«Γυρίστε πίσω τους κλεμμένους θησαυρούς»

Η στιγμή είναι ιστορική από κάθε άποψη: εκατοντάδες Βρετανοί, αλλά και άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων, παιδιά, έφηβοι και ηλικιωμένοι, μόνιμοι κάτοικοι του Λονδίνου, αλλά και τουρίστες, φωνάζουν ρυθμικά υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, μέσα στην αίθουσα που τα στεγάζει: «Γυρίστε πίσω τους κλεμμένους θησαυρούς».

Απόγευμα Σαββάτου, Γκρέιτ Ράσελ Στριτ, Κεντρικό Λονδίνο. Πλήθος κόσμου, που έχει συντονιστεί μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, σπεύδει στην πρώτη διαμαρτυρία που διοργανώνεται στο Βρετανικό Μουσείο από τότε που η Βρετανία εγκατέλειψε την Ευρωπαϊκή Ενωση – λίγες ημέρες πριν, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωνε ότι το Brexit θα ενισχύσει την υποστήριξη στο αίτημα επιστροφής των μαρμάρων. Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη πρωτιά: είναι η πρώτη – άτυπη – εκδήλωση που λαμβάνει χώρα στη Βρετανία στο πλαίσιο του «Ετους Μελίνας Μερκούρη» – όπως ανακηρύχθηκε από την ελληνική κυβέρνηση το 2020 – προς τιμήν του ανθρώπου που το 1982 ηγήθηκε της πρώτης οργανωμένης εκστρατείας για τη διεκδίκηση των Γλυπτών τα οποία απέσπασε ο λόρδος Ελγιν.

«Η Μελίνα ήταν μαζί μας σήμερα. Η αύρα της περιέβαλλε ολόκληρο το Μουσείο. Η ψυχή της δεν θα ησυχάσει εάν δεν αποκατασταθεί μία από τις μεγαλύτερες πολιτιστικές αδικίες που έχουν διαπραχθεί στην Ιστορία» είπε στα «ΝΕΑ» η Μάρλεν Γκόντγουιν, εκπρόσωπος της Βρετανικής Επιτροπής για την Επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, η οποία συνδιοργάνωσε τη διαδήλωση.

Η κινητοποίηση του Σαββάτου ήταν η μαζικότερη στην ιστορία του Μουσείου. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, περίπου 1.500 άτομα συμμετείχαν στην «ακτιβιστική παρέμβαση», η οποία έβριθε αρχαιοελληνικών αναφορών (σε ένα κτίριο, άλλωστε, του οποίου η αρχιτεκτονική παραπέμπει σε αρχαιοελληνικό ναό): μία ημέρα νωρίτερα, οι διαδηλωτές είχαν τοποθετήσει στο προαύλιο του Μουσείου, κυριολεκτικά κάτω από τη μύτη των φρουρών, έναν δούρειο ίππο ύψους τεσσάρων μέτρων, εμπνευσμένοι από την έκθεση «Τροία: Μύθος και πραγματικότητα» που εγκαινιάστηκε τον περασμένο Νοέμβριο και θα διαρκέσει έως τις 8 Μαρτίου. Ακτιβιστές ντυμένοι τρώες και αχαιοί πολεμιστές φρουρούσαν το ξύλινο άλογο νυχθημερόν. Η διοίκηση του Μουσείου κάλεσε τη Σκότλαντ Γιαρντ, αλλά τελικά τους επέτρεψε να παραμείνουν. Το άλογο έμεινε στο προαύλιο επί 36 ώρες.

Εμπνευστής της διαμαρτυρίας ήταν η γνωστή ομάδα ακτιβιστών «BP Or Not BP?», που ζητεί να τερματιστεί η χρηματοδότηση του Βρετανικού Μουσείου από τον πετρελαϊκό όμιλο BP (ο οποίος είναι χορηγός της έκθεσης για την Τροία), στηλιτεύοντας την «καταστροφική» συμβολή του στην κλιματική αλλαγή, και παράλληλα διεκδικεί τον επαναπατρισμό «κλεμμένων αντικειμένων» που εκτίθενται στο Μουσείο, όπως τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Μάλιστα, η ομάδα επέλεξε ως σημείο έναρξης της εκδήλωσης την αίθουσα Ντουβίν, στην οποία εκτίθενται τα Γλυπτά.

«Το Βρετανικό Μουσείο εφευρίσκει διαρκώς δικαιολογίες για να μην επιστρέψει κλεμμένους πολιτιστικούς θησαυρούς. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν το πιο τρανό παράδειγμα. Είναι προφανές ότι ανήκουν στην Ελλάδα και το Μουσείο Ακρόπολης περιμένει να τα στεγάσει. Η παραμονή τους στο Λονδίνο συνιστά προσβολή» τόνισε στα «ΝΕΑ» ο Ντάνι Τσίβερς, επικεφαλής της ομάδας «BP Or Not BP?».

Επί μία ώρα, στην Αίθουσα του Παρθενώνα εκτυλίσσονται πρωτόγνωρες σκηνές: δεκάδες επισκέπτες, που δεν συμμετείχαν στη διαμαρτυρία, πλησιάζουν τους ομιλητές και εκφράζουν τη συμπαράστασή τους στο ελληνικό αίτημα. Μια δασκάλα δημοτικού από την Εξ-αν-Προβάνς, που συνοδεύει 20 μαθητές σε σχολική εκδρομή, αναγνωρίζει τη Μελίνα σε ένα από τα πλακάτ που έχουν τοποθετηθεί στον χώρο και παρακαλεί την εκπρόσωπο της Βρετανικής Επιτροπής να δώσει μια μίνι διάλεξη στους γάλλους μαθητές της. «Αυτά τα απαράμιλλης ομορφιάς γλυπτά έχουν σπίτι που τα περιμένει. Σήμερα βρίσκονται στον μεγαλύτερο προσφυγικό καταυλισμό που έχετε δει ποτέ, το Βρετανικό Μουσείο, και εκτίθενται υπό άθλιο τεχνητό φωτισμό, σε μια αίθουσα η οροφή της οποίας πέρυσι έσταζε νερό, ακριβώς δίπλα στα γλυπτά» λέει η Γκόντγουιν.

Η διαδήλωση περιελάμβανε ταυτόχρονες ομιλίες σε 10 διαφορετικές αίθουσες του Μουσείου, δραστηριότητες για παιδιά, τραγούδια και απαγγελία ποιημάτων από ακτιβιστές που ήταν ντυμένοι θεοί του Ολύμπου και «ζωντανά αγάλματα». «Αποαποικιοποίηση τώρα!» φώναξαν στο τέλος οι διαδηλωτές, καλώντας το Μουσείο να επιστρέψει αντικείμενα που αποκτήθηκαν με αμφιλεγόμενο τρόπο την περίοδο της αποικιοκρατίας. Σαράντα εξ αυτών διανυκτέρευσαν στο κτίριο πραγματοποιώντας «συμβολική κατάληψη» του Μουσείου, κατασκευάζοντας όλη τη νύχτα ένα δικό τους έργο τέχνης στον χώρο του αιθρίου: το «Μνημείο», που αποτελείται από γύψινα εκμαγεία ανθρώπινων μελών.

«Το Μουσείο είναι ένας δημόσιος χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να έρθουν και να συζητήσουν. Σεβόμαστε το δικαίωμα του καθενός να εκφράζει τις απόψεις του. Συμμεριζόμαστε τις ανησυχίες για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε όλοι ως αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου Χάρτβιχ Φίσερ, προσθέτοντας ότι «το Μουσείο προσφέρει σε εκατομμύρια ανθρώπους μια μοναδική ευκαιρία να αλληλεπιδράσουν με τους πολιτισμούς και την ιστορία της ανθρωπότητας».