«Ναι, το καλύτερο τοπίο είναι το ανθρώπινο πρόσωπο»

Ψηφίζει για τα βραβεία της αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, που πλέον αριθμεί 8.464 μέλη, από το 1997. Από την εποχή δηλαδή που συνεργάστηκε για πρώτη φορά με τον Γκορ Βερμπίνσκι και τον Βιμ Βέντερς (στο ντοκιμαντέρ του τελευταίου «Willie Nelson at the Teatro»). Eκτοτε η πορεία του είναι μόνο ανοδική, καθώς ως διευθυντής φωτογραφίας βρέθηκε στο σκηνοθετικό πλατό των Βέντερς (τρεις φορές), Τζέιμς Μάνγκολντ (τέσσερις, ανάμεσά τους το «Walk the line», όπου γνώρισε τον Χοακίν Φίνιξ), Τζoρτζ Κλούνεϊ («Αι ειδοί του Μαρτίου», «Μνημείο ανδρών») και φυσικά του Αλεξάντερ Πέιν. Το «Πλαγίως» του 2004 παραμένει μια ξεχωριστή στιγμή στη φιλμογραφία τους, όπως και η «Νεμπράσκα», για την οποία το 2013 κέρδισε την υποψηφιότητα στα Oσκαρ. Φέτος ήταν υποψήφιος για τα BAFTA με το «Κόντρα σε όλα» του Μάνγκολντ (υποψηφιότητα για Οσκαρ καλύτερης ταινίας), μια αναδρομή στο 1965, όταν η Ford αποφασίζει να κατασκευάσει ένα αγωνιστικό αυτοκίνητο που θα κερδίσει τη Ferrari στις «24 ώρες του Λε Μαν», με τον σχεδιαστή Κάρολ Σέλμπι (Ματ Ντέιμον) και τον οδηγό Κεν Μάιλς (Κρίστιαν Μπέιλ). Μιλήσαμε μαζί του τηλεφωνικά στο Λονδίνο, μία ημέρα μετά την τελετή των βρετανικών βραβείων.

Τι ατμόσφαιρα υπήρχε στην απονομή των BAFTA, μία εβδομάδα πριν από την αυριανή των Οσκαρ;

Νομίζω ότι όσον αφορά τα αποτελέσματα, τα περισσότερα ήταν αναμενόμενα. Ολοι πιστεύαμε ότι το «1917» θα επικρατούσε εντός έδρας – κέρδισε άλλωστε και της καλύτερης βρετανικής ταινίας. Η τελετή έγινε την πρώτη ημέρα του Brexit και ενώ περίμενα ότι θα βλέπαμε διαδηλώσεις, όλα ήταν ήρεμα και προβλέψιμα.

Προφανώς η ψήφος για τα Οσκαρ είναι εμπιστευτική. Με το δικό σας κριτήριο και αισθητήριο, ποια είναι η τάση;

Φαίνεται ότι το «1917» έχει το momentum και μεγάλη δυναμική, όπως έδειξε και το βραβείο της Ενωσης Αμερικανών Παραγωγών (PGA). Αντιθέτως, το «Κάποτε στο Χόλιγουντ» έχασε αρκετή από αυτή που είχε στην αρχή. Σίγουρα τα «Παράσιτα» είναι μια δημοφιλής ταινία και πολλά από τα μέλη της Ακαδημίας τη βλέπουν συμπαθητικά. Δημιουργεί μάλλον τις ίδιες προσδοκίες με το «Roma» του Αλφόνσο Κουαρόν, το οποίο πρόπερσι κέρδισε το Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας και σκηνοθεσίας, ενώ ήταν υποψήφιο και για εκείνο της καλύτερης ταινίας. Πιστεύω ότι παίζουν χωρίς ανταγωνισμό για το Οσκαρ της ξενόγλωσσης. Ο Μπραντ Πιτ θεωρείται «σιγουράκι» για τον β’ ανδρικό ρόλο, όπως και η Λόρα Ντερν για τον β’ γυναικείο – αν και μόλις χθες διάβασα ένα εμπεριστατωμένο άρθρο για την πιθανότητα ανατροπής με τη διπλή υποψηφιότητα της Σκάρλετ Τζοχάνσον.

Πώς αξιολογείτε τις ταινίες από την άποψη της φωτογραφίας;

Προσπαθώ να διακρίνω ποια έχει το μεγαλύτερο συναισθηματικό αντίκτυπο και όχι την τεχνική τελειότητα. Ποια έχει την καλύτερη «οπτική γλώσσα», τις περισσότερες καινοτομίες, το στυλ που φέρνει μια αλλαγή. Οπως έγινε με την εναρκτήρια σεκάνς στη «Διάσωση του στρατιώτη Ράιαν» όπου κινηματογραφούσε ο Γιάνους Καμίνσκι. Η σκηνή με την απόβαση στην Ομάχα κοπιαρίστηκε έκτοτε πολλές φορές. Με ενδιαφέρει, λοιπόν, να μην είναι κάτι στυλιζαρισμένο μόνο και μόνο για να αρέσει, αλλά να έχει και «ψυχή». Η φωτογραφία μπαίνει πάντα στην υπηρεσία της ταινίας. Ο «Joker» είναι στυλιζαρισμένος, αλλά με τρόπο που λειτουργεί υπέρ του φιλμ. Κι έχει αυτή την εκπληκτική ερμηνεία του Φίνιξ στο επίκεντρο, ο οποίος παρεμπιπτόντως είναι επίσης σίγουρος για το Οσκαρ α’ ανδρικού ρόλου. Οσο για το Οσκαρ στη δική μου κατηγορία, της διεύθυνσης φωτογραφίας, νομίζω ότι θα δοθεί στον Ρότζερ Ντίκινς για το «1917», παρόλο που το έχει πάρει ήδη για το «Blade Runner 2049». Εχει πετύχει κάτι πολύ δυνατό εκεί, καθώς η ταινία απαιτεί να ενωθούν αριστοτεχνικά πολλές λεπτομέρειες.

Ποιες ήταν οι προκλήσεις για τη φωτογραφία στην ταινία «Κόντρα σε όλα», όπου συνεργαστήκατε;

Οχι μόνο να φτιάξουμε και να «φωτίσουμε» ωραίες σκηνές δράσης στην πίστα, αλλά και να δείξουμε στο κοινό με έναν τρόπο τη συναισθηματική κατάσταση του Κρίστιαν Μπέιλ. Σαν να πρέπει να βάλουμε τους θεατές μέσα στο αυτοκίνητο, για να καταλάβουν την ψυχολογία ενός ανθρώπου όση ώρα τρέχει με μεγάλη ταχύτητα. Αντί να φορτώσουμε την ταινία με πανοραμικά και εναέριες λήψεις, εστιάσαμε στην οπτική της αφήγησης μέσα από τη ματιά του Κεν Μάιλς (σ.σ. ο οδηγός στο Le Mans το 1966, που υποδύεται ο Μπέιλ). Και το άλλο ενδιαφέρον ήταν να αποδώσουμε την καμπίνα των μικρών αυτοκινήτων, απ’ τη στιγμή που μιλάμε για τα αγωνιστικά της δεκαετίας του 1960. Η μεγάλη πρόκληση επίσης ήταν να αποδώσουμε στο δραματικό επίπεδο τους διαφορετικούς χαρακτήρες, τις διαφορετικές ανθρώπινες ιστορίες, καθώς η ταινία διαθέτει μεγάλο καστ. Και ο Μάνγκολντ επιμένει πολύ στις ερμηνείες.

Εχετε συνεργαστεί με κορυφαίους ηθοποιούς. Θα λέγατε ότι όντως το καλύτερο τοπίο για έναν διευθυντή φωτογραφίας είναι το ανθρώπινο πρόσωπο;

Νομίζω ναι. Για μένα η καλύτερη διεύθυνση φωτογραφίας αποτυπώνει τις μαγικές στιγμές που σου δίνει ο ηθοποιός σε κάποια αναλαμπή. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι σημαντικά το προσχέδιο και ο προγραμματισμός. Δουλεύουμε πάντοτε βάσει του σεναρίου, παρακολουθούμε τους ηθοποιούς στις πρόβες, καταλαβαίνουμε πιθανότατα τις ιδιαίτερες στιγμές και τις διακυμάνσεις που έχουν κατά την ερμηνεία και μετά τους κινηματογραφούμε.

Με τι μοιάζουν, λοιπόν, τα «τοπία», ας το πούμε έτσι, των Ματ Ντέιμον, Κρίστιαν Μπέιλ και Χοακίν Φίνιξ, με τους οποίους έχετε συνεργαστεί;

Με τον Ντέιμον είναι η τρίτη φορά και με τον Μπέιλ η δεύτερη. Ο Χοακίν είναι η πλέον «ακατέργαστη», ωμή δύναμη. Μπορεί να μην ξέρει την τεχνική γλώσσα, αλλά γνωρίζει ενστικτωδώς πού βρίσκεται ο φακός, πόση απόσταση μεσολαβεί, τι απαιτεί ο σκηνοθέτης τη συγκεκριμένη στιγμή. Και είναι ο ηθοποιός που πιθανότατα δεν ενδιαφέρεται για όλη αυτή η φήμη που τον ακολουθεί. Ο Μπέιλ είναι ο επαγγελματίας της υπόθεσης, έχει «εκπαιδεύσει» τον εαυτό του πριν έρθει στο γύρισμα και είναι έτοιμος για όλα. Ο Ματ είναι εξαιρετικός, καθώς ασχολείται και ο ίδιος με τη σκηνοθεσία, ξέρει πού βρίσκονται τα πάντα, πώς να βοηθήσει τον σκηνοθέτη και την κάμερα, πώς να «κρυφτεί» σε μερικές σκηνές. Μια ιδιαίτερη στιγμή, όμως, ήταν και όταν κινηματογραφούσα τον Μπρους Ντερν στη «Νεμπράσκα». Ρώτησε τον Αλεξάντερ Πέιν κι εμένα πώς να παίξει με τον φακό και του είπαμε «μην κάνεις τίποτε, απλώς μπες στον χώρο». Αυτό ήταν: μετατράπηκε σε μια σχεδόν συμβολική φιγούρα. Ολα ήταν και είναι ζήτημα εμπιστοσύνης ανάμεσα στον σκηνοθέτη, τον διευθυντή φωτογραφίας και τον ηθοποιό. Οταν υπάρχει εμπιστοσύνη θα πάρει και περισσότερα ρίσκα ο ηθοποιός.

Οι ηθοποιοί που αναφέραμε είναι οι διάδοχοι μεγάλων ερμηνευτών, όπως ο Τζακ Νίκολσον, ο Ρόμπερτ ντε Νίρο και ο Αλ Πατσίνο. Σας συγκινεί ακόμη μια ερμηνεία τους, όπως των δύο τελευταίων στον «Ιρλανδό»;

Οντως μιλάμε για τα μεγαλύτερα φαινόμενα στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου – ειδικά ο Ντε Νίρο είναι κορυφαίος. Αλλά προσωπικά έχω κουραστεί να βλέπω την ίδια ερμηνεία και την ίδια κίνηση από ταινία σε ταινία. Είναι σαν ο χαρακτήρας που υποδύονται να γίνεται ο εαυτός τους, σαν να ξέρουν ότι το κοινό αυτό περιμένει και τίποτε άλλο. Στον «Ιρλανδό» περισσότερο κόλλησα με τον Τζο Πέσι, που δοκίμασε κάτι διαφορετικό. Η φαινομενική ηρεμία του χαρακτήρα του τον έκανε επικίνδυνο.

Είχατε δηλώσει παλιότερα ότι θα έπρεπε να υπάρχει μια ξεχωριστή κατηγορία για τη χρήση της τεχνολογίας στη φωτογραφία. Επιμένετε;

Σίγουρα πιστεύω στην παραδοσιακή φωτογραφία (old school) ως ξεχωριστή κατηγορία και η Ακαδημία θα έπρεπε να τονίσει αυτό το στοιχείο. Υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν ότι ο κινηματογράφος παίρνει μια διαφορετική κατεύθυνση. Ο Μάουρο Φιόρε, που κέρδισε Οσκαρ για το «Avatar», είναι φίλος μου, αλλά κανείς δεν θα έλεγε ότι αυτό που βλέπει είναι διεύθυνση φωτογραφίας. Σ’ εκείνη την ταινία, όπου ο Τζέιμς Κάμερον ήλεγχε τα πάντα, σχεδιάστηκαν όλα από την αρχή. Ο Ρόμπερτ Στρόμπεργκ σαφώς και άξιζε το Οσκαρ για τα ειδικά εφέ, αλλά αυτό είναι κάτι διαφορετικό. Οπως και στη «Ζωή του Πι», όπου όλα μοιάζουν πανέμορφα και τεχνικά άρτια. Αλλά το παρακολουθείς και ψάχνεις κάτι περισσότερο.

Ποιοι είναι οι διευθυντές φωτογραφίας που προσωπικά σας γοητεύουν;

Νομίζω ότι δεν μπορώ να ξεχάσω ποτέ τη δουλειά του Βιτόριο Στοράρα, ειδικά στη συνεργασία του με τον Μπερτολούτσι και αργότερα τον Κόπολα. Ο «Κομφορμίστας» είναι ένα αριστούργημα, απ’ το οποίο έχουμε επηρεαστεί πολλοί κινηματογραφιστές. Με συγκινεί ακόμη ο Κόνραντ Χολ (σ.σ. τρία Οσκαρ για τους «Δύο ληστές», τα «American beauty», «Ο δρόμος της απώλειας»), ο Σβεν Νίκβιστ και ο Ραούλ Κουτάρ. Η δουλειά του τελευταίου στην «Περιφρόνηση» του Γκοντάρ ήταν μάλλον η πρώτη φορά όπου σημείωσα το όνομα ενός διευθυντή φωτογραφίας και η πρώτη που σκέφτηκα ότι μπορώ να ασχοληθώ με κάτι τέτοιο. Μεγάλο ρόλο, όμως, έπαιξε σίγουρα και ο Ρόμπι Μούλερ (σ.σ. συνεργάτης των Βιμ Βέντερς, Τζιμ Τζάρμους, Πίτερ Μπογκντάνοβιτς), επειδή μεγάλωσα στη Γερμανία. Πιο πρόσφατα ξεχώρισα τον Γιάνους Καμίνσκι και τον Ρότζερ Ντίκινς.

Αισθάνεστε τη «Νεμπράσκα» ως την πιο προσωπική σας δημιουργία;

Οχι απαραίτητα. Αγαπώ πολύ το «Ξενοδοχείο του ενός εκατομμυρίου δολαρίων» του Βιμ Βέντερς και το «Πλαγίως» του Αλεξάντερ Πέιν, που παλιώνει τόσο όμορφα μέσα στα χρόνια. Εχουν περάσει 20 και τα πλάνα του φαίνονται υπέροχα. Η ταινία γίνεται πιο όμορφη όσο περνάει ο καιρός. Το ίδιο νιώθω και για το «Walk the line». Την πετυχαίνω καμιά φορά στην τηλεόραση και ευτυχώς δεν μπορώ να γκρινιάξω για τα πλάνα που γυρίσαμε τότε (σ.σ. 2005). Γενικά, όμως, αυτές οι ταινίες μ’ αρέσουν: όσες φαίνονται απλές, αλλά κρύβουν δύναμη μέσα τους. Βλέπεις σήμερα την «Ερωτική επιθυμία» του Καρ Βάι Γουόνγκ, με τον Κρίστοφερ Ντόιλ στη φωτογραφία, και βλέπεις ένα αριστούργημα. Ολα δένουν μεταξύ τους: οι ερμηνείες, η καθοδήγηση, τα χρώματα, οι «αποχρώσεις» της εικόνας. Αλίμονο αν η φωτογραφία είναι καλύτερη από την ταινία. Δεν έχει κανένα νόημα.

Ποιο είναι το καλύτερο σχόλιο που έχουν κάνει για τη δουλειά σας;

Ταξίδευα κάποτε στην Ινδία, κοντά στα Ιμαλάια, και ένας ταξιτζής με ρώτησε τι δουλειά κάνω. Του εξήγησα και με ρώτησε σε ποιες ταινίες. Τον ρώτησα αν θυμάται το «Πλαγίως». «Α, ναι, εκεί που όλοι πίνουν κρασιά και ένας φωνάζει “δεν πίνω Μερλό” (σ.σ. ο Πολ Τζιαμάτι)». Απίστευτο! Βρίσκεσαι στην άκρη του κόσμου και κάποιος θυμάται τη σκηνή που γύρισες. Αυτή είναι η μαγεία, όμως, με τη δουλειά που κάνουμε, με τη λογοτεχνία και τις τέχνες.

Χωρίς να το πολυσκεφτείτε, ποιες θα αναφέρατε ως πολύ δυνατές στιγμές φωτογραφίας σε διάφορες ταινίες;

Την «Περιφρόνηση» του Γκοντάρ, όπως είπα: με όλα αυτά τα χρώματα, την Ιταλία, τους δρόμους και φυσικά την Μπριζίτ Μπαρντό – ήμουν και 17 χρονών τότε, οπότε έπαθα πλάκα. Το «Παρίσι, Τέξας» μου έρχεται στο μυαλό επίσης, σίγουρα οι νυχτερινές λήψεις με τον Μάρλον Μπράντο στο «Αποκάλυψη τώρα», το «1900», το «Τελευταίο τανγκό στο Παρίσι», ο «Κομφορμίστας». Είναι εικόνες που νομίζω ότι δεν θα φύγουν ποτέ από το κεφάλι μου.

Ποια είναι τα επόμενα επαγγελματικά πλάνα;

Χωρίς να είναι οριστικό 100%, η επόμενη ταινία για την οποία μιλάμε με τον Τζέιμς Μάνγκολντ είναι το «Going electric» για τον Μπομπ Ντίλαν (σ.σ. με τον Τιμοτέ Σαλαμέ).