Πρόκληση {LF}για το Σύνταγμα {LF}και την προστασία {LF}των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα φαινόμενο σοβαρών περιορισμών στα ατομικά δικαιώματα, ειδικά της ελευθερίας της κίνησης, χωρίς την οποία δεν υπάρχει συνέρχεσθαι, λειτουργία της αγοράς ή δημόσιος χώρος. Στο όνομα άλλων αγαθών, που αυτή τη στιγμή είναι συνώνυμα με το γενικό συμφέρον και με την υπαρξιακή ανάγκη της ανθρώπινης κοινωνίας να προστατευθεί. Το πρώτο δικαίωμα είναι το δικαίωμα στη ζωή, οντολογικά, ως προϋπόθεση της ύπαρξης. Και βέβαια η προστασία της δημόσιας και της προσωπικής υγείας.

Οι περιορισμοί που έχουν εφαρμοστεί προβλέπονται στα περισσότερα Συντάγματα ρητά – και στο δικό μας, στο άρθρο 5. Επιβλήθηκαν με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, που εκδίδεται όταν υπάρχουν επείγουσες ανάγκες και πρέπει να κυρωθεί κοινοβουλευτικά. Εχει πολλή σημασία ότι στα δημοκρατικά πολιτεύματα, και στη χώρα μας, η Βουλή είναι σε λειτουργία. Οφείλουμε όμως να είμαστε εξαιρετικά επίμονοι σε σχέση με τις εγγυήσεις που πρέπει να λειτουργούν όσο βρισκόμαστε σε αυτή την ιδιόρρυθμη προσωρινή κατάσταση. Η προσωρινότητα έχει μεγάλη σημασία, γιατί τα μέτρα δεν λαμβάνονται επ’ αόριστον και επανεξετάζονται με βάση τις επιστημονικές εισηγήσεις. Χρειάζεται να λειτουργούν αντίβαρα σε σχέση με τη λειτουργία της δημοκρατίας, όπως και να μένουν αλώβητα όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα που δεν συνδέονται με τον κίνδυνο διάδωσης. Θα δούμε ότι μπορεί να έχουμε προβλήματα κυρίως με την προστασία των προσωπικών δεδομένων, καθώς υπάρχουν χώρες που χρησιμοποιούν μεθόδους εποπτείας για να εντοπίζουν ασθενείς και ανθρώπους που μολύνθηκαν από τις επαφές τους. Πρέπει να είμαστε πάρα πολύ επιφυλακτικοί απέναντι σε οποιονδήποτε προτείνει, με αφορμή την πανδημία, να μην αρκεστούμε σε περιορισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά να προχωρήσουμε στην αναστολή τους, μέσα από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ευτυχώς το ελληνικό Σύνταγμα είναι ίσως το πιο φιλελεύθερο στην Ευρώπη. Προστατεύει την προσωπική ελευθερία σε απόλυτο σχεδόν βαθμό και είναι, για ιστορικούς λόγους, εξαιρετικά διαπεδαγωγημένο στις καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Είναι πολύ δύσκολο να τεθεί σε εφαρμογή μια διάταξη όπως το δικό μας άρθρο 48.

Οι γιατροί είναι αυτοί που μας καθοδηγούν. Και οι αριθμοί, που είναι αμείληκτοι. Οταν μιλάμε για δικαιώματα, πρέπει να σκεφτόμαστε το δικαίωμα εκείνου του ασθενούς που ψάχνει να βρει θέση στη ΜΕΘ και εκείνου του γιατρού που θα κληθεί να επιλέξει ποιος θα μπει και ποιος όχι.

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και πρώην υπουργός