Πολιτική Προστασία: μπορoύμε να τα πάμε καλύτερα;

Οι τραγωδίες στη Μάνδρα τον Νοέμβριο του 2017 και στο Μάτι το καλοκαίρι του 2018 αφύπνισαν με μεγάλη καθυστέρηση την πολιτική τάξη της χώρας αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Τέθηκε επιτακτικά η ανάγκη δραστικής αναμόρφωσης του θεσμικού πλαισίου της Πολιτικής Προστασίας στη χώρα. Η προηγούμενη κυβέρνηση έφερε σχέδιο νόμου τον Μάιο του 2019, αλλά η προκήρυξη των βουλευτικών εκλογών ματαίωσε την προώθησή του. Η σημερινή κυβέρνηση ήδη προχώρησε με δύο βήματα. Με το πρώτο (Ν. 4623/Αύγ. 2019) εισήγαγε αμέσως τον θεσμό των περιφερειακών συντονιστών Πολιτικής Προστασίας, δηλαδή προσώπων που διορίζονται με σύμβαση από τον εκάστοτε περιφερειάρχη, αλλά στην πράξη από τον γενικό γραμματέα Πολιτικής Προστασίας (ΓΓΠΠ) δεδομένου ότι απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του. Οι περιφερειακοί συντονιστές είναι πρόσωπα που διορίζονται για την υποβοήθηση του περιφερειάρχη σε θέματα πολιτικής προστασίας.

Το δεύτερο βήμα ήταν η ψήφιση του νέου νόμου περί Πολιτικής Προστασίας. Μετά από πρόσκληση είχα την ευκαιρία να πω σύντομα τις απόψεις μου κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στις αρμόδιες επιτροπές της Βουλής. Εκεί δήλωσα απερίφραστα πως αν ήμουν βουλευτής θα ψήφιζα το νέο πλαίσιο, όχι γιατί είναι πολύ καλό, αλλά γιατί είναι καλύτερο από το πολύ κακό που επί χρόνια ίσχυσε, μέχρι και πριν από λίγες μέρες. Πράγματι, το νέο πλαίσιο έχει μια δομημένη λογική ως προς τη διοικητική και επιχειρησιακή διανομή των υπευθυνοτήτων, σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Βρίσκω πολύ σημαντικό το ότι δημιουργούνται στη χώρα 13 περιφερειακά κέντρα Πολιτικής Προστασίας. Δεν μπορώ να μη συμφωνήσω δεδομένου ότι σε αρθρογραφία μου μετά το Μάτι είχα υποστηρίξει ακριβώς αυτή την ιδέα. Από την άλλη μεριά, το σχήμα που επελέγη είναι πολύπλοκο, βαρύ και δυσκίνητο. Και σε ορισμένα σημεία δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρα τα όρια των αρμοδιοτήτων μεταξύ των πολλών προσώπων και υπηρεσιών που εμπλέκονται επιχειρησιακά κυρίως σε περιφερειακό επίπεδο. Ακόμη, ο νέος νόμος παρέχει υπερεξουσίες στον ΓΓΠΠ, γεγονός που επισημάνθηκε και από πολλούς βουλευτές. Και όπως χαρακτηριστικά ανέφερα στη Βουλή, θεσμικά μιλώντας, ας υποθέσουμε ότι ο σημερινός ΓΓ είναι εξαιρετικός, θα είναι όμως και οι αυριανοί;  Και συνέχισα υποστηρίζοντας ότι αφού ούτως ή άλλως δίδονται υπερεξουσίες σε ένα πρόσωπο, γιατί η ΓΓΠΠ δεν μετατράπηκε σε υπουργείο με υπουργό ή έστω υφυπουργό παρά τω Πρωθυπουργώ, όπως η πολύ επιτυχημένη εμπειρία της Ιταλίας διδάσκει; Γιατί, ας μην έχουμε αυταπάτες, ένας γενικός γραμματέας πάντα έχει προϊστάμενο υπουργό που μπορεί να του «φρενάρει» ανά πάσα στιγμή τις υπερεξουσίες. Αλλά ο νέος νόμος περιέχει και αξιοσημείωτες ασάφειες ως προς βασικές έννοιες, όπως η έννοια της έγκαιρης προειδοποίησης, γεγονός που δείχνει ότι η ΓΓΠΠ απέφυγε να συμβουλευθεί ειδικούς στα θέματα.

Φαίνεται ότι η ΓΓΠΠ εξακολουθεί να πάσχει από αλλεργία προς την επιστήμη και τους επιστήμονες τους έξω από αυτήν. Ομως διαφαίνεται μια κάποια βελτίωση, γιατί εισάγεται η έννοια των «σεναρίων πιθανών κινδύνων», βασισμένη σε επιστημονική ανάλυση, ανάγκη που είχε επίσης επισημανθεί από καιρό. Για τον σεισμό συνηθίζουμε να λέμε ότι αποτελεί τον αυστηρότερο επιβλέποντα μηχανικό, γιατί αποκαλύπτει όλες τις ατέλειες και πιθανές αυθαιρεσίες των κτιρίων. Με την ίδια έννοια τα μελλοντικά φυσικά φαινόμενα θα αποτελέσουν τον αυστηρότερο κριτή, θετικό ή αρνητικό, του νέου θεσμικού πλαισίου για την πολιτική προστασία της χώρας.

Ο Γεράσιμος Παπαδόπουλος είναι δρ σεισμολόγος, επιστημονικός συνεργάτης ΕΕ, πρόεδρος Συστήματος Προειδοποίησης για Τσουνάμι στον ΒΑ Ατλαντικό και στη Μεσόγειο της UNESCO