Η κραυγή της σιωπής

Mια ιδιαίτερη, σχεδόν επικίνδυνη, προσέγγιση σε ένα θέμα «ταμπού» επιχειρεί το έργο της Νίνα Ρέιν «Φυλές», με αμεσότητα και νοηματικούς συμβολισμούς. Ο τρόπος που διαχειρίζεται τη διαφορετικότητα, τον διαχρονικό «ρατσισμό» ανάμεσα στους ανθρώπους, ακόμα κι αν είναι στενοί συγγενείς, μαζί με την πολυπρισματική ματιά της, καθιστούν το έργο συγκινητικό και σκληρό, με μια αλήθεια που σίγουρα προβληματίζει.

Η αγγλίδα θεατρική συγγραφέας και σκηνοθέτις Νίνα Ρέιν (Nina Raine, 1975) μεγάλωσε μέσα σε ένα λογοτεχνικό περιβάλλον – κόρη του ποιητή Κρεγκ Ρέιν και της ακαδημαϊκού και μεταφράστριας Αν Πάστερνακ Σλέιτερ, ανιψιά του ρώσου νομπελίστα Μπόρις Πάστερνακ. Αρχισε να γράφει στις αρχές του 2000 («Rabbit», 2003), με τα έργα της να παίζονται εντός και εκτός Βρετανίας, γνωρίζοντας επιτυχία, και τις «Φυλές» («Tribes», 2010) να βρίσκονται στην κορυφή της πυραμίδας (Drama Desk Award for Outstanding Play, New York Drama Critics’ Circle Award, Off-Broadway Alliance Award – Best Play, υποψήφιο για Olivier Award).

Στο έργο που ανεβάζει ο Τάκης Τζαμαργιάς, σκηνοθέτης με αποδεδειγμένη συναισθηματική ματιά – στη σκηνή του Σταθμού -, το ένα από τα τρία παιδιά της πενταμελούς οικογένειας είναι εκ γενετής κωφό. Ολοι τους άνθρωποι μορφωμένοι – ο πατέρας καθηγητής Πανεπιστημίου, ο μεγάλος γιος ετοιμάζει γλωσσολογική διατριβή, η κόρη θέλει να γίνει τραγουδίστρια της όπερας, δυσκολεύονται ωστόσο να αποδεχτούν τη διαφορετικότητα. Γι’ αυτό και προσπαθούν, ο πατέρας κυρίως, να επιβάλουν στον νεαρό Μπίλι μια «φυσιολογική» ζωή, μακριά από τις απαιτήσεις της αναπηρίας του – συναντάμε τον Μπίλι όταν επιστρέφει σπίτι αφού έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του. Οπως όμως αποδεικνύεται από την πλοκή, η ανάγκη να ανήκει κανείς κάπου – σε μια «φυλή» – είναι εξαιρετικά ισχυρή. Οπως και η ανάγκη επικοινωνίας – με όποιον τρόπο κι αν γίνεται. Με λέξεις ή με σιωπή.

Το εύρημα των «Φυλών» έχει ως εξής: ο Μπίλι δεν ξέρει τη νοηματική γλώσσα των κωφών γιατί η οικογένειά του δεν του την έμαθε για να μην τον περιθωριοποιήσει – ο νεαρός έμαθε να διαβάζει χείλη, γεγονός που δημιουργεί άλλου είδους προβλήματα. Η Σίλβια (το κορίτσι που γνωρίζει και ερωτεύεται) έχει γονείς κωφάλαλους, ενώ η ίδια χάνει σταδιακά την ακοή της. Ανάμεσα στον κόσμο αυτών που ακούν, εκείνων που δεν άκουγαν ποτέ και όσων σταδιακά γίνονται κωφοί, ένα είναι το συμπέρασμα: η επικοινωνία είναι το ίδιο ανέφικτη (ή εφικτή;)…

Ο Τάκης Τζαμαργιάς εκμεταλλεύεται κάθε στοιχείο του έργου, αφήνοντας ή και τονίζοντας το ίδιο το θέμα να διαχυθεί με απενοχοποιημένο τρόπο: ήχοι, λέξεις, κραυγές, σιωπές, βίντεο, μουσικές, όλα συνθέτουν τον κόσμο των ηρώων, που είναι ο δικός μας, είτε ακούμε είτε όχι – κυρίως δε όταν δεν θέλουμε να ακούσουμε.

Ο Μάνος Καρατζογιάννης είναι ο Μπίλι: ευαίσθητος αλλά και αποφασιστικός, περπατάει μέσα στον ήρωά του και τον κάνει δικό του. Ο Δημήτρης Ημελλος είναι ο πατέρας: ηθοποιός με γερές βάσεις και ταλέντο, δίνει με τρόπο τόσο απλό αλλά και τόσο βαθύ την πολυπλοκότητα του ήρωά του. Αληθινός ο Δημήτρης Κουρούμπαλης ως ο μεγάλος αδελφός. Η μάνα της Βαγγελιώς Ανδρεαδάκη μαζί με την Ειρήνη Κωνσταντίνου (αδελφή του Μπίλι) και την Καλλιόπη Παναγιωτίδου (Σίλβια) συνθέτουν μια ολοκληρωμένη «οικογένεια».