Η προηγούμενη κρίση δεν άλλαξε τον κόσμο. Αυτή εδώ μπορεί

Η σοβαρότητα της σημερινής κρίσης είναι εμφανής από τη μεγάλη αβεβαιότητα για το πώς ή πότε θα τελειώσει. Οι ερευνητές διαβεβαιώνουν πως η μοναδική εγγυημένη έξοδος από την «κοινωνική αποστασιοποίηση» που έχει επιβληθεί είναι ένα εμβόλιο, το οποίο ίσως θα έχει βγει στη μαζική παραγωγή το επόμενο καλοκαίρι. Είναι δύσκολο να φανταστούμε πολιτικές που μπορούν να τηρηθούν επιτυχώς σε τόσο μεγάλο διάστημα. Πλέον είναι αναπόφευκτο ότι θα βιώσουμε βαθιά παγκόσμια ύφεση, διάλυση των εργασιακών αγορών και τη μείωση της καταναλωτικής δαπάνης. Μικρές επιχειρήσεις σε όλο τον πλανήτη απολύουν εργαζομένους με τρομακτική ταχύτητα.

Η δεκαετία που διαμόρφωσε την άποψή μας για τις κρίσεις είναι η δεκαετία του 1970, που αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια ιστορική ρήξη μπορεί να βάλει την οικονομία και την κοινωνία σε άλλο δρόμο. Εκείνη η περίοδος χαρακτηρίστηκε από την κατάρρευση του μεταπολεμικού συστήματος των σταθερών ισοτιμιών, του ελέγχου των κεφαλαίων και των πολιτικών για τους μισθούς, που θεωρείτο ότι οδήγησαν σε ανεξέλεγκτο πληθωρισμό. Δημιούργησε επίσης τις συνθήκες βάσει των οποίων η νέα Δεξιά της Μάργκαρετ Θάτσερ και του Ρόναλντ Ρίγκαν εμφανίστηκε ως «σωτήρας», προσφέροντας ένα μείγμα φορολογικών περικοπών, αύξησης των επιτοκίων και επιθέσεων στα εργατικά συνδικάτα.

Η κρίση της δεκαετίας του ’70 είχε και μια σημαντική χωροταξική διάσταση. Το κεφάλαιο εγκατέλειψε τα βιομηχανικά προπύργια στα βόρεια της Αγγλίας και στις μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ και μεταφέρθηκε στα χρηματοπιστωτικά και επιχειρηματικά κέντρα μεγαλουπόλεων, όπως το Λονδίνο και η Νέα Υόρκη.

Μπορούμε ήδη να εντοπίσουμε τις διαφορές της τωρινής κρίσης με εκείνη της δεκαετίας του ’70. Πρώτον, παρότι η μετάδοσή της ακολούθησε τους δρόμους του διεθνούς καπιταλισμού – τουρισμός, εμπόριο, επιχειρηματικά ταξίδια -, η αιτία της βρίσκεται εκτός της οικονομίας. Ο βαθμός των ζημιών που θα προκληθούν οφείλεται στα βασικά χαρακτηριστικά του διεθνούς καπιταλισμού – έντονη διεθνής διασύνδεση και εξάρτηση των περισσότερων ανθρώπων από την αγορά εργασίας.

Δεύτερον, η χωροταξική διάταξη της κρίσης δεν μοιάζει με τυπική κρίση του καπιταλισμού. Αυτή η πανδημία δεν κάνει διακρίσεις στη βάση της οικονομικής γεωγραφίας. Ισως οδηγήσει στην υποτίμηση των αστικών κέντρων, μια και αποδεικνύεται πως πλέον σημαντικός όγκος εργασίας μπορεί να γίνει διαδικτυακά. Μάλιστα, η εξάπλωση των smartphones και του Ιντερνετ έχει δημιουργήσει ένα νέο παγκόσμιο κοινό, που παρόμοιό του δεν έχουν ξαναδεί. Η πανδημία του κορωνοϊού ταιριάζει απόλυτα με την εποχή των πανταχού παρόντων social media, όπου κάθε εμπειρία καταγράφεται και μοιράζεται.

Η ένταση αυτής της κοινής εμπειρίας είναι ένας ζοφερός λόγος για τον οποίο η παρούσα κρίση μοιάζει πιο πολύ με πόλεμο παρά με ύφεση. Στο τέλος, οι κυβερνήσεις θα αξιολογηθούν βάσει του πόσες χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν. Η αμεσότητα αυτής της θανατηφόρας απειλής κάνει αυτή τη στιγμή να μοιάζει λιγότερο με το 2008 ή τη δεκαετία του ’70 και πολύ περισσότερο με το 1945. Τα θέματα ζωής και θανάτου προκαλούν πολύ μεγαλύτερες αλλαγές στην πολιτική απ’ όσο οι οικονομικοί δείκτες.

Αντί να δούμε αυτή τη στιγμή ως κρίση του καπιταλισμού, ίσως την κατανοήσουμε καλύτερα ως ένα παγκόσμιο γεγονός που επιτρέπει μια νέα οικονομική αρχή. Θα χρειαστούν χρόνια ή δεκαετίες για να κατανοήσουμε πλήρως τη σημασία του 2020. Ομως ας είμαστε βέβαιοι ότι ως μια γνήσια παγκόσμια κρίση θα αποτελέσει και κομβικό σημείο αλλαγών. Στο άμεσο μέλλον υπάρχει μεγάλος συναισθηματικός, σωματικός και οικονομικός πόνος. Ωστόσο μια κρίση τέτοιας κλίμακας δεν θα ξεπεραστεί εάν δεν αλλάξουν πολλά από τα βασικά της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής.

Ο Ουίλιαμ Ντέιβις είναι κοινωνιολόγος και πολιτικός οικονομολόγος