Χαρτογραφώντας τα γκραφίτι της Αθήνας

Στην οδό Εμμανουήλ Μπενάκη 67, στο ρολό κάτω από την επιγραφή «Ταπετσαρίαι Διακοσμήσεις», δεσπόζει το ασπρόμαυρο ζαρωμένο πρόσωπο ενός άνδρα που κοιτάει κατάματα τον περαστικό και φέρει την υπογραφή της Ολγας Μαυρομάτη. Στην Κεραμεικού 68, ένα φλεγόμενο πράσινο αυτοκίνητο γεμίζει τον μαντρότοιχο στον ακάλυπτο μιας πολυκατοικίας, με το μήνυμα «Light your future light» στο κόκκινό του πλαίσιο, του Barba-Dee. Στη Λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας 84, τα πολύχρωμα είδωλα της Μαντόνα, σχεδιασμένα από τον Γιώργο Κάλλα, τραβούν την προσοχή απ’ το παλιό νεοκλασικό που καταρρέει. Για κάποιους, τα γκραφίτι αυτά είναι μουντζούρες στους τοίχους της πόλης. Για άλλους όμως είναι διαφορετικές εκφάνσεις της δημόσιας τέχνης, κομμάτια της ιστορίας της πόλης της Αθήνας που εξαφανίζεται μέρα με τη μέρα. Αυτή την εφήμερη πορεία του street art προς την εκπνοή του προσπαθεί να καταγράψει και η πλατφόρμα UrbanLayers.city που τα τελευταία δύο χρόνια βρίσκεται στον αέρα του Διαδικτύου.

Στόχος των Urban Layers είναι να δημιουργήσουν μια κοινότητα που θα «προστατέψει» τις ιδέες, τις σκέψεις και τις αγωνίες της κοινωνίας όπως αποτυπώνονται στους τοίχους της πόλης. Γι’ αυτό κι έστησαν μια σελίδα που καταγράφει τα έργα σε σχέση με την τοποθεσία, το στυλ και τον καλλιτέχνη διαχρονικά, σε συνδυασμό με δράσεις για το κοινό όπως εκπαιδευτικά προγράμματα κι ανοιχτές βόλτες. «Η ιδέα ήταν κάτι που είχα στο μυαλό μου για αρκετό διάστημα και δεν ήξερα πώς να την κάνω πράξη. Πέρυσι, με πήραν στο πρόγραμμα πολιτιστικών υποτροφιών Start του Ινστιτούτου Γκαίτε κι έτσι βρέθηκα στο Βερολίνο, ξεκινώντας το πρότζεκτ Urban Layers. Εκεί φτιάξαμε έναν αναλογικό χάρτη μιας περιοχής κι άρχισα να δουλεύω με έφηβους πρόσφυγες, χρησιμοποιώντας το γκραφίτι ως μέσο ένταξης αλλά κι έκφρασης. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, πέρασα στη δεύτερη φάση για να τρέξει εδώ. Παίρνοντας την υποτροφία, σχεδιάστηκε η πλατφόρμα κι οργανώθηκαν εκπαιδευτικά προγράμματα στα Δωδεκάνησα κι ανοιχτές βόλτες στην Αθήνα» αναφέρει στα «Πρόσωπα» η Πολύνα Ξηραδάκη, project manager της ομάδας.

Η ίδια, ως μουσειολόγος και συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιολογίας, είναι αρκετά εξοικειωμένη με την τέχνη και τώρα φιλοδοξεί να μυήσει σ’ αυτήν του δρόμου το ευρύ κοινό. Mαζί της στο εγχείρημα αυτό βρίσκεται μια ολόκληρη ομάδα με τους Τζίνα Αντωνοπούλου, Εύα Ζμπόγκο, Νικόλα Κουρλή κι Εμμανουέλα Κυριακοπούλου. Στην πλατφόρμα που έχουν στήσει, λοιπόν, υπάρχει ένας χάρτης της Αθήνας και πάνω του μικρές προεπισκοπήσεις έργων γκραφίτι που μπορεί να συναντήσει κανείς. Πατώντας πάνω στην εικόνα, ανοίγει μια σελίδα με φωτογραφία του έργου και πληροφορίες σχετικά με τον καλλιτέχνη του και το πού βρίσκεται.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ. «Μέχρι στιγμής έχουμε χαρτογραφήσει το Μεταξουργείο, του Ψυρή, τα Εξάρχεια και τον Αλιμο. Εκεί έχουμε βάλει το πρώτο layer, την πρώτη στρωματογραφία. Στόχος μας είναι να μπαίνει ο χρήστης και να βλέπει την ιστορία του κάθε τοίχου, πώς εναλλάσσονται δηλαδή εκεί τα διάφορα έργα. Αλλωστε είναι ρευστή η φύση της δημόσιας τέχνης. Μπορεί να γίνει κάτι κοινωνικό και ν’ αλλάξει όλη η εικόνα της πόλης. Θέλουμε να λειτουργεί όλο αυτό ως εργαλείο καταγραφής για τους ερευνητές και οι τουρίστες ή οι περιπατητές να βλέπουν πού είναι τα έργα» αναφέρει η Ξηραδάκη.

Στην πλατφόρμα μπορεί να συναντήσει κανείς από αυτοκόλλητα μέχρι ποιήματα γραμμένα σε τοίχους, μεγάλες τοιχογραφίες κι εντυπωσιακές ζωγραφιές. Η θεματική διαφέρει κάθε φορά ανάλογα με τον καλλιτέχνη, αλλά όλα είναι εκεί, περιμένοντας τον περαστικό για να του αποκαλύψουν την ομορφιά τους. «Αν αρχίσεις να περπατάς στους δρόμους και να παρατηρείς, σιγά σιγά το μάτι σου θα πέφτει σε αρκετά διαμαντάκια. Μπορεί να είναι απλά ένα μήνυμα που έχει αφήσει κάποιος, αλλά και κάτι με το οποίο μπορείς να φτιάξεις πολλές ιστορίες της πόλης. Κάποιες περιοχές είναι τόσο γραμμένες, που συχνά το μάτι του φωτογράφου βγαίνει λίγο εκτός. Γι’ αυτό και στοχεύουμε πλέον στη δύναμη της κοινότητας για να τα αναδείξει. Μπορεί να ζητήσει από εμάς άδεια, να πάρει κωδικούς και να γίνει κυνηγός γκραφίτι ανεβάζοντας φωτογραφίες έργων. Στόχος μας είναι η πλατφόρμα ν’ ανοίξει και να δημιουργήσουμε πορτφόλιο τόσο από καλλιτέχνες που ανεβάζουν έργα ακόμα και την ώρα που τα δημιουργούν όσο κι απ’ τον κόσμο που τα φωτογραφίζει» καταλήγει η project manager, η οποία βάζει τώρα ως επόμενο στόχο την επικοινωνία με τον Δήμο Αθηναίων για τη δημιουργία ενός ανοιχτού χώρου για νόμιμο γκραφίτι.