Ανθρωπος από ατσάλι

Τεράστιο κεφάλαιο του παγκόσμιου κινηματογράφου, αξιοθαύμαστος καλλιτέχνης, γοητευτικός ηθοποιός (κανένα «λακκάκι» πηγουνιού δεν έκανε τόση αίσθηση όσο το δικό του), ευφυής παραγωγός και ένας πολιτικοποιημένος αμερικανός πολίτης, ο Κερκ Ντάγκλας, με τον θάνατό του κλείνει ένα τεράστιο κεφάλαιο της Ιστορίας, όχι μόνον του Χόλιγουντ αλλά του παγκόσμιου κινηματογράφου (αν και η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μία ακόμη ηθοποιός εκείνης της θρυλικής γενιάς που εξακολουθεί να βρίσκεται στη ζωή και είναι επίσης 103: η Ολίβια Ντε Χάβιλαντ).

Σκληρός αλλά τίμιος και δίκαιος. Να τρεις χαρακτηρισμοί που ταιριάζουν απολύτως στον γιο ενός αγράμματου ρωσοεβραίου μετανάστη, παλιατζή το επάγγελμα. Ο Κερκ Ντάγκλας γεννήθηκε στην πιο φτωχή περιοχή της Νέας Υόρκης και μεγάλωσε υπό βάρβαρες συνθήκες φτώχειας τις οποίες περιγράφει με ζωηρά χρώματα στην αυτοβιογραφία του «Ο γιος του ρακοσυλλέκτη» (εκδόσεις BELL). Ενα παράδειγμα: το σπίτι τους στην προτεσταντική πόλη Αμστερνταμ, έξω από τη Νέα Υόρκη, ήταν χτισμένο από «τούβλα» κοπριάς αλόγων.

Οι γονείς του είχαν επτά παιδιά και αυτός ήταν το μόνο αγόρι – ήταν το τέταρτο παιδί, ακριβώς στη μέση, ανάμεσα σε έξι κορίτσια. Φτώχεια, πείνα, συλλήψεις του πατέρα για τσακωμούς σε μπαρ (ήταν αλκοολικός), μικροκλοπές – όλες αυτές οι εμπειρίες έπλασαν τον χαρακτήρα του Ισούρ Ντανίλοβιτς που πάλεψε σκληρά για να τα καταφέρει και τελικά τα κατάφερε, χωρίς ποτέ να ξεχάσει ποιος είναι (ωστόσο, δεν επέστρεψε ποτέ στο πατρικό του, το οποίο σύμφωνα με την αυτοβιογραφία του είχε απωθήσει).

Ο Ντάγκλας μπήκε στο Πανεπιστήμιο όπου ως φτωχός Εβραίος – πόσω μάλλον ρωσικής καταγωγής – έπρεπε καθημερινά να αποδεικνύει ότι δικαίως βρισκόταν εκεί. Αρίστευσε σε όλα, ακόμη και στην πάλη («ένιωθα απεγνωσμένα την ανάγκη να εκφραστώ με το σώμα μου» γράφει στην αυτοβιογραφία του) και δεν έκρυψε ποτέ την πίστη προς τις ικανότητές του («ήμουν ο καλύτερος όλων στο Πανεπιστήμιο»). Για πρώτη φορά στην ιστορία του κολεγίου Σεντ Λόρενς ένας φοιτητής που δεν ήταν μέλος σε καμία φοιτητική αδελφότητα και σε κανέναν σύλλογο εκλέχτηκε πρόεδρος της Φοιτητικής Ενωσης.

Ως ηθοποιός ξεκίνησε από το θέατρο και το ραδιόφωνο. Χάρη στην επιμονή της φίλης του, Λορίν Μπακόλ, πήγε στο Χόλιγουντ το 1946, στα 30 του, ηλικία αρκετά μεγάλη για την έναρξη κινηματογραφικής καριέρας. Εκανε το κινηματογραφικό ντεμπούτο του στην ταινία «Αμαρτωλές γυναίκες» (1946) επαναλαμβάνοντας έναν ρόλο που είχε παίξει ήδη στο θέατρο και άρχισε να ακούγεται μετά την εμφάνισή του στο σπουδαίο νουάρ «Αμαρτωλός και δολοφόνος» του Ζακ Τουρνέρ (δευτεραγωνιστής στον ρόλο του φίλου του Ρόμπερτ Μίτσαμ, ο οποίος τελικά γίνεται εχθρός του). Εκείνη την περίοδο ο Ντάγκλας γνωρίστηκε με τον Μπαρτ Λάνκαστερ, με τον οποίο θα εμφανιζόταν σε αρκετές ταινίες, κορυφαία των οποίων είναι το γουέστερν «Αίμα στον Πράσινο Βάλτο» (1955) όπου υποδύθηκαν τους θρύλους του Φαρ Γουέστ Γουάιατ Ερπ (Λάνκαστερ) και Ντοκ Χάλιντεϊ (Ντάγκλας). «Με τον Μπαρτ τα πήγαμε από την αρχή όπως τα πηγαίνουμε και τώρα» γράφει ο Ντάγκλας στην αυτοβιογραφία του. «Λογοφέρναμε, μαλώναμε, τα βρίσκαμε, τα φτιάχναμε. Κατά κάποιον τρόπο όλα έβγαιναν σε καλό. Η συνεργασία μας απέδιδε». Η τελευταία από τις πολλές ταινίες στις οποίες έπαιξαν μαζί είναι τα «Σκληρά καρύδια» (1985).

Σε όλο αυτό το διάστημα υπήρξε μεγάλος γυναικάς και δύο φορές σύζυγος: με την Νταϊάνα Ντιλ από το 1943 ως το 1951 και με την Αν Μπάιντενς από το 1954 ως τον θάνατό του. Απέκτησε τέσσερα αγόρια – δύο από τον κάθε γάμο. Στον «Γιο του ρακοσυλλέκτη» μάλιστα παραδέχεται ότι μπέρδευε τα ονόματα των τεσσάρων γιων του. Του Πίτερ, του Ερικ (που πέθανε το 2004 από υπερβολική δόση ναρκωτικών), του Τζόελ και βέβαια του Μάικλ, του μόνου που απέκτησε φήμη ανάλογη με του πατέρα του (ο Μάικλ Ντάγκλας έκανε την παραγωγή της ταινίας «Στη φωλιά του κούκου», που υπήρξε μεγάλη αποτυχία ως θεατρικό έργο με πρωταγωνιστή τον Ντάγκλας στον ρόλο που έγινε τελικά γνωστός από τον Τζακ Νίκολσον).

ΤΑ ΧΑΜΕΝΑ ΟΣΚΑΡ. Ο Κερκ Ντάγκλας προτάθηκε τρεις φορές για το α’ ανδρικού ρόλου αλλά δεν το κέρδισε ποτέ: στο «Πάθος για ζωή» του Βινσέντε Μινέλι, στα «Φλογισμένα πάθη» (Champion) του Μαρκ Ρόμπσον και στο «Detective story» του Γουίλιαμ Γουάιλερ. Δεν κέρδισε το Οσκαρ, κέρδισε όμως την εκτίμηση της παγκόσμιας κινηματογραφικής κοινότητας διότι στη δύσκολη περίοδο του μακαρθισμού, εκείνος έκανε το δικό του. Ενα από τα πράγματα για τα οποία ο Ντάγκλας πάντα περηφανευόταν (και τον άκουσα προσωπικά να το λέει όταν το 2001 εμφανίστηκε στο φεστιβάλ Βερολίνου ως τιμώμενο πρόσωπο) ήταν ότι υπήρξε ο άνθρωπος που μπόρεσε να βάλει και πάλι το όνομα του σπουδαίου σεναριογράφου Ντάλτον Τράμπο στην οθόνη, στους τίτλους του «Σπάρτακου», μιας ταινίας στην οποία ο Ντάγκλας έπαιξε τον ρόλο του τίτλου και ήταν και παραγωγός. Ο Τράμπο ήταν ένα από τα θύματα της Μαύρης Λίστας του Χόλιγουντ και η καριέρα του είχε καταστραφεί στην ανωνυμία. Η σκηνοθεσία της ταινίας έγινε από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ με τον οποίο ο Ντάγκλας είχε αρκετές συγκρούσεις. Ωστόσο, ήταν εκείνος που τον εμπιστεύθηκε ως νέο σκηνοθέτη και έπαιξε στο τρομερό φιλμ «Σταυροί στο μέτωπο» (1957), ένα αντιπολεμικό αριστούργημα που ανήκε στις αγαπημένες ταινίες του Ντάγκλας, όπως ήταν το «Τελευταίο ατού» του Μπίλι Γουάιλντερ (αδίστακτος ρεπόρτερ κιτρινοφυλλάδας) και ο λυρικός «Ασύλληπτος επαναστάτης», όπου ίσως πετυχαίνει την καλύτερη ερμηνεία του: έναν μοναχικό, σύγχρονο κάουμποϊ που μην μπορώντας να συμβιβαστεί με τη «νέα τάξη πραγμάτων», παίρνει το άλογό του και φεύγει στα βουνά όπου ο νόμος τον καταδιώκει.

«Η τέχνη κατακτιέται μόνο μέσα από τη δίψα – δίψα για ομορφιά, αρμονία, αλήθεια, δικαιοσύνη» έγραψε σε ένα δοκίμιο στα πανεπιστημιακά του χρόνια, για το οποίο μάλιστα είχε πάρει έπαινο. Ιδεολογία στην οποία ο Κερκ Ντάγκλας δεν σταμάτησε ποτέ να πιστεύει.