Με «πρωταγωνιστή» το κτίριο

Η ταινία του Μπονγκ Τζουν Χο «Παράσιτα» ανήκει στις πολυσυζητημένες εκπλήξεις της χρονιάς. Το θρίλερ-μαύρη κωμωδία που αφηγείται τη ζωή μιας πλούσιας και μιας φτωχής οικογένειας στη Σεούλ θεωρείται ακόμη και για το αμερικανικό κοινό επιτυχία, καθώς το καλωδιακό δίκτυο HBO ετοιμάζει την εκδοχή της σε τηλεοπτική σειρά.

Μετά τη βράβευσή της στο Φεστιβάλ των Καννών και στις Χρυσές Σφαίρες, η πορεία της στα Οσκαρ δείχνει θριαμβευτική διεκδικώντας τη διάκριση της «καλύτερης διεθνούς ταινίας», αλλά και τα βραβεία στις μεγάλες κατηγορίες καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου, παραγωγής σχεδιασμού και μοντάζ. Ο δημιουργός της, Μπονγκ Τζουν Χο, φρόντισε να εμπλουτίσει το καστ των πρωταγωνιστών του με μια ιδιαίτερη συμμετοχή: την κατοικία της οικογένειας μέσα στην οποία διαδραματίζεται η ιστορία του. Μάλιστα, είναι ο ίδιος που τη σχεδίασε, καταπλήσσοντας με την ευρηματικότητά του τους σύγχρονους αρχιτέκτονες. Τα «Πρόσωπα» παρουσιάζουν επισημάνσεις και εντυπώσεις.

Εύα Μανιδάκη

αρχιτέκτονας, σκηνογράφος

Ενα ξεχωριστό σύμπαν

Είναι μια ταινία, νομίζω, αρκετά αγαπημένη στους αρχιτέκτονες. Χωρίς να έχω µαντικές ικανότητες, πιστεύω ότι στα φετινά Oscar – Best Production Design θα δούμε το όνομα του Lee Ha-jun. O Lee Ha-jun ήταν περισσότερο αρχιτέκτονας παρά production designer. Με βάση το σενάριο, το σπίτι των Παρκ σχεδιάστηκε από έναν επινοημένο διάσημο αρχιτέκτονα, ονόματι Namgoong, ο οποίος μάλιστα ήταν και ο προηγούμενος ιδιοκτήτης του. Σχεδίασε λοιπόν ένα σπίτι εξ αρχής, όπου αν κανείς «διαβάσει» την κάτοψή του, αντιλαμβάνεται πλήρως τις εσωτερικές σχέσεις και τις κρυφές διασταυρώσεις των ηρώων. Η δυναμική των χώρων δημιουργεί ένα ξεχωριστό σύμπαν στην ταινία. Ολα μέσα σε αυτό το σπίτι έχουν το απόλυτο νόημα στην αφήγηση, τα υλικά που επιλέχθηκαν, μάρμαρο, γυαλί, μεγάλα ανοίγματα στους τοίχους, έργα τέχνης κ.λπ. Πρόκειται για ένα τέλεια σχεδιασμένο οικοδόμημα, στο οποίο κρύβεται κάτι λαμπερά σκοτεινό: είναι η «ομιλούσα κατοικία» του Bong Joon-ho.

Πάνος Δραγώνας

αρχιτέκτονας, Πανεπιστήμιο Πατρών

Στην παράδοση του Ζακ Τατί

Τα «Παράσιτα» μου θύμισαν τον κινηματογράφο του Ζακ Τατί, και ειδικά τη Villa Arpel, τη διάσημη κινηματογραφική κατοικία που δημιουργήθηκε για το φιλμ «Ο θείος μου». Μέσα από το συγκεκριμένο σπίτι ο Tati διακωμώδησε τη μοντέρνα αρχιτεκτονική και τη διάδοση των νεωτερικών προτύπων στη μεταπολεμική Γαλλία. Αντίστοιχα, στο φιλμ του Bong Joon-ho οι δύο κατοικίες αποτελούν προσεκτικά μελετημένες σκηνικές κατασκευές που υλοποιήθηκαν ειδικά για το συγκεκριμένο έργο. Υπάρχουν πολλά ευρηματικά στοιχεία στους συγκεκριμένους χώρους από τα οποία θα ξεχωρίσω δύο: Αρχικά τη σκάλα που οδηγεί στο υπόγειο καταφύγιο της πολυτελούς κατοικίας. Λαβυρινθώδης, στενή, δίχως φως, και με κρυμμένη είσοδο, συνδέει την κατοικία με το ανοίκειο καταφύγιό της. Γνωρίζουμε βέβαια ότι τα bunker αποτελούν συνήθη υπόγεια επέκταση αντίστοιχων οικοδομών. Στόχος τους είναι η προστασία των ευκατάστατων κατοίκων από κινδύνους, όπως περιβαλλοντικές καταστροφές ή ακόμη και κοινωνικές αναταραχές. Αντίστοιχα, στην ημιυπόγεια κατοικία της άνεργης οικογένειας ο πιο ευρηματικός φιλμικός χώρος είναι η τουαλέτα.

Ανορθόδοξα διαμορφωμένη, υπερυψωμένη από το δάπεδο, προφανώς για να διασφαλίσει τη σύνδεση με το αποχετευτικό δίκτυο, αποτελεί ταυτόχρονα και το μόνο σημείο του σπιτιού όπου έχει σήμα το Internet. Σε αντίθεση με τον Tati, που αντιμετώπισε την εποχή του με στοχαστική διάθεση, χιούμορ και τρυφερότητα, τα «Παράσιτα» αφήνουν ελάχιστα περιθώρια αισιοδοξίας για το μέλλον. Και στα δύο σπίτια η καταστροφή θα έλθει από το υπόγειο. Η ημιυπόγεια πόλη θα πλημμυρίσει με δραματικό τρόπο δείχνοντας πόσο εύθραυστες είναι οι αστικές υποδομές απέναντι σε μια φυσική καταστροφή. Ενώ στην πολυτελή κατοικία το ίδιο το υπόγειο καταφύγιο θα αποτελέσει την κερκόπορτά της, το πέρασμα που θα επιτρέψει στη βία της πόλης να αλώσει τον προστατευμένο οικιακό χώρο.

Γιώργος Μητρούλιας

αρχιτέκτονας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Η γλώσσα του μοντερνισμού

Η γλώσσα της αρχιτεκτονικής έχει αποτελέσει πρώτη ύλη για πολλές κινηµατογραφικές ταινίες, όµως λίγες την καταλαβαίνουν σε βάθος και την αναδεικνύουν σε βασική πρωταγωνίστρια όπως τα «Παράσιτα». Η υπόθεση ξετυλίγεται ανάµεσα στα ακριβά προάστια και στις υποβαθµισµένες συνοικίες µιας νοτιοκορεατικής µητρόπολης. Η εµφατική αντίθεση ανάµεσα στις δύο αυτές αστικές συνθήκες µεταφέρεται και στην πολυτελή κατοικία ενός επινοηµένου διάσηµου αρχιτέκτονα. Εκεί, οι αστραφτεροί χώροι του ισογείου κρύβουν ένα ξεχασµένο πυρηνικό καταφύγιο βαθιά κάτω από τη γη. Σήµερα που η παλιά απειλή ενός εξωτερικού εχθρού δεν υφίσταται πλέον, ο κίνδυνος βρίσκεται µέσα στην ίδια την κοινωνία, στα πρόσωπα των ανεπιθύµητων και «κάκοσµων» φτωχών, που βρίσκουν καταφύγιο σε κάθε είδους υπόγεια. Η σκηνογραφία επιστρατεύει τη γλώσσα του µοντερνισµού στην αρχιτεκτονική της κατοικίας µε έµφαση στο µεγάλο frameless – µε κρυφό κάσωµα – παράθυρο που βλέπει στον επιµεληµένο κήπο. Από το παράθυρο αυτό θα παρακολουθήσουµε µαζί µε τους ήρωες τη βροχή, τις αστραπές και τον αέρα µιας δυνατής καταιγίδας αποστασιοποιηµένα, ως αισθητικό γεγονός. Η ίδια καταιγίδα σε κάποιο άλλο σηµείο της πόλης πληµµυρίζει τα άθλια υπόγεια διαµερίσµατα της φτωχολογιάς. Η ταινία βάζει διαρκώς τις δύο αυτές συνθήκες δίπλα δίπλα, µε κορυφαία τη στιγµή όταν δύο ήρωες µιλούν στο τηλέφωνο: ο µεν βρίσκεται στην ασφάλεια της ιδιωτικής του κατοικίας και ο δε µαζί µε χιλιάδες άλλους στο δηµόσιο στάδιο που άνοιξε για τα θύµατα της πληµµύρας. Οι δύο αυτές όψεις της κοινωνίας φαίνονται ολοένα και περισσότερο αποκοµµένες, χωρίς κάποιου είδους άρθρωση στην επικράτεια της σύγχρονης µητρόπολης. Στην πραγµατικότητα όµως δεν είναι. Το αντίθετο, η µία είναι προϋπόθεση για την ύπαρξη της άλλης. Η µεταφορά της κατοικίας µε το ξεχασµένο υπόγειο έρχεται να µας το θυµίσει και να µας κάνει να αναρωτηθούµε ποιοι είναι τελικά τα παράσιτα, οι φτωχοί ή οι πλούσιοι;