Κορώνα – γράμματα

Ενα από τα πιο ενδιαφέροντα, και πιο ελπιδοφόρα, πράγματα που είπε η νομπελίστρια Οικονομίας Εστέρ Ντιφλό σε μια πρόσφατη ομιλία της στο Μπρούκλιν είναι ότι οι προτιμήσεις των ανθρώπων δεν είναι τόσο ακλόνητες όσο νομίζουμε. Οχι μόνο σε ζητήματα γούστου (προτιμώ τη σοκολάτα από τη βανίλια), αλλά και σε ζητήματα ταυτότητας (θεωρώ τους λευκούς ανώτερους από τους μαύρους). Η έκβαση μιας συζήτησης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα την ξεκινήσεις.

Η Ντιφλό ανέφερε ένα πείραμα που έκανε το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης με ελβετούς τραπεζίτες από τους οποίους ζητήθηκε να παίξουν ένα παιχνίδι με κορώνα – γράμματα. Οσο περισσότερες κορώνες, τόσο περισσότερα χρήματα. Οι τραπεζίτες που πριν από το παιχνίδι κλήθηκαν να μιλήσουν για την οικογένειά τους έπαιξαν τίμια. Εκείνοι που κλήθηκαν να μιλήσουν για τη δουλειά τους, αντίθετα, δεν μπορούσαν στη συνέχεια να αντισταθούν στον πειρασμό να κλέψουν. Κι ας μην ξεπερνούσε το μέγιστο κέρδος τους τα 200 δολάρια.

Οι άνθρωποι είναι πιο εύπλαστοι απ’ ό,τι νομίζουμε, τόνισε η γαλλίδα οικονομολόγος. Αρκεί να τους πάρεις με το καλό. Υπάρχουν βέβαια και τρανταχτές εξαιρέσεις. Ο πρόεδρος Τραμπ, για παράδειγμα. Που πιστεύει ότι οι φτωχοί, με τους οποίους η Ντιφλό ασχολείται παθιασμένα εδώ και δεκαετίες, φταίνε οι ίδιοι που είναι φτωχοί. Και δεν θα πάψει να το πιστεύει απ’ όποια γωνιά κι αν πιάσεις τη συζήτηση.

Ή πολλά στελέχη ενός κομματικού χώρου που αν τα άκουγε η νομπελίστρια σίγουρα θα κλονιζόταν η αισιοδοξία της για το αναπόφευκτο της προόδου. Ας πάρουμε το θέμα της βίας. Το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας Αριστεράς έχει λύσει πια τους λογαριασμούς του μαζί της: ύστερα από ένα πρώτο φλερτ, που για κάποιους εξελίχθηκε και σε γάμο, κάποια στιγμή κατάλαβαν είτε ότι είναι λάθος είτε ότι τους κάνει κακό. Αλλά οι συριζαίοι, εκεί, βράχος. Κάνει μια εκδήλωση η κυβέρνηση για τα θύματα της τρομοκρατίας και την κατηγορούν ότι χρησιμοποιεί «πρόθυμους καλούς» για να κατασκευάσει έναν εσωτερικό εχθρό. Δέχεται μια φασιστική επίθεση ο Πορτοσάλτε στο σπίτι του από τον Ρουβίκωνα και δεν μπορούν να κρύψουν τη χαρά τους.

Ποιος φταίει για την επίθεση; Η Νέα Δημοκρατία, που δεν έπιασε αυτούς τους τύπους όσο γρήγορα είχε υποσχεθεί, αναφωνεί ο τομεάρχης Δημόσιας Τάξης του κόμματος. Ο ίδιος ο Πορτοσάλτε, ένας «παπαγάλος της πλάκας», απαντά ένας πρώην υπουργός, γνωστός και ως Πρωτάνθρωπος των Σφακίων.

Πώς να συνεννοηθείς με αυτούς τους ανθρώπους; Πώς να τα βγάλεις πέρα με τον φανατισμό τους, τη βαθιά τους πώρωση, τις ιδεοληψίες τους; Ούτε ένα παιχνίδι κορώνα – γράμματα δεν μπορείς να τους ζητήσεις να παίξουν, γιατί θα πέφτει κορώνα κι εκείνοι θα λένε γράμματα. Οχι μόνο για ιδεολογικούς λόγους, αλλά και για να φανούν αιρετικοί. ‘Η επειδή πραγματικά το πιστεύουν.

Κι έτσι ξεφεύγουν από τη ματιά της επιστήμης.