Η «ενήλικη παιδικότητα»{CR}του Ντούλιτλ

Ο Βρετανός Χιου Λόφτινγκ (Αγγλία 1886 – ΗΠΑ 1947) ήταν πολιτικός μηχανικός. Υπήρξε μια ανήσυχη προσωπικότητα – ταξίδεψε σε διάφορες χώρες και κατατάχτηκε εθελοντικά στον βρετανικό στρατό κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Από τα χαρακώματα όπου πολεμούσε έγραφε επιστολές στα παιδιά του και θέλοντας να τους αποκρύψει τις τραγικές συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούσε, άλλοτε με λέξεις κι άλλοτε με σκίτσα, τους περιέγραφε χαρούμενες μα και με ανθρωπιστικές απόψεις φανταστικές ιστορίες.

Αυτές οι ιστορίες, μετά την αποστράτευσή του, έγιναν η βάση για να δημιουργήσει έναν ήρωα – τον γιατρό Ντούλιτλ -, οι περιπέτειες του οποίου θα απλώνονταν σε μια σειρά βιβλίων για παιδιά που ιδιαίτερα αγαπήθηκαν και που καθιέρωσαν αυτόν τον ανθρωπιστή και φιλόζωο γιατρό ως έναν από τους πλέον αναγνωρίσιμους ήρωες της αγγλόφωνης λογοτεχνίας.

Χαρακτηριστικό της δημοφιλίας του Ντούλιτλ είναι πως πάνω στις ημέρες και στα έργα του, έτσι όπως περιγράφονται σε αυτά τα μυθιστορήματα, έχουν βασιστεί αρκετές ταινίες, με την πλέον πρόσφατη να φτάνει στις αίθουσες των κινηματογράφων μέσα στο 2020, με πρωταγωνιστή τον Ρόμπερτ Ντάουνι τζούνιορ και σκηνοθέτη τον Στίβεν Γκέιγκαν.

Ο Ντούλιτλ ήταν ένας γιατρός που αγαπούσε πολύ τα ζώα.  Ετσι έμαθε τη γλώσσα τους, επικοινωνούσε άμεσα μαζί τους και γι’ αυτό απέκτησε μια παγκόσμια φήμη ικανότατου κτηνιάτρου.

Ο Λόφτινγκ, αν και τοποθετεί τον ήρωά του στη βικτωριανή Αγγλία, γράφει τις περιπέτειές του από το 1920 και ενώ πλέον έχει μετοικήσει στις ΗΠΑ.

Δεκατρείς είναι οι τίτλοι της σειράς μυθιστορημάτων με ήρωα τον γιατρό Ντούλιτλ και ενώ ο Λόφτινγκ έγραψε και άλλα παιδικά βιβλία, η φήμη του στηρίχτηκε στον αξιαγάπητο γιατρό και στους συντρόφους του – ένα γουρουνάκι, μια πάπια, έναν παπαγάλο και διάφορα άλλα ζώα και πουλιά.

Αν και τόσο ο ίδιος ο Λόφτινγκ όσο και ο βασικός του ήρωας έχουν μια παγκόσμια αναγνώριση, στην Ελλάδα βιβλίο με τον Ντούλιτλ κυκλοφορεί για πρώτη φορά από τις εκδόσεις της Εστίας, εκεί γύρω στα 1950 (κι αυτό μάλλον γιατί το κάπως ελεύθερα χιουμοριστικό μα και πρωτοποριακά οικολογικό ύφος των έργων αυτών δεν θα ήταν και τόσο αποδεκτό από τις κρατούσες παιδαγωγικές απόψεις της ελληνικής αστικής κοινωνίας στα χρόνια του Μεσοπολέμου). Και αν εξαιρέσει κανείς μία ακόμα έκδοση από άλλον εκδοτικό οίκο, το έργο «Η ιστορία του γιατρού Τζων Ντούλιτλ» υπήρξε – και ακόμα είναι – η μοναδική δυνατότητα ενός έλληνα αναγνώστη να γνωρίσει αυτόν τον τόσο ιδιότυπα πρωτοπόρο συγγραφέα της λογοτεχνίας (και) για παιδιά.

Στον συγκεκριμένο πρώτο τόμο της σειράς παρακολουθούμε την προσπάθεια του γιατρού και των φίλων του να θεραπεύσουν από μια θανατηφόρα ασθένεια τις μαϊμούδες και το περιπετειώδες ταξίδι τους από την Αγγλία στην Αφρική.

Θα είναι ένα ταξίδι που θα δώσει την ευκαιρία στον Λόφτινγκ να προβάλει, με διακριτικότητα και χιούμορ, όχι μόνο φιλοζωικές απόψεις, αλλά και πλατύτερα αντιρατσιστικές. Ζωντανοί διάλογοι, καίριες περιγραφές, δράση και συναίσθημα διαπερνούν τα κεφάλαια του μυθιστορήματος. Ο ίδιος ο Λόφτινγκ είχε δηλώσει, για τον τρόπο που έγραφε, πως τον χαρακτηρίζει μια ενήλικη παιδικότητα.

Ισως με αυτή τη λογική η Εστία δεν θέλησε να αλλάξει σε τίποτε την εβδομηντάχρονη μορφή της έκδοσής της κι έτσι την επανακυκλοφόρησε σε φωτοαντιγραφική ανατύπωση – πολυτονικό, παλαιάς αισθητικής γραμματοσειρά, απλά μαυρόασπρα σκίτσα, διακριτικό εξώφυλλο. Μια έκδοση χωρίς τίποτε το εντυπωσιακό στοιχείο από εκείνα που πλέον διαθέτουν τα βιβλία για παιδιά.

Με αυτόν τον τρόπο θα έλεγε κανείς πως η ρήση του ίδιου του Λόφτινγκ περί «ενήλικης παιδικότητας» έρχεται να αναζητήσει την εφαρμογή της και να επικοινωνήσει με τους ενήλικους αναγνώστες του σήμερα, που όταν οι ίδιοι ήταν παιδιά μπορεί και να είχαν κρατήσει στα χέρια τους εκείνη την πρώτη έκδοση του 1950.

Και νομίζω πως μια τέτοιας μορφής ανάγνωση επιτυγχάνεται μιας και η γραφή του Λόφτινγκ ακριβώς σε μια ενήλικη παιδικότητα στηρίζεται.

Σε ένα από τα κεφάλαια, όπου οι ήρωες αναζητούν μέσα στην πλατιά θάλασσα τον χαμένο ψαρά, ο σκύλος αναλαμβάνει με την όσφρησή του να τον ανακαλύψει και…

«Τούβλα», ψιθύρισε πολύ σιγανά, «παλιά ξεθωριασμένα τούβλα, που γκρεμίζονται σιγά σιγά με τον καιρό από τοίχο περιβολιού· η γλυκιά ανάσα μιας νέας αγελάδας, που βρέχει τα πόδια της σε βουνήσια ρεματιά· η μολυβένια σκεπή ενός περιστερεώνα – ή ίσως ενός αχυρώνα – που την καίει ο μεσημεριανός ήλιος· μαύρα γάντια από σεβρό ακουμπισμένα σε καρυδένιο συρτάρι γραφείου· ένας σκονισμένος δρόμος με μια ποτίστρα για άλογα κάτω από τις μουριές· μικρά μανιτάρια που ξεπροβάλλουν μες απ’ τα σάπια φύλλα· και… και… και…».

«Τίποτε καρώτα;» ρώτησε το Γκαμπ-Γκαμπ (το γουρούνι).

Εμφανές – πιστεύω – το μείγμα ευαίσθητων επισημάνσεων με βρετανικό χιούμορ.

Θα έλεγα, ακόμα, πως όλο το έργο το διατρέχει μια αληθινά πρωτοπόρα (για την εποχή του) στάση σε θέματα οικολογικής συνείδησης – για παράδειγμα, ο γιατρός επικοινωνεί με τα ζώα αφού πρώτα φροντίσει να μάθει τη γλώσσα τους. Με άλλα λόγια, ο Λόφτινγκ από το 1920 έχει κατανοήσει και υποστηρίξει τη θέση πως ο άνθρωπος δεν είναι κυρίαρχος του πλανήτη αλλά συγκατοικεί σε αυτόν με όλα τα άλλα όντα.

Φρεσκάδα με παλιά αισθητική

Σε κάθε περίπτωση είναι ενδιαφέρουσα η εκδοτική πρόταση της Εστίας. Σε μια εποχή όπου στον χώρο γενικά των εκδόσεων και ακόμα περισσότερο στα βιβλία για παιδιά κυριαρχεί ο εντυπωσιασμός της εμφάνισης και δεν προσέχεται πάντα και όσο θα έπρεπε το περιεχόμενο (γραφή και ανάπτυξη θεμάτων), η εμφάνιση στα βιβλιοπωλεία ενός βιβλίου που δεν θυμίζει απλώς, αλλά είναι, μια συγγραφική παρουσία που διατηρεί τη φρεσκάδα της ακόμα και όταν είναι ενδεδυμένη ρούχα μιας παλιάς αισθητικής, έχει τη δική της σημασία και σίγουρα μπορεί να υπενθυμίσει πως τελικά η καλή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια αναγνωστικής απόλαυσης. Θα πρέπει να τονίσουμε την πάντα φρέσκια μετάφραση της Μαίρης Μπολάνη και την αυθόρμητα παιδική μα και λιτή εικονογραφική πρόταση της Νόρας Αρχελάου.

Hugh Lofting
Η ιστορία
του γιατρού Τζων Ντούλιτλ
Μτφ. Μαίρη Μπολάνη
Εικόνες Νόρα Αρχελάου
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σελ. 127
Τιμή 11 ευρώ