Ενα αναφυόμενο ζήτημα από την απόφαση περί μη υποβολής έγκλησης για απιστία κατά πιστωτικού ιδρύματος

Με τον Ν. 4637/18-11-2019 διευρύνθηκε η κατ’ έγκληση δίωξη αδικημάτων, στον κύκλο της οποίας συμπεριλήφθηκε: το κακούργημα της απιστίας, όταν στρέφεται κατά πιστωτικού ιδρύματος. Για εκκρεμείς υποθέσεις που άνοιξαν χωρίς έγκληση προβλέφθηκε ότι συνεχίζονται, εφόσον ο παθών δηλώσει εντός τετραμήνου ότι επιθυμεί την πρόοδό τους. Τα νέα δεδομένα εμφανίζουν πρακτική σημασία για τις τράπεζες. Τα τραπεζικά στελέχη δεν τελούν υπό την εισαγγελική δαμόκλειο σπάθη κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους. Επομένως, το αρμόδιο όργανο της τράπεζας βρίσκεται προ δύο επιλογών όταν φέρεται η διάπραξη απιστίας εις βάρος της: της υποβολής ή μη έγκλησης.

Το βασικό ερώτημα αφορά το εάν τα πρόσωπα του αρμόδιου οργάνου της Τράπεζας υπέχουν ποινική ευθύνη, εφόσον δεν υποβάλουν έγκληση, με αποτέλεσμα το αξιόποινο του αδικήματος να εξαλειφθεί. Η απάντηση είναι αρνητική, αφού η προσπάθεια υπαγωγής αυτού του γεγονότος στα «υποψήφια» αδικήματα καθίσταται ανεπιτυχής. Εξάλλου, ουδέποτε τέθηκε ζήτημα υπό τον παλαιό Ποινικό Κώδικα (κατ’ έγκληση δίωξη καταδολίευσης δανειστών). Συγκεκριμένα δεν στοιχειοθετείται:

Απιστία. Η ελεγχόμενη συμπεριφορά στο αδίκημα αυτό πρέπει να συνδέεται αιτιωδώς με πρόκληση βέβαιης ζημίας. Η υποβολή έγκλησης δεν αποτελεί ενέργεια – αμέσως – πρόσφορη για την αποκατάσταση της ζημίας. Κατατείνει στην ενεργοποίηση της αξίωσης της πολιτείας για δίωξη εγκλημάτων και όχι στην αποκατάσταση της περιουσιακής ζημίας [η οποία επιτυγχάνεται άμεσα με την αστικού δικαίου αξίωση (αγωγή)]. Επιπλέον, η μη επιδίωξη ενδεχόμενης ποινικής καταδίκης, η οποία ενδεχομένως θα ενίσχυε την αστική αξίωση, δεν συνδέεται αιτιωδώς με πρόκληση βέβαιης ζημίας. Αλλωστε, με την υποβολή έγκλησης, δεν είναι δυνατή η ικανοποίηση της αστικής αξίωσης από το ποινικό δικαστήριο διά της παραστάσεως πολιτικής αγωγής. Με τον νέο Κώδικα Ποινικής Δικονομίας η πολιτική αγωγή αποσυνδέθηκε από την εισαγωγή αστικής αξίωσης και προβλέφθηκε αποκλειστικά η παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας.

Παράβαση καθήκοντος. Τιμωρείται ο υπάλληλος που παραβαίνει τα καθήκοντά του, με σκοπό παράνομου οφέλους. Οι τραπεζικοί υπάλληλοι δεν θεωρούνται υπάλληλοι στον νέο Ποινικό Κώδικα. Επομένως, δεν αποτελούν ενεργητικά υποκείμενα παράβασης καθήκοντος (ούτε συναφών αδικημάτων κατάχρησης υπαλληλικής ιδιότητας).

Υπόθαλψη. Τιμωρείται όποιος ματαιώνει τη δίωξη άλλου. Για τη ματαίωση της δίωξης απαιτείται ενεργός ποινική αξίωση, η οποία δεν υφίσταται επί κατ’ έγκληση διωκόμενων αδικημάτων, όταν το προς έγκληση δικαίωμα έχει εκλείψει οριστικά. Ματαίωση δίωξης δεν είναι νοητή από τον παθόντα κατ’ έγκληση διωκόμενου αδικήματος. Εκ του νόμου η ενεργοποίηση της αξίωσης της πολιτείας ανάγεται στη διακριτική του ευχέρεια. Δεν υπάρχει ενεργός αξίωση και για το αυτεπαγγέλτως διωκόμενο αδίκημα του ξεπλύματος, όταν στηρίζεται σε κατ’ έγκληση διωκόμενο βασικό αδίκημα, για το οποίο δεν υπάρχει έγκληση, αφού χωρίς έγκληση για το βασικό αδίκημα εξαλείφεται τόσο ο αξιόποινος χαρακτήρας αυτού όσο και του ξεπλύματος.

Παρασιώπηση εγκλημάτων. Τιμωρείται όποιος ενώ έμαθε αξιόπιστα ότι μελετάται κακούργημα ή ότι άρχισε να εκτελείται, και σε χρόνο που να μπορεί να προληφθεί η τέλεση ή το αποτέλεσμά του, παραλείπει να το αναγγείλει στην αρχή. Εδώ ισχύουν τα ίδια με την υπόθαλψη, αφού δεν υπάρχει ενεργός ποινική αξίωση. Ετσι η αναγγελία στην αρχή καθίσταται άνευ αντικειμένου. Πάντως, κατά τον χρόνο της απόφασης περί μη υποβολής έγκλησης δεν υφίσταται υποχρέωση αναγγελίας, καθώς αυτή λαμβάνεται μεταγενέστερα της τέλεσης του εγκλήματος ή όταν δεν μπορεί να προληφθεί το αποτέλεσμά του (ένα δάνειο έχει ήδη χορηγηθεί, ενώ το προϊόν του έχει ήδη εκταμιευθεί). Παράλληλα, με τη μη υποβολή έγκλησης για το κατ’ έγκληση διωκόμενο βασικό αδίκημα εξαλείφεται το αξιόποινο αυτού. Τότε παύει η παράνομη κατάσταση του ξεπλύματος. Ετσι δεν υπάρχει και γι’ αυτό υποχρέωση αναγγελίας.

Στον αντίποδα, η απόφαση υποβολής έγκλησης πρέπει να λαμβάνεται με ποιοτικά κριτήρια και όχι με γνώμονα την αποφυγή του ενδεχομένου οποιασδήποτε ευθύνης, καθώς ελλοχεύει ο κίνδυνος ποινικής ευθύνης για ψευδή καταμήνυση, συκοφαντική δυσφήμηση.

Ο Πανταζής Βρυνιώτης είναι διδάκτωρ Ποινικού Δικαίου, δικηγόρος