Eξαερώθηκε {LF}σαν αερικό {LF}που ήταν πάντα

Ιανουάριος 2017. Ο Γιώργος Κοτανίδης παρουσίαζε στο θέατρο του Ιδρύματος Μιχάλη Κακογιάννη το «Ομπίντα» (στα ρωσικά, κακοκάρδισμα). Το έργο που ο ίδιος έγραψε και σκηνοθέτησε και στο οποίο υποδυόταν τον Νίκο Ζαχαριάδη, σε μια συνομιλία με τη συνείδησή του, λίγες ώρες πριν αυτοκτονήσει στο Σουργκούτ της Σιβηρίας. Στην πρώτη σειρά των καθισμάτων ο τότε πρωθυπουργός με τη σύντροφό του και τον Νίκο Παππά. Μετά το τέλος της παράστασης – και αφού είχε ανακοινωθεί στους θεατές ότι θα ακολουθούσε συζήτηση γι’ αυτό και αρκετοί παρέμεναν στις θέσεις τους – ο Αλέξης Τσίπρας σηκώθηκε και προχώρησε προς τα καμαρίνια για να συγχαρεί, προφανώς, τον ηθοποιό. Κάποιοι από το κοινό, αριστερών πεποιθήσεων στην πλειονότητα του, μόλις αντιλήφθηκαν την παρουσία του, γιούχαραν και μάλιστα έντονα. Ο Κοτανίδης επέστρεψε στη σκηνή, απευθύνθηκε στους θερμόαιμους θεατές και, χωρίς να είναι διδακτικός, τους υπενθύμισε τον σεβασμό που θα έπρεπε να έχουν, πρώτα απ’ όλα, στον χώρο. Κάθετος και αυστηρός στον λόγο του, καθόλου όμως επιθετικός. Και, αποφεύγοντας με μαεστρία να προσβάλει, είπε πως αν κάποιος αντιδρά με αυτόν τον τρόπο, σημαίνει ότι δεν κατάλαβε τίποτα από το έργο που είχε παρακολουθήσει. Αυτός ήταν ο Γιώργος Κοτανίδης. Ενας τζέντλεμαν. Οσο κι αν η λέξη μπορεί να ακούγεται γεροντίστικη για έναν άνθρωπο που, μέχρι τα 74 χρόνια του, ανέδυε μια απαστράπτουσα νεανικότητα.

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, πήγε Δημοτικό στη Δράμα, ξαναγύρισε στη Θεσσαλονίκη για το Γυμνάσιο και, από τις καραμπόλες του τότε εκπαιδευτικού συστήματος, βρέθηκε κατά λάθος φοιτητής στην Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ. Στο Πανεπιστήμιο ίδρυσε θεατρική ομάδα και κινηματογραφική λέσχη αλλά το μέλλον του τον τραβούσε από το μανίκι και έτσι το 1970, ντάλα δικτατορία, κατέβηκε στην Αθήνα για να σπουδάσει ηθοποιός. Αλλά και για να είναι πιο κοντά στον πυρήνα του αγώνα ενάντια στη χούντα. «Παιδί» της Αριστεράς είχε έντονη αντιστασιακή δράση και τον Μάιο του 1973 συνελήφθη, παραπέμφθηκε στο Εκτακτο Στρατοδικείο και φυλακίσθηκε. Παρέμεινε στη φυλακή έως τη Μεταπολίτευση και όταν αργότερα, τη δεκαετία του 1980, μιλούσε για εκείνα τα χρόνια, εμείς οι νεότεροι εντυπωσιαζόμασταν καθώς ήταν από τους ελάχιστους που δεν ενίσχυε αυτές τις διηγήσεις με μεγάλες δόσεις δραματικότητας. Ετσι αποστασιοποιημένα αλλά ουσιαστικά μίλησε για το ίδιο θέμα και πριν από έναν, περίπου, χρόνο στο Facebook όταν ανάρτησε φωτογραφία από τον χώρο κράτησής του που είχε γίνει ξενοδοχείο.

Τα χρόνια της χούντας έφεραν από νωρίς στη ζωή του Γιώργου Κοτανίδη τις μεγάλες αλλαγές, τις μεγάλες περιπέτειες αλλά και τον μεγάλο έρωτα. Τότε γνώρισε την Κατρίν, τη νεαρή Γαλλίδα που είχε έρθει για ένα σύντομο ταξίδι στην Ελλάδα και παρέτεινε την παραμονή της δύο, περίπου, δεκαετίες. Απόκτησαν δύο παιδιά, την Εύα και την Αντιγόνη, και θεωρώ ότι πολλοί πατεράδες αλλά και κόρες, θα ζήλευαν τη σχέση που είχε, μέχρι το τέλος, μαζί τους. Παιδικός φίλος των κοριτσιών αναπολεί τη λαχτάρα που είχε, ως πιτσιρίκι, να τους πάρει όλους μαζί τις Κυριακές ο Γιώργος, να τους πάει στο λούνα παρκ ή στο σινεμά. Ή σε ποντιακούς συλλόγους για να τους μάθει τα τραγούδια και τους χορούς του τόπου καταγωγής του. Διότι ο Κοτανίδης ήταν εξαιρετικός πατέρας αλλά και εξαιρετικός γιος (άλλωστε μαζί, συνήθως, πάνε αυτά). Τιμούσε τους πρόσφυγες γονείς του, την Ευαγγελία και τον Παύλο, και θυμάμαι μία συγκινητική ανάρτησή του από τη Λέσβο, αγαπημένο του τόπο διακοπών, το καλοκαίρι του 2015 όταν είχε ξεσπάσει το μεγάλο μεταναστευτικό κύμα. Εγραφε για εκείνο το πρωί που τον ξύπνησε μια φασαρία στον δρόμο και, βγαίνοντας από το σπίτι, αντίκρυσε ένα καραβάνι ταλαιπωρημένων ανθρώπων και πώς στα μάτια ενός παιδιού νόμιζε ότι αναγνώρισε το βλέμμα του πατέρα του που στην ίδια ηλικία, προσφυγόπουλο κι αυτός, είχε έρθει από τον Πόντο στην Ελλάδα.

Η πορεία του στη δουλειά του (του ταιριάζει περισσότερο από τη λέξη καριέρα) έχει τα χαρακτηριστικά ενός πολιτικοποιημένου διανοούμενου καλλιτέχνη. Σε τόσο εξισορροπητικές όμως δόσεις ώστε τίποτα από τα τρία να μη γέρνει ποτέ αντιπαθητικά εις βάρος του άλλου. Συμμετείχε, από τις πρώτες παραστάσεις, στο Ελεύθερο Θέατρο (την πιο σημαντική ίσως «παρέμβαση» στο θεατρικό χώρο εδώ και 50 χρόνια), συνεργάστηκε με πολύ σημαντικούς σκηνοθέτες και ηθοποιούς, έπαιξε σύγχρονο και κλασικό θέατρο και αρχαία τραγωδία, σκηνοθέτησε, έγραψε θεατρικά και σενάρια. Αγαπημένη φιγούρα των σκηνοθετών αυτού που κάποτε λέγαμε Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος, όχι ιδιαίτερα ενδοτικός στην τηλεόραση. Θιασάρχης, συγγραφέας και, για ένα διάστημα, εκδότης.

Ο Γιώργος Κοτανίδης όμως δεν ήταν μόνο αυτά. Ηταν, κυρίως, ένας άνθρωπος που η αύρα του πήγαινε μπροστά από τον ίδιον. Μια κομψή φιγούρα, απόλυτα ταιριαστή με την ψυχική και νοητική κομψότητά του. Με χιούμορ και ευγένεια που σε έκαναν να απολαμβάνεις ακόμη και τις διαφωνίες μαζί του. (Σε αυτό τον ανθρωποφάγο χώρο που περιδιάβαινε δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που είχε να πει κάτι αρνητικό για τον Κοτανίδη, τον «Κοτάν» ή «Κότα» για τους φίλους του). Χωρίς να απομακρυνθεί ποτέ από τις πολιτικές αξίες του έκανε αυστηρή κριτική στη διακυβέρνηση της Αριστεράς, στάθηκε σθεναρά απέναντι από τον λαϊκισμό και τον φανατισμό απ’ όπου κι αν προέρχονταν. Αναγνώριζε την ηθική της αισθητικής και η αδικία διατάραζε την αντίληψη που είχε περί αρμονίας. Ιδιαίτερα καλοντυμένος ακόμη και όταν πουλούσε στον δρόμο – που το έκανε συχνά – τη «Σχεδία», το περιοδικό των προσφύγων του οποίου τα πρότζεκτ υποστήριζε συστηματικά τον τελευταίο καιρό. Ιπποτικός με τις κυρίες, δεινός χορευτής (και πολύ καλός ποκαδόρος), αεικίνητος (ακόμη και όταν στεκόταν, νόμιζες ότι περπατούσε), μια φινετσάτη παρουσία απόλυτα ενταγμένη στο τοπίο της πόλης. Ο ξαφνικός θάνατός του δίνει την εντύπωση ότι κάπως σαν να εξαερώθηκε. Αλλά ο Γιώργος Κοτανίδης σαν αερικό ήταν πάντα.