Μαύρη Τετάρτηγια την Ευρώπη

Το βράδυ της περασμένης Τρίτης, ακριβώς την ώρα που τα μέλη του Eurogroup τσακώνονταν στις Βρυξέλλες (με τη Γερμανία και την Ολλανδία να αρνούνται τις προτάσεις της Γαλλίας και σειράς άλλων κρατών για την ευρωπαϊκή οικονομική  πολιτική έναντι της πανδημίας), μία άλλη ευρωπαϊκή πολιτική κατέρρεε: Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ερευνας, Μάουρο Φεράρι, δημοσιοποιούσε την επιστολή παραίτησής του. Επιστολή κόλαφο για την «κοινή» Ευρώπη και τη στάση της όχι μόνον έναντι της πανδημίας, αλλά έναντι σε κάθε τι που θα έκανε μία ένωση να είναι πραγματικά ένωση. Και θα την ξεχώριζε από το σημερινό υποκριτικό συνονθύλευμα κρατών, όπου η αλληλεγγύη είναι μόνον για τις ανακοινώσεις και τις φωτογραφίσεις.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ερευνας  έχει ετήσιο προϋπολογισμό 2 δισ. ευρώ (2019) και την αρμοδιότητα να διανέμει κονδύλια της ΕΕ για την έρευνα. Η παραίτηση του επικεφαλής του υπήρξε αποτέλεσμα της άρνησης της Ενωσης να χρηματοδοτήσει ισχυρότερα την έρευνα κατά του ιού – κάτι που, ας σημειωθεί, κάνουν αυτή τη στιγμή παγκοσμίως άπαντες οι ιδιώτες και τα κράτη που μπορούν να το πράξουν. Η ΕΕ όχι μόνον αρνήθηκε να ρίξει κι άλλους πόρους στη μάχη της πανδημίας (για τα μεγέθη της ΕΕ τα 2 δισ. είναι έτσι κι αλλιώς περίπου ανύπαρκτα) αλλά αρνήθηκε πολλαπλά αυτό που υποτίθεται ότι η ίδια αντιπροσωπεύει: τόσο την έμφαση στην έρευνα όσο και αυτή στην προστασία των πολιτών της, που εν προκειμένω ταυτίζονται. Επίσης, αρνήθηκε την πίστη στην πρωτοκαθεδρία της επιστήμης: όπως γράφει ο παραιτηθείς Φεράρι «τις αποφάσεις λαμβάνουν με τη διαίσθησή τους πολιτικοί, όχι επιστήμονες» που ο λόγος τους έρχεται δεύτερος.

Διαβάζοντας κανείς αυτό το κείμενο κατά βάση βλέπει πάνω απ’ όλα την Ευρώπη που έχει αρνηθεί τον εαυτό της. Στην επιστολή, που έφεραν στη δημοσιότητα οι Financial Times, ο Φεράρι έγραψε ότι η απόφασή του να αποχωρήσει υπαγορεύθηκε από την «εσωτερική πολιτική καταιγίδα» στην Ενωση ως προς την πολιτική για την πανδημία και κατηγορεί την ομάδα κρατών που αντέδρασε στις προτάσεις για την έρευνα και την αντιμετώπιση του ιού. Εγραψε ότι η στάση τους τον έκανε να χάσει την πίστη του στο σύστημα: «Είμαι εξαιρετικά απογοητευμένος από την ευρωπαϊκή απάντηση στον κορωνοϊό. Δεν υπάρχει πλήρης συντονισμός των πολιτικών περί υγειονομικής περίθαλψης μεταξύ των κρατών μελών. […] Υπάρχει επαναλαμβανόμενη αντίθεση στις πρωτοβουλίες οικονομικής στήριξης.[…] Θεωρούσα ότι σε μια εποχή όπως αυτή, οι καλύτεροι επιστήμονες στον κόσμο θα πρέπει να διαθέτουν πόρους και ευκαιρίες για την καταπολέμηση της πανδημίας, με νέα φάρμακα, νέα εμβόλια, νέα διαγνωστικά εργαλεία, νέες δυναμικές προσεγγίσεις βασισμένες στην επιστήμη, να αντικαταστήσουν τις συχνά αυτοσχέδιες διαισθήσεις των πολιτικών ηγετών».

Με αυτή την επιστολή στα χέρια τους μπήκαν τα μέλη του Eurogroup στη σύσκεψη. Για να μείνουν εκεί όλο το βράδυ. Κατά τη διάρκεια της νύχτας της Τρίτης προς την Τετάρτη, διάφορες πηγές διέρρεαν ότι οι παρατάσεις θα οδηγούσαν μάλλον σε θετική έκβαση. Οταν ορίστηκε συνέντευξη Τύπου στις 11 το πρωί της Τετάρτης διαμορφώθηκε προς στιγμή η αίσθηση ότι υπήρξε έκβαση. Σχεδόν μία ώρα πριν όμως, ανακοινώθηκε το ναυάγιο: όπως προέκυψε, δεν υπήρχε στο τραπέζι ούτε καν κοινό κείμενο ως προσχέδιο απόφασης. Το ραντεβού της νέας τηλεδιάσκεψης ορίστηκε  εκ νέου για την Πέμπτη. Αλλά η ουσία είναι ότι ανεξάρτητα από την Πέμπτη και την έκβασή της σε συνθήκες ακραίας κρίσης, η Τετάρτη υπήρξε ακόμα πιο σημαντική: γιατί εκεί φάνηκε ότι το πραγματικό ραντεβού για την κοινή Ευρώπη έχει πλέον χαθεί.