Η κρίσιμη συγκυρία και ο ρόλος του ΕΑΠ

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) αποτελεί τον κύριο φορέα διά βίου και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στη χώρα μας. Αποτελεί από την ίδρυσή του ένα «ιδιόμορφο» πανεπιστήμιο «νέου τύπου», το οποίο διαφέρει ουσιωδώς από τα υπόλοιπα τόσο ως προς τους σκοπούς και την οργανωτική δομή του, όσο και κυρίως ως προς τη μέθοδο διδασκαλίας που ακολουθεί, δηλαδή την εξ αποστάσεως μετάδοση γνώσεων. Ετσι, ως βασική αποστολή του προβλέφθηκε ευθύς εξαρχής η «συνεχής επιμόρφωση και μετεκπαίδευση των πολιτών». Και τούτο με «μορφές εκπαίδευσης που δεν απαιτούν αναγκαίως συνεχή παρακολούθηση και πραγματοποίηση φροντιστηριακών ή εργαστηριακών ασκήσεων», αλλά που μπορούν ενδεχομένως να παρέχονται με χρήση «των σύγχρονων τεχνικών μέσων επικοινωνίας ή ενημέρωσης». Στην παρούσα συγκυρία το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο εφαρμόζει την εισαγωγή νέων μεθόδων και καινοτομίας από τη μια και διασφαλίζει τον μεγαλύτερο δυνατό πλουραλισμό των διδασκόμενων απόψεων με τη χρήση σύγχρονων βοηθημάτων, εξοπλισμού και γενικότερα εκπαιδευτικών μέσων.

Στα πλαίσια αυτά, πρόσφατα το ίδρυμα είχε προγραμματίσει 300 διά ζώσης «Ομαδικές Συμβουλευτικές Συναντήσεις» των διδασκόντων με τους φοιτητές του ιδρύματος ανά τη χώρα. Για λόγους προληπτικούς όλες οι συναντήσεις μετατράπηκαν σε ηλεκτρονικές. Ετσι μαζί με τις προγραμματισθείσες 308 ηλεκτρονικές συναντήσεις μέσα στο ίδιο Σαββατοκύριακο λειτούργησαν 608 ηλεκτρονικά τμήματα. Η ίδια πρόνοια υπήρξε από το ίδρυμα για την παρουσίαση 296 διπλωματικών εργασιών από απόσταση.

Με τον τρόπο αυτό το ΕΑΠ ανταποκρίθηκε άμεσα στην κρίσιμη για τη χώρα συγκυρία χωρίς να διακόψει την ακαδημαϊκή και εκπαιδευτική του λειτουργία, επιβεβαιώνοντας τη φυσιογνωμία του και τη θεσμική του λειτουργία ως το μοναδικό εξ αποστάσεως ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα στη χώρα.

Παράλληλα το ΕΑΠ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με άλλα ΑΕΙ της χώρας, προκειμένου να παράσχει την τεχνογνωσία και τις υλικοτεχνικές του υποδομές, για να καταστεί δυνατή και από αυτά η υλοποίηση των εκπαιδευτικών τους δραστηριοτήτων με την εξ αποστάσεως μέθοδο διδασκαλίας. Ομως οφείλουμε να επισημάνουμε και τα παρακάτω για τις προκλήσεις της εποχής και την εξέλιξη της τεχνολογίας οι οποίες έχουν αλλάξει καθοριστικά τις διαδικασίες στην παγκόσμια εκπαίδευση.

Ετσι, μέσα στο παραπάνω περίγραμμα θα ήταν δόκιμο να γνωρίζουμε τι εννοούμε με τον όρο εξ αποστάσεως εκπαίδευση (distance learning). Με το όρο λοιπόν εξ αποστάσεως εκπαίδευση περιλαμβάνουμε το σύστημα μέσω του οποίου η εκπαιδευτική διαδικασία προσφέρεται χωρίς να απαιτείται φυσική παρουσία του μαθητή/φοιτητή και αυτό επιτυγχάνεται μέσω ειδικής μεθοδολογίας, σχεδιασμού και τεχνογνωσίας. Καθοριστικό ρόλο στη διάδοση της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης έχει διαδραματίσει η εξέλιξη της τεχνολογίας και ειδικότερα η χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών, με αποτέλεσμα αρκετοί να την ταυτίζουν λανθασμένα με την ηλεκτρονική μάθηση (e-learning). Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση προσφέρεται με δύο τρόπους: την ασύγχρονη τηλεκπαίδευση (asynchronous learning), η οποία περιλαμβάνει διδακτικό υλικό διαθέσιμο χωρίς περιορισμούς χώρου και χρόνου, και τη σύγχρονη τηλεκπαίδευση (synchronous learning), όπου υπάρχει διδασκαλία και διαδραστικότητα ζωντανά και σε πραγματικό χρόνο. Ιδανικά οι δύο αυτοί τρόποι πρέπει να συνυπάρχουν και να αποτελούν ένα μοντέλο, κάτι που ελάχιστα εκπαιδευτικά ιδρύματα έχουν την τεχνογνωσία και την εμπειρία να το εφαρμόσουν, όπως για παράδειγμα το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

Στο παραπάνω πλαίσιο, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι η συμβολή της τεχνολογίας είναι πλέον τόσο καθοριστική ώστε να δημιουργήσει η ίδια νέες μεθοδολογίες στην εκπαίδευση και να μη θεωρείται απλά ως μια δέσμη εργαλείων. Παρατηρούμε άλλωστε τα τελευταία χρόνια νέες μορφές παροχής της εκπαιδευτικής διαδικασίας όπως τη μεικτή μάθηση (blended learning), την υβριδική μάθηση (hybrid learning) και την εικονική μάθηση (virtual learning). Υπάρχει επίσης και το νέο μοντέλο που αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια με τον συμβολικό όρο της «συνθετικής μάθησης» (synthesized learning), το οποίο περιλαμβάνει ένα συνδυαστικό μοντέλο συμβατικής και εξ αποστάσεως διδασκαλίας μαζί με πρακτική στους εργασιακούς χώρους, δράσεις άτυπης μάθησης και χρήση των εργαλείων WEB 3.0 που είναι προϊόντα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης.

Το σημαντικότερο είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι η παροχή εκπαίδευσης από απόσταση είναι βασισμένη στις ίδιες αρχές και στον ίδιο ακαδημαϊκό χαρακτήρα που διαπνέει και τις συμβατικές σπουδές. Δεν παρέχεται από εταιρείες πληροφορικής ή τεχνολογικών μέσων αλλά από τον ακαδημαϊκό δάσκαλο με συγκεκριμένη μεθοδολογία, τεχνογνωσία και κατάρτιση που εδράζεται σε εμπειρία αρκετών ετών στο συγκεκριμένο πεδίο. Σε κάθε περίπτωση το πιο σημαντικό είναι το τρίπτυχο: εκπαιδευτικό μοντέλο, μέθοδος και ειδική κατάρτιση. Με άλλα λόγια, εξ αποστάσεως εκπαίδευση δεν είναι μια «πλατφόρμα», αυτή άλλωστε μπορεί να αλλάζει συνεχώς, αλλά ένα ολόκληρο σύστημα τριών διαστάσεων βασισμένο στον άνθρωπο. Ακόμα και το ρομπότ Da Vinci δεν χειρουργεί μόνο του!

Ο Οδυσσέας – Ιωάννης Ζώρας είναι καθηγητής, πρόεδρος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου

Ο Ευστάθιος Ευσταθόπουλος είναι καθηγητής, αντιπρόεδρος Διοικητικών Υποθέσεων, Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας

Ο Κυριάκος Κουβελιώτης είναι καθηγητής, μέλος διοικούσας επιτροπής του ΕΑΠ