To Brexit ξεμακραίνει, {LF}η σύγκρουση πλησιάζει

Οι διαπραγματεύσεις για το δεύτερο μέρος του Brexit, τη μελλοντική εμπορική συμφωνία, αρχίζουν στις 3 Μαρτίου. Ομως, οι Βρυξέλλες και το Λονδίνο άρχισαν ήδη να διαφωνούν. Καταρχάς για τη Βόρεια Ιρλανδία. Ο διαπραγματευτής της ΕΕ, Μισέλ Μπαρνιέ, δήλωσε ότι οι έλεγχοι προδιαγραφών στα προϊόντα που θα έρχονται στο νησί της Ιρλανδίας από το νησί της Βρετανίας, θα γίνονται στα θαλάσσια σύνορα της Βορείου Ιρλανδίας με τη Βρετανία. Το σημείο των ελέγχων δημιουργεί σύνορα στο εσωτερικό του βρετανικού κράτους, προκειμένου η Βόρειος Ιρλανδία (έθνος – μέλος του Ηνωμένου Βασιλείου) να μην έχει σύνορα με την Ιρλανδία (κράτος – μέλος της ΕΕ). Η βρετανική κυβέρνηση αρνείται να το παραδεχθεί. Στο τέλος του 2019, ο πρωθυπουργός Μπόρις Τζόνσον προέτρεψε έναν βορειοϊρλανδό έμπορο να του στείλει τις φόρμες δήλωσης εξαγωγών «για να τις πετάξει στον σκουπιδοτενεκέ του». Ο Μπαρνιέ παραπέμπει στο κείμενο της συμφωνίας με τους όρους αποχώρησης των Βρετανών από την ΕΕ. «Η Βρετανία συμφώνησε στους ελέγχους. Εγώ ξέρω τι γράφει το κείμενο (της συμφωνίας αποχώρησης), και λέω πάντα την αλήθεια», διαμήνυσε πριν από λίγες μέρες στους Βρετανούς.

Στη διαφωνία ΕΕ και Βρετανίας μπορεί κανείς να ανιχνεύσει το μοτίβο στο οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει την κακή της φήμη ως γραφειοκρατικού και ψυχρού οργανισμού. Η κυβέρνηση του Λονδίνου απευθύνεται στην κοινή γνώμη της χώρας με συναισθηματικό τόνο, οι Ευρωπαίοι απευθύνονται στη βρετανική κυβέρνηση και «διαβάζουν από μέσα».

Η προσήλωση του Μπαρνιέ στο γράμμα των συνθηκών μπορεί να εκληφθεί ως γραφειοκρατική εμμονή ή διπλωματική δυσκαμψία. Στην πραγματικότητα, οι όροι της συμφωνίας αποχώρησης είναι ένας βολικός συμβιβασμός για την ΕΕ. Αν η συμφωνία ήταν καλή για τη βρετανική κυβέρνηση, ο Τζόνσον θα ήταν ο πρώτος που θα διαφήμιζε.

Βρετανική απόκλιση

Οι Βρετανοί θέλουν τώρα να αποκλίνουν από τους ευρωπαϊκούς κανόνες στην αγορά εργασίας, τις κρατικές παρεμβάσεις στην ιδιωτική οικονομία, την περιβαλλοντική νομοθεσία. Θεωρούν πως ένα πιο ανταγωνιστικό ρυθμιστικό πλαίσιο στο διεθνές εμπόριο θα φέρει περισσότερες επενδύσεις στη χώρα τους. Η πρόβλεψη των υποστηρικτών του Brexit είναι ότι το βρετανικό ΑΕΠ θα αυξηθεί από 4 έως 8%, αναλόγως με τον βαθμό απαλλαγής της χώρας από τους περιορισμούς της ΕΕ.

Ο Τζόνσον λέει πως θέλει μία συμφωνία, όπως αυτή που έχει ο Καναδάς με την ΕΕ (CETA). Ο Καναδάς συμφώνησε να περιορίσει δραστικά, όχι όμως να καταργήσει πλήρως, τους δασμούς (φόροι που επιβάλλονται σε εισαγόμενα προϊόντα) και τις ποσοστώσεις (περιορισμοί στις ποσότητες διάθεσης ενός προϊόντος). Το πρόβλημα είναι ότι η CETA προβλέπει ελάχιστα για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. H Βρετανία διαθέτει σήμερα περίπου 330.000 «διαβατήρια» που επιτρέπουν σε 5.500 εταιρίες στο Σίτι του Λονδίνου να πουλάνε χρηματοπιστωτικά προϊόντα στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης (μέσω κοινοτικής οδηγίας μία τράπεζα στο Λονδίνο μπορεί, για παράδειγμα, να πουλήσει ένα αμοιβαίο κεφάλαιο σε έναν επενδυτή στη Μαδρίτη).

Το μοντέλο της Νορβηγίας

Η λύση είναι πιθανώς το μοντέλο της Νορβηγίας που δεν είναι μεν μέλος, αλλά συνεισφέρει στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, δέχεται τις τέσσερις ελευθερίες μετακίνησης (ανθρώπων, προϊόντων, κεφαλαίων, υπηρεσιών) και δεσμεύεται από τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών δικαστηρίων. Ο Τζόνσον, όμως, θεωρεί, τη σχέση Νορβηγίας – ΕΕ πολύ στενή. «Αν δεν τα καταφέρουμε όπως ο Καναδάς, τότε θα πάμε σε μοντέλο συμφωνίας Αυστραλίας», δήλωσε. Κρίσιμη λεπτομέρεια: δεν υπάρχει εμπορική συμφωνία της ΕΕ με τη Αυστραλία. Είναι ένας κλασικός, ανέξοδος ευφημισμός α λα Μπόρις, προκειμένου να περιγράψει τη μη συμφωνία.

Η μη συμφωνία δεν είναι καλό σενάριο για τη Βρετανία. Περίπου οι μισές από τις συνολικές της εξαγωγές κατευθύνονται σε χώρες της ΕΕ. Δεν είναι καν καλό σενάριο για το κόμμα των Τόρις. Η πλειοψηφία των Συντηρητικών στις έδρες της εργατικής τάξης που πήραν από τους Labour στις τελευταίες εκλογές, είναι μικρότερη από τον αριθμό των ανθρώπων που δουλεύουν στους τομείς παρασκευής φαρμάκων, αυτοκινήτων, αεροπλάνων. Ολα αυτά τα εργοστάσια δεν θέλουν δασμούς ή γραφειοκρατία, αλλά το σημερινό ευθυγραμμισμένο καθεστώς εμπορικών συναλλαγών με τις 27 χώρες – μέλη.

Δασμοί και ποσοστώσεις

Το ίδιο θέλει και η Ευρωπαϊκή Ενωση. Η πολιτική διακήρυξη την οποία οι δύο πλευρές υπέγραψαν μαζί με τους όρους αποχώρησης των Βρετανών προβλέπει μηδενικούς δασμούς και μηδενικές ποσοστώσεις. Αυτός ο στόχος προϋποθέτει ευθυγράμμιση και ισότιμους όρους ανταγωνισμού ώστε η Βρετανία να μη μειώνει αθέμιτα το κόστος παραγωγής των προϊόντων της. Ο Μπαρνιέ παρέπεμψε τον Τζόνσον και πάλι στο κείμενο: «έχει διαβάσει μέχρι και το τελευταίο κόμμα (της διακήρυξης), και ξέρει σε τι έχουμε δεσμευθεί».

Μία δεύτερη σύγκρουση ξεκινάει ενώ ο Μπόρις επιμένει ότι «τo Brexit είναι πίσω μας και ξεμακραίνει ήδη στα βάθη της ιστορίας». Σε συμβολικό επίπεδο, το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών, με οδηγία του, ζήτησε από τους βρετανούς διπλωμάτες να κάθονται χωριστά από τους ευρωπαίους συναδέλφους τους στις διεθνείς συναντήσεις. Στην πραγματικότητα, οι βρετανοί και οι ευρωπαίοι διπλωμάτες είναι αναγκασμένοι να κάθονται στο ίδιο τραπέζι, μέχρι να βγάλουν άκρη για τη μελλοντική εμπορική τους συμφωνία. Το μοτίβο πια το ξέρουμε. Οι Βρετανοί θα φέρνουν το δράμα και οι Ευρωπαίοι τα χαρτιά τους.

Ο Θύμιος Τζάλλας είναι πολιτικός αναλυτής με έδρα το Λονδίνο. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα»