Νεροποντή και ψιλή βροχή

Από τον τίτλο, στην αρχή της παράστασης, υπερισχύει η Μεταπολίτευση. Από τον ίδιο τίτλο, στο τέλος, μένει αυτό το συναίσθημα που γεννήθηκε με την τελευταία σκηνή: Ενας χορός, ανάμεσα στους ηθοποιούς και το κοινό, ένα στροβίλισμα, με αλλαγή παρτενέρ, μια μεγάλη γιορτή. Ισως κάπως έτσι να ήταν τότε, το ΄74 στη Μεταπολίτευση. Ισως πάλι, κάπως έτσι να είναι η τόσο περιζήτητη ελπίδα.

Δύσκολο να περιγραφεί το θέαμα με το οποίο επέστρεψε στο Θησείον ο Μιχαήλ Μαρμαρινός. Ενα θέαμα αισθημάτων και αισθήσεων, γεμάτο εικόνες, ήχους, μουσικές, τραγούδια, γεμάτο απορίες, ερωτήσεις. Μια νεροποντή που μεταλλάσσεται σε ψιλή βροχή.

Με την πρώτη ύλη να προέρχεται από ένα ερωτηματολόγιο που συμπληρώθηκε από εκείνους που έζησαν τη «στιγμή» της Μεταπολίτευσης, η παράσταση είναι εμπλουτισμένη με σκέψεις, απόψεις, τσιτάτα και περιστατικά, προσωπικά ή εθνικά. Είναι σαφής η εμπλοκή όλων και καθενός ξεχωριστά.

Ο σκηνικός χώρος του Θησείου αποδεικνύεται, για άλλη μια φορά, ιδανικός: Σαν ένα μεγάλο σαλόνι, που το άδειασαν από τα έπιπλα για να χωρέσουν οικοδεσπότες και καλεσμένοι, ηθοποιοί και κοινό. Με ένα τραπέζι γεμάτο μισοάδεια ποτήρια, όσα ξέμειναν από το πάρτι που μόλις τελείωσε – ικανά όμως για το πάρτι που μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να ξεκινήσει πάλι. Πάγκοι, καρέκλες και μαζί ένα σούσουρο (που παραπέμπει στο κουτσομπολιό), και η παράσταση που κινείται ανάμεσα στις μνήμες και τον παρόντα χρόνο. Και όχι μόνον: Με αφετηρία το αναπάντητο (;) ερώτημα «Τι είναι Μεταπολίτευση;», πότε αρχίζει και – κυρίως – πότε τελειώνει, ξεδιπλώνεται ένα κουβάρι προσωπικό και συλλογικό μαζί, πολιτικό και θεατρικό.

Στους τοίχους προβάλλονται φωτογραφίες, στιγμιότυπα, σκηνές, πολλά από τα οποία μεγενθύνονται από τις εικόνες των κινητών που κρατούν στα χέρια τους οι ηθοποιοί – η άμεση σύνδεση με το τώρα. Με τους πέντε (από τους έξι) του θιάσου να αναφέρονται σε μια εποχή που δεν έζησαν, μια που γεννήθηκαν μετά το 1974, και τον γεννημένο προ Μεταπολίτευσης γερμανό ηθοποιό, στήνεται ένα πρωτότυπο παζλ. Το χιούμορ, η ειρωνεία και ο σαρκασμός για πρόσωπα γνωστά και αγαπημένα – Μελίνα Μερκούρη, Γιώργος Γεννηματάς, Μαρία Κάλλας, μπλέκονται με τη φυσαρμόνικα του Κύρκου, τα τραγούδια του Αγώνα, τα λαϊκά της εποχής, τον Σαββόπουλο αλλά και τον ιστορικό, πλέον, επικήδειο του Γιώργου Παπανδρέου για τον Ανδρέα Παπανδρέου «Πατέρα, άκουσες τα νέα;».

Ο θίασος, ο οποίος συμμετείχε στο δραματουργικό αποτέλεσμα, στο «έργο» που βλέπουμε, το υπηρετεί με πίστη. Οι ηθοποιοί, είναι σαφές, έχουν βουτήξει στην Ιστορία και την ζωντανεύουν με την υποκριτική, τις κινησιολογικές και τις φωνητικές τους δυνατότητες. Ανάμεσά τους, ο Χάρης Φραγκούλης ξεχωρίζει, κυριαρχεί με τον τρόπο που βιώνει και ερμηνεύει, με τον τρόπο που συμμετέχει. Εξαιρετικός.

Τι ακριβώς είναι το «Κομμώτριες – Μεταπολίτευση» του Μιχαήλ Μαρμαρινού; Μια κιβωτός από θραύσματα ιστορίας, θεάτρου και ζωής, μπερδεμένα και ξεκάθαρα μαζί. Ενας ακόμα κόσμος που έφτιαξε ο ευφάνταστος σκηνοθέτης, σαν δυνατός αέρας. Και (μια καθαρά προσωπική δική μου διαπίστωση): Αυτή η παράσταση αντανακλά όσο καμία άλλη την προσωπικότητα του σκηνοθέτη. Αν ο Μαρμαρινός ήταν …παράσταση, δεν θα μπορούσε να μην είναι αυτή.

Και το θέατρο ασθενεί…
Η αγωνία είναι διάχυτη. Οι γιατροί εξηγούν. Η κυβέρνηση παίρνει μέτρα. Οι ειδικοί κάνουν ανακοινώσεις. Η κοινωνία φοβάται. Λογικά είναι όλα αυτά. Δεν έχουμε ξαναζήσει την απειλή πανδημίας ενός καινούργιου, άγνωστου ιού που «κολλάει» εύκολα και για τον οποίο δεν υπάρχει άμεση αντιμετώπιση. Ανάμεσα στους ασθενείς, μεγάλους και μικρούς, ντόπιους και ξένους, ταξιδιώτες και μη, το θέατρο.
Ο ιός, κι ας μη «χτύπησε» άμεσα, έχει επηρεάσει, είτε μας αρέσει είτε όχι, το θέατρο. Κάποιες παραστάσεις κατεβαίνουν πριν από την ώρα τους, κυρίως εκείνες που δυσκολεύονταν να βρουν ανταπόκριση. Και οι άλλες, οι επιτυχημένες της χρονιάς, βλέπουν την προσέλευση του κοινού να μειώνεται και τις άδειες θέσεις στην πλατεία να αυξάνονται. Οσο για τους θιάσους που ετοιμάζονται για τις πρεμιέρες τους στο δεύτερο μισό της σεζόν, ζουν σε καθεστώς ανασφάλειας και αμφιβολίας – ήδη η Λυρική ανέβαλε τη δική της. Ευτυχώς που είναι άνοιξη και το μεγαλύτερο μέρος της τρέχουσας θεατρικής περιόδου έχει περάσει.
Από την άλλη, κάθε χρόνο τέτοια εποχή, κλείνουν – αν δεν έχουν κλείσει κιόλας, οι δουλειές για του χρόνου. Με τι ψυχολογία αλλά και κυρίως με ποιες οικονομικές προϋποθέσεις θα «δώσουν τα χέρια» θεατρώνες και θεατρίνοι;
Το θέατρο έχει κι αυτό την οικονομική του οντότητα μέσα στο ελληνικό γίγνεσθαι: Ενας ολόκληρος κόσμος ζει μέσα από τις παραστάσεις κι έτσι οργανώνει το μέλλον του. Είναι που είναι από τη φύση του ένας χώρος γεμάτος ανασφάλειες και αβεβαιότητες, ένας χώρος που δυσκολεύεται να προβλέψει το αποτέλεσμα, όση δουλειά κι αν έχει προηγηθεί. Το ρίσκο, άλλωστε, είναι πάντα συνώνυμο με το επάγγελμα του ηθοποιού.
«Δεν υπάρχει κανένας λόγος να κρυβόμαστε πίσω από το προφανές: Ο ιός “Κορόνα” έχει θερίσει τα θέατρα», γράφει στο Facebook ο Αργύρης Ξάφης, φανερά προβληματισμένος για τη νέα πραγματικότητα που ταλανίζει (και) τον δικό του χώρο. «Καλό κουράγιο» και «αλληλεγγύη» εύχεται, με τη δεύτερη να ηχεί σχεδόν παράταιρη στην εποχή μας.
Θέατρα, κινηματογράφοι, μουσικές σκηνές, όλοι αυτοί οι χώροι, πλήττονται σήμερα, παρασύροντας μαζί έναν ολόκληρο κόσμο, μια μερίδα της κοινωνίας μας. Φυσικά προέχει η υγεία και η προστασία της. Αλίμονο. Αλλά μια σκέψη γι’ αυτόν τον, κατά τ’ άλλα, κόσμο του θεάματος κάπου χωράει…