τραγική διαχείριση της κρίσης να φουντώνει τα πολιτικά πάθη.

Παρά τις εισηγήσεις της ιατρικής κοινότητας καθώς και του αντιπολιτευόμενου δημάρχου της Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο τούρκος πρόεδρος αρνείται να επιβάλει γενικευμένο lockdown από τον φόβο μιας κατάρρευσης της τουρκικής οικονομίας. Είναι ένα ρίσκο που δεν θέλει να αναλάβει, γνωρίζοντας πως εκατομμύρια Τούρκοι θα στραφούν προς την κυβέρνηση για οικονομική βοήθεια. Τίποτα δεν απειλεί περισσότερο τον Ερντογάν και το κόμμα του όσο μια μεγάλη ύφεση, μια έκβαση που μοιάζει βέβαια αναπόφευκτη, όπως και παντού στον κόσμο. Απέναντι σε αυτή την απειλή, ο Ερντογάν επέλεξε τον περιορισμό του πληθυσμού μόνο τα Σαββατοκύριακα. Αν μη τι άλλο, αυτή η δεύτερη κατά σειρά απαγόρευση κυκλοφορίας αναμένεται να αποδειχθεί περισσότερο αποτελεσματική από την πρώτη.

Η απομόνωση 31 πόλεων – ανάμεσά τους η Κωνσταντινούπολη, βασική εστία της επιδημίας στην Τουρκία με ένα 60% των συνολικών κρουσμάτων, και η Αγκυρα – είναι το αυστηρότερο μέτρο που έχει λάβει η Τουρκία κατά του κορωνοϊού. Ανακοινώθηκε όμως την περασμένη Παρασκευή, μόλις δύο ώρες πριν από την εφαρμογή της, προκαλώντας γενικό πανικό και τεράστιες ουρές μπροστά στα καταστήματα τροφίμων – από ανθρώπους συχνά χωρίς μάσκες και κατά κανόνα χωρίς κανέναν σεβασμό των μέτρων κοινωνικής απομάκρυνσης. Τα μέλη του επιστημονικού συμβουλίου που συμβουλεύει την κυβέρνηση ήρθαν σε απόγνωση: «Μετά από αυτό το επεισόδιο, η επιδημία μπορεί να εξελιχθεί με τρομακτικό τρόπο» δήλωσε ο γιατρός Τεβφίκ Οτζλού.

Ακολούθησε θύελλα επικρίσεων. Και αργά το βράδυ της Κυριακής, ο υπουργός Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σοϊλού υπέβαλε την παραίτησή του, αναλαμβάνοντας όλη την ευθύνη «για την εφαρμογή» της απόφασης Ερντογάν. Η μεταμέλεια που εξέφρασε, όμως, και ο τρόπος με τον οποίο θέλησε να προστατεύσει τον τούρκο πρόεδρο του εξασφάλισαν ένα κύμα αλληλεγγύης από τα μέλη του AKP και τους υπερεθνικιστικούς κύκλους από τους οποίους προέρχεται ο ίδιος. Ξαφνικά, λοιπόν, ο άνεμος γύρισε. Ο Ερντογάν παρακάλεσε τον Σοϊλού να παραμείνει στο πόστο του, επαινώντας την αποτελεσματικότητά του.

Ο Σοϊλού διορίστηκε αμέσως μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, ηγήθηκε της μάχης «εναντίον της τρομοκρατίας», έριξε χιλιάδες ανθρώπους στη φυλακή και έγινε έτσι το πρόσωπο της διογκούμενης απολυταρχίας του καθεστώτος. Μαζί με την απολυταρχία του, ωστόσο, μεγεθύνονται και οι ρωγμές στο εσωτερικό του: σύμφωνα με τους πολιτολόγους, η παραίτηση του Σοϊλού αξιώθηκε από τον Μπεράτ Αλμπαϊράκ, τον υπουργό Οικονομικών της Τουρκίας, που είναι επίσης γαμπρός του Ερντογάν, ο σύζυγος της μεγαλύτερής του κόρης.

Σοϊλού και Αλμπαϊράκ, αμφότεροι υποψήφιοι δελφίνοι του Ερντογάν, είναι στα μαχαίρια καιρό. Η μάχη μαίνεται πρωτίστως παρασκηνιακά, με τον Αλμπαϊράκ να ξιφουλκεί μέσω της επονομαζόμενης «ομάδας της Ισταμπούλ» ή «Πελεκάνων», μιας ομάδας γνωστής για τις επιθέσεις που κάνει μέσω της φιλοκυβερνητικής «Σαμπάχ» σε ενδοκυβερνητικούς αντιπάλους – αυτή είχε καταγγείλει τον Μάιο του 2016 ως «προδότη» τον τότε πρωθυπουργό Αχμέτ Νταβούτογλου, λόγω της συμφωνίας για το Μεταναστευτικό με τις Βρυξέλλες. Εκτοτε, και χάρη στη μετεωρική άνοδο του Αλμπαϊράκ, νούμερο 2 της κυβέρνησης πλέον, η επιρροή της δεν έπαψε να ενισχύεται.

Πεθερός και γαμπρός διαχειρίζονται από κοινού το κρατικό Επενδυτικό Ταμείο που συγκροτήθηκε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 και το οποίο ετοιμάζεται τώρα να αναλάβει τον έλεγχο ενός αυξανόμενου αριθμού προβληματικών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με νέο νομοσχέδιο, μάλιστα, θα απαλλάσσεται εφεξής από τους συνήθεις κανόνες που διέπουν τις επενδύσεις του σε ιδιωτικές επιχειρήσεις και δεν θα έχει πλέον υποχρέωση σεβασμού ορισμένων κανόνων της αγοράς, ιδιαίτερα όσον αφορά συγχωνεύσεις και εξαγορές. Μια απόφαση που – όπως σημειώνει η ανταποκρίτρια της «Le Monde» Μαρί Ζεγκό – προοιωνίζεται έναν μεγάλο μετασχηματισμό της οικονομίας, ολόκληροι τομείς της οποίας κινδυνεύουν να βρεθούν υπό τον έλεγχο του Ερντογάν και του γαμπρού του – οι μόνοι αρμόδιοι να αποφασίσουν ποια επιχείρηση θα ζήσει και ποια θα πεθάνει.