Ο Πινόκιο που έγινε Τζεπέτο

«Είμαι ένα θαύμα της φύσης γιατί θα πρέπει να είμαι ο μοναδικός άνθρωπος στον κόσμο που έχει υποδυθεί τόσο τον Πινόκιο όσο και τον Τζεπέτο» δήλωσε προσφάτως στο Φεστιβάλ Βερολίνου ο ιταλός κωμικός ηθοποιός και σκηνοθέτης Ρομπέρτο Μπενίνι. Μα φυσικά! Ο Μπενίνι που στην ταινία του Ματέο Γκαρόνε υποδύεται τον ξυλουργό Τζεπέτο, «πατέρα» της διάσημης ανθρωπόμορφης ξύλινης κούκλας, της οποίας η μύτη μεγαλώνει όποτε λέει ψέματα, ήταν εκείνος που είχε κρατήσει τον ρόλο του Πινόκιο στη δική του ταινία που σκηνοθέτησε το 2002. Ο 68χρονος σήμερα Ρομπέρτο Μπενίνι (27/10/1952, Mαντσιάνο λα Μιζερικόρντια, Καστιγιόν Φιορεντίνο, Τοσκάνη) μεγάλωσε με το παραμύθι του Κάρλο Κολόντι και εξακολουθεί να το θεωρεί ως το «ιδανικό ανάγνωσμα για μικρούς και μεγάλους».

Η προϊστορία του Μπενίνι με τον Πινόκιο δεν σταματά στα παιδικά του χρόνια. Στα γυρίσματα της τελευταίας ταινίας του «Η φωνή του φεγγαριού» (1989), ο Φεντερίκο Φελίνι αποκαλούσε τον πρωταγωνιστή της, Ρομπέρτο Μπενίνι, «Πινοκέτο». Ο μαέστρο Φελίνι ήταν ο πρώτος που οραματίστηκε τον λιλιπούτειο Μπενίνι στον ρόλο του ξύλινου κούκλου. Σύμφωνα δε με τον ίδιο τον Μπενίνι, ο Φελίνι είχε αγιοποιήσει τον Πινόκιο, «αναφερόταν σ’ αυτόν λες και το βιβλίο ήταν θεϊκό, κάτι σαν το Ευαγγέλιο! Κάθε πρωί που ξυπνούσε το άνοιγε και έβαζε τυχαία το δάχτυλό του σε κάποια φράση να δει τι θα ανακάλυπτε εκείνο το πρωί. Του άρεσε ο πλούτος των νοημάτων του».

Ισως γι’ αυτόν τον λόγο, με την απόφασή του να ασχοληθεί στα σοβαρά με τη μεταφορά του Πινόκιο στον κινηματογράφο, ο Μπενίνι να ένιωσε ότι έτσι ξεχρέωνε τις οφειλές του προς τον Φελίνι, έναν από τους σκηνοθέτες που συνέβαλαν στην κινηματογραφική ωρίμαση του πολυτάλαντου τοσκανέζου κωμικού. Η ταινία γυρίστηκε το 2002 και το στοίχημα του Μπενίνι ήταν μεγάλο και πανάκριβο. Κατ’ αρχάς, στο «Πινόκιο» ο Μπενίνι για πρώτη φορά ως σκηνοθέτης ασχολήθηκε με έναν ήρωα που όχι μόνο δεν ήταν δημιούργημα της δικής του φαντασίας, όπως για παράδειγμα ο «Διαβολάκος», το «Τέρας», ο «Τζόνι Στεκίνο ο Οδοντογλυφίδας» ή ο διασημότερος ρόλος του, ο Γκουίντο, ο Iταλοεβραίος του «Η ζωή είναι ωραία», για τον οποίο απέσπασε το Οσκαρ α’ ανδρικού ρόλου. Ηταν ένα σύμβολο της ιταλικής κουλτούρας παρμένο από ένα έργο που κατατάσσεται ανάμεσα στα αριστουργήματα της ιταλικής λογοτεχνίας.

Επίσης, οι τηλεοπτικές μα και κινηματογραφικές εκδοχές που έχουν στηριχθεί πάνω στις «Περιπέτειες του Πινόκιο» είναι πάμπολλες και, τέλος, το κόστος της ταινίας επρόκειτο να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο για τα μέτρα της ιταλικής κινηματογραφίας.

Παρ’ όλ’ αυτά, ο Μπενίνι δεν πτοήθηκε. Ο δικός του «Πινόκιο» έμελλε να γίνει το πιο φιλόδοξο (αν και όχι το πιο επιτυχημένο) έργο της καριέρας τού ηθοποιού και σκηνοθέτη, ο οποίος, παρότι δεν έχει πολλές ταινίες, έχει συνεργαστεί με κορυφαίους δημιουργούς: από τον Μάρκο Φερέρι στο «Πιπί, κακά και νάνι» μέχρι τον Τζιμ Τζάρμους στην «Παγίδα του νόμου», στο «Μια νύχτα στον κόσμο» και στον «Καφέ με τσιγάρα», αλλά και τον Γούντι Αλεν, ο οποίος μάλιστα είναι ο προτελευταίος που τον έχει σκηνοθετήσει στον κινηματογράφο στην ταινία «Στη Ρώμη με αγάπη», η οποία γυρίστηκε οκτώ χρόνια πριν από τον «Πινόκιο» του Γκαρόνε.

Μαζί με τη συμπρωταγωνίστρια στις ταινίες και στη ζωή του ιταλίδα ηθοποιό και παραγωγό Νικολέτα Μπράσι, ο Μπενίνι αφιέρωσε δύο ολόκληρα χρόνια προετοιμασίας και γυρισμάτων για τον δικό του «Πινόκιο» και στόχος του ήταν να διατηρήσει τη δομή του παραμυθιού περιορίζοντας ταυτοχρόνως τη διάρκειά του σε κάτι λιγότερο από δύο ώρες, χωρίς να ξεφύγει από το κέντρο βάρους της ιστορίας που είναι η απάντηση στο κρίσιμο ερώτημα αν ο ξύλινος Πινόκιο θα τα καταφέρει να γίνει ένα αγόρι σαν όλα τα άλλα.

Δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, λοιπόν, να που ο ίδιος ηθοποιός, σε ταινία άλλου σκηνοθέτη, υποδύεται τον Τζεπέτο, τον ξυλογλύπη που επεξεργάζεται τον μαγικό κορμό και «γεννά» τον Πινόκιο. Πληθωρική και αναπάντεχα μυστηριώδης, η ταινία του Ματέο Γκαρόνε (που θα δούμε στο μέλλον στις αίθουσες από την Odeon) οδηγεί τον θεατή σε ένα κωμικό αλλά συγχρόνως σκοτεινό σύμπαν πλημμυρισμένο από τσαρλατάνους, τσιρκολάνους, νεράιδες και πλάσματα με μορφές ζώου και ανθρώπινη συμπεριφορά. Ο Πινόκιο έρχεται σε επαφή με όλον αυτόν τον μυστηριώδη κόσμο και έτσι ανακαλύπτει την πραγματική φύση του. Δεν υπάρχει αμφιβολία στο ότι ο Γκαρόνε υλοποίησε ένα εξαιρετικά φιλόδοξο σχέδιο σε ό,τι τουλάχιστον αφορά το μακιγιάζ και τη σκηνογραφία της ταινίας που σε κάνουν να τρίβεις τα μάτια σου. Ωστόσο, η ψυχή της ταινίας είναι τελικά ο Τζεπέτο του Μπενίνι, η μόνη γνήσια ανθρώπινη παρουσία. «Αυτό που πραγματικά θα ήθελα όμως είναι να μοντάρω τον δικό μου Πινόκιο με τον Τζεπέτο του Ματέο Γκαρόνε» είπε ο Μπενίνι στο Βερολίνο όταν του ζητήθηκε να συγκρίνει τις δύο ταινίες. «Αυτό θα είχε ενδιαφέρον!». Οχι;