Μετακινούν τους δεσμώτες για να τους σώσουν

Η διαπίστωση πως οι δεσμώτες του Φαλήρου – τα οστά των 79 νεκρών που θανατώθηκαν βίαια κι αποκαλύφθηκαν στον περιβάλλοντα χώρο του Κέντρου Πολιτισμού του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, στο Δέλτα Φαλήρου – έχουν υποστεί φθορά σε ποσοστό 50% (κατά άλλη εκδοχή κατά 30%) από το 2016 οπότε και ήρθαν στο φως και η άμεση ανάγκη ώστε να σωθούν από το υφάλμυρο νερό, τα άλατα και την υγρασία στα οποία είναι εκτεθειμένα, οδήγησε τα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου να γνωμοδοτήσουν για πρώτη φορά κατά πλειοψηφία υπέρ της απόσπασής τους καθ’ ύψος σε μπλοκ ώστε να στεγανοποιηθεί το υπέδαφος και της επανατοποθέτησής τους με παράλληλη ενίσχυση των σωστικών μέτρων.

Χρειάστηκε συζήτηση έξι ωρών, αναλυτικές παρουσιάσεις, αντεγκλήσεις, επιφυλάξεις και πολλές αιχμές προς την προηγούμενη ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού περί έλλειψης συντονισμού, οργάνωσης και παρακολούθησης του έργου, έως ότου τα μέλη του ΚΑΣ, τα οποία είχαν πραγματοποιήσει τη Δευτέρα αυτοψία στον χώρο, να καταλήξουν σε διαφορετική γνωμοδότηση από εκείνη που είχε διατυπώσει το ίδιο όργανο (με διαφορετική σύνθεση) σε προηγούμενες συνεδριάσεις το 2016 και το 2019. Και στις δύο γνωμοδοτήσεις δεν προβλεπόταν η απόσπαση και η απομάκρυνση των οστών, τόσο επειδή θεωρούνταν τεχνικά δύσκολο και χρονοβόρο, όσο και για να διατηρηθεί η αξία της ιστορικής στιγμής. Στην τελευταία συνεδρίαση μάλιστα προτεινόταν η δημιουργία ενός πασσαλοδιαφράγματος γύρω από το εύρημα που θα το προστάτευε από την υγρασία, δεδομένου ότι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, γνωμοδότηση που δεν πήρε ποτέ υπουργική υπογραφή.

Τα οστά των νεκρών που βρέθηκαν θαμμένοι με διαφορετικά δεσμά σε τρεις συστάδες και χρονολογούνται στον 7ο αι. π.Χ. βρίσκονται από τον Νοέμβριο του 2016 κάτω από ένα προσωρινό στέγαστρο. Εξαίρεση αποτελούν δέκα σκελετοί, οι οποίοι απομακρύνθηκαν από την αρμόδια εφορεία αρχαιοτήτων (παρά τη διαφορετική άποψη του ΚΑΣ) και οι οποίοι είναι εκείνοι που σώζονται σε πολύ καλύτερη κατάσταση σήμερα σε σύγκριση με όσους έχουν μείνει κατά χώρα στους οποίους και εμφανίζεται ραγδαία εξάπλωση αλάτων, βάσει των στοιχείων που παρουσίασαν τα στελέχη του υπουργείου Πολιτισμού στη χθεσινή συνεδρίαση. Το μεγαλύτερο πρόβλημα διαπιστώνεται στην πρώτη συστάδα με τους 17 νεκρούς, που θεωρείται και η σημαντικότερη, ενώ στις άλλες δύο τα προβλήματα από την κρυστάλλωση των αλάτων στα οστά (υλικό δύσκολο προς συντήρηση καθώς αποτελείται από οργανικά και ανόργανα συστατικά) έχουν αντιμετωπιστεί με επιτυχία. Κομβικής σημασίας για την τύχη του σημαντικού ευρήματος πάντως κρίνεται το γεγονός ότι αν και οι υπηρεσίες έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου τον Απρίλιο του 2017, τελικά ο μηχανισμός του ΥΠΠΟ στο σύνολό του δραστηριοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2018.