Οι πρόσφυγες θύματα {LF}της γεωπολιτικής

Η κατάσταση του προσφυγικού ζητήματος στην Ελλάδα σηματοδοτεί τη συστημική αποτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής να διαχειριστεί ένα τέτοιο σοβαρό ζήτημα. Την ίδια στιγμή λίγους μήνες μετά την ψήφιση του νέου νόμου για το άσυλο από την ελληνική κυβέρνηση, δυστυχώς βλέπουμε να επιβεβαιώνονται οι ανησυχίες τόσο της Διεθνούς Αμνηστίας και πολλών άλλων οργανώσεων.

Το δόγμα της ελληνικής κυβέρνησης που βασίζεται στο τρίπτυχο «αποτροπή, επιστροφές και εμπόδια στη διαδικασία ασύλου» εκθέτει χιλιάδες ανθρώπους σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων, ενώ ταυτόχρονα αδυνατεί να απαντήσει στα προβλήματα διαχείρισης στα νησιά του Αιγαίου.

Χαρακτηριστικό είναι ότι τον Ιανουάριο του 2020 σημειώθηκαν 1.756 αφίξεις στα νησιά του Αιγαίου (μέχρι 26/1), κατά της διάρκεια ενός μήνα με πολύ κακές καιρικές συνθήκες στη θαλάσσια περιοχή.

Στον δημόσιο διάλογο στην Ελλάδα, συνηθίζουμε να συσχετίζουμε άμεσα την αύξηση των αφίξεων στα ελληνικά νησιά με την ένταση στις σχέσεις με την Τουρκία στο Αιγαίο και στην Ανατ. Μεσόγειο. Ιδιαίτερα στα τηλεοπτικά πάνελ, οι πρόσφυγες παρουσιάζονται ως ένα «όπλο» της Τουρκίας για να αποσταθεροποιήσει την Ελλάδα. Μεταμορφώνονται δηλαδή οι άνθρωποι που εγκατέλειψαν την πατρίδα τους μαζί με τις οικογένειές τους για να γλιτώσουν από την ανασφάλεια και την ανέχεια, από ανθρώπινα υποκείμενα σε «πολεμικά αντικείμενα». Μία τέτοια εικόνα διαχέεται στην κοινωνία, εντείνοντας την ξενοφοβία. Ομως είναι λάθος να μη βλέπουμε τη γενική εικόνα στην ευρύτερη περιοχή και να προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε ευρύτερα φαινόμενα αποκλειστικά με βάση τη συγκυρία στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Το Προσφυγικό είναι θέμα γεωπολιτικής, όπου οι πρόσφυγες όμως είναι τα θύματα και όχι τα εργαλεία άσκησης της γεωπολιτικής.

Ο βασικός λόγος της αύξησης των ροών από την Τουρκία δεν έχει εκλείψει στις σημερινές συνθήκες. Και αυτός δεν είναι άλλος από το σχέδιο για δημιουργία μίας ζώνης στη Βόρεια Συρία, εκκαθαρίζοντας τις περιοχές των Κούρδων, για τη μεταφορά εκεί των 3,5 εκατ. σύρων προσφύγων που βρίσκονται σήμερα στην Τουρκία. Ομως οι Σύροι που έχουν καταφύγει στην Τουρκία δεν επιθυμούν να επιστρέψουν ως «εσωτερικοί έποικοι», σε μία αφιλόξενη σε αυτούς περιοχή και για αυτό επισπεύδουν τις αναχωρήσεις τους για τα ελληνικά νησιά.

Την ίδια στιγμή βλέπουμε τις αφίξεις Αφγανών να συνεχίζονται. Και εδώ η γεωπολιτική συνθήκη καθιστά αυτούς τους ανθρώπους έρμαια, αφού στην πλειονότητά τους ανήκουν στους Χαζάρους, μία εθνότητα στο στόχαστρο των Ταλιμπάν. Οι προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ για συμφωνία με τους Ταλιμπάν, δημιουργούν επιπλέον φόβους στον πληθυσμό αυτόν με αποτέλεσμα και σήμερα να αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τη χώρα τους.

Ταυτόχρονα, οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και ιδιαίτερα στην Παλαιστίνη, με την απαράδεκτη πρόταση της κυβέρνησης Τραμπ για το κατ’ ευφημισμό σχέδιο ειρήνης, αλλά και οι εξελίξεις σε Ιράν και Ιράκ (από τις τρεις αυτές περιοχές προέρχεται περίπου το 30% των προσφυγικών αφίξεων στην Ελλάδα) δημιουργούν επιπλέον ανησυχίες για τις προοπτικές των αφίξεων το 2020.

Επομένως φαεινές ιδέες τύπου «πλωτού φράχτη» στο Αιγαίο θυμίζουν περισσότερο τη ματαιότητα του Ξέρξη που έβαζε τους Πέρσες να μαστιγώσουν την ανυπάκουη θάλασσα για να την τιθασεύσουν, όπως έγραψε πετυχημένα ένας δημοσιογράφος στα κοινωνικά δίκτυα, παρά με οργανωμένες προσπάθειες διαχείρισης της κατάστασης.

Ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης είναι διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας