Εκεί όπου τα μουσεία «αγοράζουν» τις επόμενες τάσεις

Τρίτη μεσημέρι. Οι τουρίστες έξω από το Μουσείο του Λούβρου είναι λιγοστοί και οι περισσότεροι αρκούνται σε αναμνηστικές φωτογραφίες μπροστά στη γυάλινη πυραμίδα της εισόδου, καθώς το μουσείο με τη μεγαλύτερη προσέλευση κοινού παγκοσμίως είναι κλειστό. Στα έγκατά του, ωστόσο, στο υπόγειο εμπορικό κέντρο που βρίσκεται ως συνέχεια των εκθεσιακών του χώρων, στο Καρουζέλ, οι ενορχηστρωτές των μεγάλων εκθέσεων, διευθυντές, επιμελητές, μουσειολόγοι περιμένουν υπομονετικά τη σειρά τους για να παραλάβουν το πάσο τους και να περάσουν σε μια έκθεση διαφορετική από εκείνες που οι ίδιοι στήνουν. Εδώ τον πρώτο λόγο δεν έχουν τα έργα τέχνης, ούτε τα πολύτιμα εκθέματα, αλλά τα απαραίτητα υλικά που θα επιτρέψουν στους ειδικούς να «μαγειρέψουν» ένα γοητευτικό αποτέλεσμα. Μια διοργάνωση όπου 165 εκθέτες από όλον τον κόσμο προσφέρουν ό,τι χρειάζεται ένα μουσείο για την «κουζίνα» του ώστε να «σερβίρει» στο κοινό του τους θησαυρούς του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Τι μπορεί λοιπόν να ψωνίζουν τα μουσεία από τη Sitem, τη Διεθνή Εκθεση Μουσειακών Τεχνικών, που διοργανώθηκε για 24η φορά στο Παρίσι, από τις 28 έως τις 30 Ιανουαρίου, εκεί όπου μπορεί να συναντήσει κάποιος εταιρείες με παράδοση που φτάνει ως τα τέλη του 19ου έως startups; Υπάρχει μόδα στις αγορές που θα κάνει ένα μουσείο και αν ναι, ποιες είναι οι τελευταίες τάσεις;

Εικονική πραγματικότητα

Πρωταγωνιστές με διαφορά είναι η εικονική και η επαυξημένη πραγματικότητα. Οι «εγγονοί» του πανοράματος του 19ου (μια σειρά ζωγραφικών πινάκων που αναρτώνταν σε ένα κυκλικό οικοδόμημα το οποίο έχει ανεγερθεί επί τούτου και αποτελούσε ιδιαιτέρως δημοφιλή τρόπο μαζικής ψυχαγωγίας) κατακτούν διαρκώς έδαφος. Οι εξελιγμένοι απόγονοί του είναι επίσης κυκλικά λυόμενα κτίρια με διάμετρο που ποικίλλει από τα 6 έως και τα 8 μ. και μπορούν να φιλοξενήσουν από 20 έως 35 άτομα ταυτοχρόνως, ενώ μια μέρα μόνο αρκεί για την εγκατάστασή τους. Βασικό πλεονέκτημά τους είναι ότι δεν επιβάλλει στον θεατή να παρακολουθεί με ειδικά γυαλιά (ελαφρά και όχι με τη μορφή μάσκας) την προβολή σαν να βρίσκεται στον κινηματογράφο, αλλά μπορεί να απλώσει το χέρι του και να διαδράσει με όσα βλέπει στην οθόνη, καθώς πρόκειται για έναν συνδυασμό επαυξημένης πραγματικότητας και τεχνητής νοημοσύνης. «Είναι αποτέλεσμα έρευνας εννέα ετών και το σημαντικό που προσφέρει είναι η δυνατότητα κίνησης και διάδρασης» εξηγεί στα «Πρόσωπα» ο Αντρεάς Κοχ, γενικός διευθυντής της εταιρείας Cortex για το Tumulte, που έκανε την πρώτη του εμφάνιση τον περασμένο Σεπτέμβριο. «Η συγκεκριμένη τεχνολογία δίνει πρόσθετη αξία σε ένα μουσείο. Φανταστείτε ένα πολύτιμο περσικό χαλί με σκηνή κυνηγιού. Αν δημιουργήσουμε μια προβολή όπου ο επισκέπτης μπορεί να πάρει τη θέση του κυνηγού, δεν απαξιώνουμε το χαλί, αλλά το καθιστούμε πιο δυνατό, διότι μπορεί να μιλήσει σε ένα διαφορετικό κοινό. Δεν αντικαθιστούμε το έκθεμα. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η τεχνολογία δεν θα μας σκοτώσει. Είναι ένα εργαλείο που σημασία έχει πώς και για ποιους λόγους τη χρησιμοποιούμε».

Η επόμενη τάση είναι η δημιουργία εμπειριών με αφορμή μια αφήγηση κατά τη διάρκεια της επίσκεψης σε ένα μουσείο. Ο Ζερόμ Φιέι της Le Crabe Fantome δημιουργεί, όπως λέει, «ρωγμές στον χρόνο» ξαφνιάζοντας αρχικά τον θεατή και επιτρέποντάς του εν συνεχεία να «αγγίξει» το παρελθόν. «Το προϊόν μας εξαρτάται από τα εκθέματα και την ηλικιακή ομάδα στην οποία απευθυνόμαστε. Δεν λέμε απλώς ιστορίες. Συνδυάζουμε την τεχνητή νοημοσύνη, τις κινηματογραφικές τεχνικές, την ιστορία, την τέχνη, τη φαντασία και τον ανθρώπινο παράγοντα για να δημιουργήσουμε μια εμπειρία, η οποία μπορεί να λειτουργεί σε συνέχειες, όπως συμβαίνει με μια τηλεοπτική σειρά, ώστε να “αναγκάζει” τον θεατή να επιστρέψει για να μάθει τη συνέχεια» εξηγεί και υποστηρίζει πως σε σχετική έρευνα 7.000 ατόμων που είχαν την ευκαιρία να βιώσουν μια από τις μουσειακές εμπειρίες που σχεδιάζει το 82% δήλωσε ευχαριστημένο.

Οι δύο προηγούμενες τάσεις, όπως φαίνεται, έχουν ως στόχο την επιστροφή των επισκεπτών σε ένα μουσείο, κι άρα απευθύνονται περισσότερο στους μόνιμους κατοίκους της έδρας του ιδρύματος. Οι αριθμοί ωστόσο αποδεικνύουν πως το μεγαλύτερο ποσοστό των επισκεπτών προέρχεται από το εξωτερικό. Είναι ενδεικτικό ότι μόλις το 25% των επισκεπτών του Λούβρου είναι Γάλλοι, ενώ στο παλάτι των Βερσαλλιών το ποσοστό μειώνεται ακόμη περισσότερο.  Η ξενάγηση μέσω εφαρμογής στο έξυπνο κινητό του επισκέπτη με τη χρήση qr code φαίνεται πως κερδίζει ολοένα έδαφος, καθώς έχει μικρότερο κόστος για τα μουσεία, που δεν χρειάζονται πλέον συσκευές audio guide, γεγονός που εξασφαλίζει και ασφαλέστερες συνθήκες υγιεινής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον ωστόσο έχει το γεγονός ότι τα τελευταία επτά χρόνια, όπως μας λέει o Γκοτιέ Νταλ της Οdiho, μεγαλύτερη αύξηση παρατηρείται στη ζήτηση της κινεζικής και της ρωσικής γλώσσας, σε ποσοστό 16%-18%, ενώ ορισμένες χρονιές η ετήσια αύξηση ζήτησης για ενημερωτικό υλικό και ξεναγήσεις στις συγκεκριμένες γλώσσες αγγίζει και το 40%.

Από την πρώτη περιήγηση στα περίπτερα της Sitem είναι ξεκάθαρο ότι η εποχή που όλα περιστρέφονταν γύρω από τα εκθέματα και επισκίαζαν τα πάντα και κυρίως τον επισκέπτη έχει περάσει. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο άνθρωπος. Οι υπηρεσίες και τα προϊόντα έχουν ως κύριο στόχο να βοηθήσουν το μουσείο να τον προσελκύσει, να βγάλει το πιο φιλικό του πρόσωπο προς αυτόν, να καταγράψει τις προτιμήσεις του για να προσαρμοστεί στις ανάγκες του. Τα μέσα βέβαια για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι πολλά και διαφορετικά. Ειδικές εφαρμογές καταγράφουν κατά την αποχώρηση από το μουσείο πλήθος στοιχείων – από την εθνικότητά τους έως το αγαπημένο τους έργο – δίνοντας στατιστικά στοιχεία στους υπευθύνους σε πραγματικό χρόνο και παραμετροποιημένα ανά ώρα, ημέρα, εβδομάδα κ.ά. «Πρόκειται για ένα πολύτιμο εργαλείο διαμόρφωσης στρατηγικής καθώς λειτουργεί ως σύνδεσμος ανάμεσα στον εκάστοτε χώρο και το κοινό» εξηγεί η Tιφέν Γκαντέν από την Guestviews. Στο ερωτηματολόγιο που βρίσκεται ήδη σε χρήση στο Γκραν Παλέ, στο Κε Μπρανλί και στο Βρετανικό Μουσείο απαντά το 15%-20%, «ποσοστό που κρίνεται αντιπροσωπευτικό» εκτιμά.

Κι ενώ στα περίπτερα συναντούμε από  εταιρείες που νοικιάζουν εκπαιδευμένο προσωπικό υποδοχής κοινού – «επειδή υπάρχουν μουσεία που δεν μπορούν να κάνουν επιπλέον προσλήψεις, αλλά οι εργαζόμενοι δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες τους», όπως εξηγεί η Λεντίς Λεκουζί της Μusea για την υπηρεσία που λειτουργεί ήδη στο Γκραν Παλέ, στο Μουσείο Πικάσο και το Μουσείο Ροντέν – έως αποσμητικά χώρου και δημοφιλή παιχνίδια, όπως η Μονόπολη, που κυκλοφορούν σε εκδόσεις διαμορφωμένες ανάλογα με τις συλλογές του εκάστοτε μουσείου-παραγγελιοδότη,  διαπιστώνουμε ότι δεν λείπουν και οι τελευταίας τεχνολογίας προτάσεις που αφορούν τον βασικό εξοπλισμό: ασφάλεια, προθήκες και φωτισμό.

Η ελληνική παρουσία

Μια ελληνική εταιρεία – η μοναδική που συναντήσαμε στη Sitem – προκαλούσε τα βλέμματα με το λιτό της περίπτερο καθώς πέρα από μια οθόνη προβολής με εικόνες από αίθουσες του Λούβρου στο Παρίσι και το Αμπου Ντάμπι, των Βερσαλλιών και του Πτι Παλέ, μεταξύ άλλων, τίποτα δεν μαρτυρούσε το προϊόν που διαθέτει στην αγορά. «Εχουμε την αόρατη προθήκη» λέει με χιούμορ ο Λουκάς Σαρίδης, εκ των ιδρυτών της MUEVO, μιας εταιρείας που μόλις μπήκε στον τέταρτο χρόνο παρουσίας της και ειδικεύεται στον σχεδιασμό και την κατασκευή προθηκών υψηλών προδιαγραφών και εκθεσιακών συστημάτων. Καθώς μόλις είχαν φτάσει στο περίπτερο εκπρόσωποι από τα μουσεία της πόλεως του Παρισιού, δεν προχωρήσαμε σε λεπτομέρειες, αλλά η «ψυχή» της MUEVO, ο Μιχάλης Δούκας, πρόλαβε να μας δείξει μια φορητή προθήκη με μια βενετσιάνικη μάσκα. Το κρύσταλλο στη μισή βιτρίνα είναι απολύτως ορατό και στην άλλη μισή έχεις την εντύπωση ότι δεν υπάρχει. «Κι όμως υπάρχει. Αγγίξτε το» μας προκαλεί ο Δούκας. «Κι αυτό είναι μια ελάχιστη γεύση από όσα μπορούμε να κάνουμε» μας λέει και μας υπόσχεται να μας μιλήσει για το μικρό ελληνικό θαύμα που κατακτά τη διεθνή αγορά αργότερα.

«Η τελευταία λέξη στον φωτισμό είναι τα σώματα που μπορούν να κινηθούν μέσω Bluetooth. Προσαρμόζονται με ακρίβεια στο σημείο που πρέπει να φωτίσουν, αναβοσβήνουν από απόσταση, είναι οικονομικά και μπορείς να συνδέσεις μαζί τους και άλλες συσκευές» μας λέει ο γενικός διευθυντής της Eurosep Λορέν Μαρτινέζ ενώ μας δείχνει πως με μια κίνηση θέτει σε λειτουργία έναν προβολέα που είναι αναρτημένος σε ύψος 3 μ. και ταυτόχρονα μια συσκευή που φτιάχνει ποπκόρν.

Και η ασφάλεια; «Πρώτη φορά παρουσιάζουμε εδώ ένα σύστημα προστασίας με ακτίνες που πέφτουν από ψηλά και μπορούν να “προλάβουν” όχι μόνο την αφαίρεση ενός έργου τέχνης, αλλά το καλύπτουν σχεδόν τρισδιάστατα, ώστε ο συναγερμός να ενεργοποιηθεί με την όποια επιθετική κίνηση πριν εκείνη καταλήξει στον στόχο της, στο έργο τέχνης» μας εξηγεί ο Μπερνάρ Γκράινερ της Editag, ενώ μέσω οθόνης μας παρουσιάζει μια προσομοίωση εκκένωσης μεγάλου μουσείου με δεκάδες εναλλακτικά σενάρια που θα μπορούσαν να σώσουν επισκέπτες κι έργα τέχνης σε περίπτωση καταστροφής.