Η πολιτική εξουσία {LF}και το κράτος – λάφυρο

Ενα από τα πρώτα ζητήματα που απασχόλησε την επαναστατική ηγεσία των Ελλήνων ήταν το πολιτικό σύστημα, το οποίο θα υιοθετούνταν στο υπό ίδρυση ελληνικό κράτος. Οπως και σε πολλά άλλα θέματα, έτσι και σε αυτό οι απόψεις που εκφράσθηκαν μεταξύ των Ελλήνων την περίοδο της Παλιγγενεσίας υπήρξαν ποικίλες, αφού εξέφραζαν τις διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές ομάδες που διεκδικούσαν μερίδιο στην εξουσία. Σε αντίθεση με τους λιγοστούς Ελληνες που είχαν στραμμένο το βλέμμα τους στη Δύση και επιθυμούσαν την εγκαθίδρυση μιας φιλελεύθερης δημοκρατίας αρχών, άλλες παραδοσιακές δυνάμεις του υπόδουλου Ελληνισμού όπως οι καπεταναίοι, με αντιπροσωπευτικότερο εκπρόσωπό τους τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, επεδίωκαν την επιβολή ενός «Γκοβέρνο Μιλιτάρε», μιας στρατιωτικής δικτατορίας δηλαδή, ενώ οι προεστοί έδειχναν σαφή προτίμηση στο σύστημα που είχε αναπτυχθεί την περίοδο της Οθωμανοκρατίας, το αποκαλούμενο και ως «σύστημα Μωραϊτικόν», που αποτελούσε την καλύτερη εγγύηση για τη διαιώνιση της εξουσίας τους.

Οι πρώτες δεκαετίες του ελεύθερου ελληνικού βίου υπήρξαν κρίσιμες για τη μαθητεία των Ελλήνων στο «σύστημα Μωραϊτικόν», που αναπαρήγαγε τα παραδοσιακά πελατειακά δίκτυα εξασφαλίζοντας την άσκηση της εξουσίας στους εκλεκτούς, στους αρεστούς, εν τέλει στα «δικά μας παιδιά». Σε όλο τον 19ο αλλά και τον 20ό αιώνα η ελληνική κοινωνία οικοδομήθηκε στη βάση κάθετων πελατειακών συσσωματώσεων που νέμονταν την εξουσία με τρόπο αποκλειστικό και ρουσφετολογικό, προσφέροντας  έναν διορισμό στο Δημόσιο στους πελάτες των ισχυρών πολιτευτών.

Αναρίθμητα είναι τα περιστατικά της χρήσης ή μάλλον της κατάχρησης της πολιτικής εξουσίας από τους κομματάρχες και τους πάτρωνες. Το 1844 κατ’ εφαρμογή του περίφημου Ψηφίσματος Β’ δεκάδες Ελληνες στερήθηκαν την ελληνική ιθαγένεια, ενώ ταυτόχρονα απολύθηκαν από τη δημόσια υπηρεσία. Επρόκειτο για μια ιστορική απόφαση, όνειδος στη νεότερη ιστορία μας. Τη θέση τους πήραν οι εκλεκτοί της τότε εξουσίας, κατά κανόνα αμόρφωτοι και πάντως σίγουρα με αισθητά λιγότερα προσόντα από τους προκατόχους τους. Η πλατεία Κλαυθμώνος και η ιστορία της αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ιδιοκτησιακής πρόσληψης της εξουσίας, ως είδος λαφύρου από τους εκάστοτε ισχυρούς. Αντίθετα, η εμπέδωση και η επιβολή της αξιοκρατίας παρέμεινε – και ως ένα βαθμό εξακολουθεί να παραμένει μέχρι σήμερα – πολύτιμο ζητούμενο.

Δύο αιώνες μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας ο κομματισμός και το πελατειακό σύστημα εξακολουθούν να καταδυναστεύουν τις ζωές μας, ως πολιτών του ελληνικού κράτους. Το πρόσφατο παράδειγμα των τραγελαφικών διορισμών Διοικήσεων στα πολύπαθα ελληνικά νοσοκομεία ήρθε να επιβεβαιώσει τη δύναμη της αδράνειας και τη λογική της πεπατημένης.

Την ίδια στιγμή εκατοντάδες χιλιάδες απογοητευμένα Ελληνόπουλα αναζητούν τη δική τους Ιθάκη σε ξένους τόπους, όντας πρωταγωνιστές σ’ ένα πρωτόγνωρο brain drain, μια πληγή για τη σύγχρονη κοινωνία μας. Η αδυναμία – ή μάλλον η απουσία θέλησης – από την πλευρά του ελληνικού κράτους να προστατέψει τους πολίτες του και μάλιστα όταν έχουν ανάγκη, προωθώντας ριζοσπαστικές πολιτικές στην κατεύθυνση της επιβολής του κράτους δικαίου, ισοδυναμεί με εντολή μετανάστευσης από την πατρίδα όσων δεν ανήκουν σε κομματικές φατρίες και πολιτικές οργανώσεις. Ομως και αυτά είναι «δικά μας παιδιά», παιδιά της Ελλάδας.

Ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης είναι καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, στο ΑΠΘ