Η απειλή του ανορθολογισμού

Το παράξενο δεν είναι που ο περιφερειάρχης Βορείου Αιγαίου επικαλέστηκε το «μοντέλο της Κερατέας» για να προειδοποιήσει την κυβέρνηση. Το παράξενο είναι που o Κώστας Μουτζούρης άργησε σ’ αυτήν την κλιμάκωση του αντισυστημισμού. Τόσο ώστε να φαίνεται κολοσσιαία πλέον η αντίφαση σε σχέση με αυτό που ο ίδιος ανάρτησε στις 6 του περασμένου Νοεμβρίου: «Διεκδικούμε με βάσιμες ελπίδες για τη Λέσβο τη δημιουργία μιας ΚΛΕΙΣΤΗΣ δομής (σ.σ.: τα κεφαλαία δικά του) για περιορισμένο αριθμό μεταναστών σε θέση εκτός κατοικημένων περιοχών με ταυτόχρονη πλήρη εκκένωση του ΚΥΤ Μόριας και κατανομή των υπολοίπων στην υπόλοιπη Ελλάδα. Το ίδιο και για τη Χίο και τη Σάμο». Η αντήχηση του ανορθολογισμού ξεκινάει από μακριά αλλά φτάνει δριμεία: τι δεν θέλουν τελικά όσοι πριν από μήνες ζητούσαν τις κλειστές δομές; Και πώς από το σχέδιο του ΟΗΕ για «αντικατάσταση του πληθυσμού» φτάσαμε στα ΜΑΤ και τα χημικά;

Εστω, λοιπόν, ότι η αδράνεια και η ευθυνόφοβη πολιτική για πρώην και νυν είναι δεδομένες (αν και οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι σε φαινόμενα όπως το Μεταναστευτικό ισχύει ο κανόνας της πύκνωσης: ξεκινούν από ύφεση, διαγράφουν τροχιά και πυκνώνουν σε επόμενη φάση). Οι ευθύνες μάλιστα είναι τόσες ώστε ο κάθε «εξεγερμένος» να χτίζει επάνω τους καριέρα ή να τις επικαλείται για να επιτείνει την αντάρα απ’ την οποία προσπορίζεται οφέλη. Δεδομένος είναι και ο «εμφύλιος» ανάμεσα σε αντικρουόμενες φωνές εντός της ΝΔ. Εκείνη που μοιάζει να στοιχίζεται πίσω από τη γραμμή Μητσοτάκη για ελεγχόμενες ροές, έκτακτη χωροθέτηση νέων κέντρων και επίσπευση στην εξέταση των αιτήσεων για απόδοση ασύλου. Και εκείνη που απηχεί το αίτημα της «αποτροπής» (με όσα συνεπάγεται ο όρος), το οποίο κατοχύρωσε ο περιφερειάρχης σε ένα κρεσέντο πολιτικού ναρκισσισμού. Η ρητορική προσιδιάζει σε απείθεια. Σε παραδοσιακές μορφές αυτοδιοίκησης πριν από τη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους, όταν τον λόγο είχαν οι κοτζαμπάσηδες: «Η πατρίς κινδυνεύει. Θέλουμε αποτροπή. Δεν με ενδιαφέρουν οι συνθήκες…».

Οι εκφράσεις αυτές έρχονται κατευθείαν απ’ την εποχή της Κερατέας. Συμπυκνώνουν τον ανορθολογισμό που διαπέρασε οριζόντια την ελληνική κοινωνία και το πολιτικό σώμα αλλάζοντας προσωπεία ανάλογα με τις ανάγκες του αντιμνημονιακού αγώνα. Ο Μουτζούρης – και ο κάθε Μουτζούρης, που δεν αναλαμβάνει το κόστος σε τοπικό επίπεδο – πολιτεύεται σε χρόνο παρελθοντικό. Απευθύνεται σε μονίμως αγανακτισμένους, εξεγερμένους που χρεώνουν στο κράτος όλα τα δεινά της τοπικής κοινωνίας, στασιαστές που κατακρίνουν συλλήβδην τους θεσμούς. Μέσα στον μαινόμενο όχλο κρύβονται επιμελώς – αλλά ως πότε; – ακροδεξιοί, ζηλωτές της καθαρότητας, ακροαριστεροί, «εισοδιστές» της αλληλεγγύης και το παρεμπόριο της πατριδοκαπηλίας. Τον όχλο αυτόν οι Μουτζούρηδες μπορούν να τον επικαλούνται. Δεν μπορούν, όμως, να τον ελέγξουν όταν στρέφεται εναντίον αστυνομικών ή παρακείμενων στρατοπέδων.

Ο ΙΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΙΚΟΥ. Το παράξενο είναι που δεν έχει ξιφουλκήσει ακόμη το σκοτεινό Διαδίκτυο για την «επέλαση του κορωνοϊού». Μέχρι τώρα οι τροχιοδεικτικές περιορίζονται σε εστίες των κοινωνικών δικτύων και εξάρσεις στις συνήθεις ύποπτες στήλες του λαϊκού Τύπου. Η έμπνευση σχεδόν δεν εκπλήσσει. Κάποιος κατασκεύασε τον κορωνοϊό, κάποιος απειλεί την Ευρώπη, κάποιος επιβουλεύεται την Ελλάδα, όπου να ‘ναι θα φανούν και οι πρώτες προφητείες που παρέμεναν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Μένει να φανεί αν θα αποδειχθούν προφητικές και οι υπόνοιες ότι το νέο αντάρτικο θα στηθεί κατά τόπους από δημοτικές κοινωφελείς επιχειρήσεις που ομνύουν στον Βασιλιά Καρνάβαλο. Κερατέα με τη μάσκα των καρναβαλιστών;

Ακόμη και αν δεν υπήρχε ο ανορθολογισμός του είδους, οι πρωτοσέλιδοι τίτλοι και οι ανεκδοτολογικές αναρτήσεις τον έχουν ήδη εφεύρει. Η έλξη προς το γκροτέσκο δοκιμάζει την κοινή λογική. Εδώ χρειάζεται η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον αρχαϊκό φόβο για την άγνωστη απειλή και στην επίκτητη δαιμονοποίηση (ή την αναζήτηση εξιλαστήριων θυμάτων, σε μια σύνδεση του ιού με το Μεταναστευτικό, για παράδειγμα). Η πρωθυπουργική έκκληση στην προσωπική ευθύνη των πολιτών μπορεί να χαρακτηρίζεται «θεσμικώς αναγκαία». Ή πολύ καντιανή για να γίνει αποδεκτός κανόνας. Λειτουργεί πάντως ως αντίβαρο στον επαπειλούμενο πανικό που μπορεί να σαρώσει τις αντιστάσεις και να επεκταθεί με ταχύτητα αντίστοιχη του κορωνοϊού. Η σύσκεψη, εξάλλου, του Πρωθυπουργού με τους υπεύθυνους ενημέρωσης των τηλεοπτικών σταθμών επικρίθηκε στην πίσω πλευρά του Διαδικτύου σε μία γκάμα που εκτεινόταν από τη «διάχυση ευθυνών» ως την «έμμεση λογοκρισία». Είναι να απορεί κανείς με τη ρηχότητα των τρολ που ανακαλύπτουν τον Ορμπαν σε κάθε εκδοχή της μονοθεματικής σπέκουλας. Στην τέλεια καταιγίδα που διαφαίνεται, η «γνώμη των ειδικών» και η ανάγκη συναίνεσης παίρνουν την εκδίκησή τους απ’ όσους αισθάνονται ιδιοκτήτες της αλήθειας και του πατριωτισμού.