Το περιβάλλον και η υγεία μας

Κύριε Διευθυντά,
{ARX}Η{ARX} καθημερινότητά μας οικοδομείται πολλές φορές στη βάση ενός συστήματος ανέσεων και ευκολιών που εμπερικλείει ο σύγχρονος τρόπος ζωής προς χάριν εξασφάλισης περισσότερου (ελεύθερου) χρόνου. Το σύστημα αυτών των ανέσεων και ευκολιών δημιουργείται από τη χρήση υπηρεσιών, προϊόντων και άσκησης ατομικών συμπεριφορών στο περιβάλλον μας που σιωπηλά και αθόρυβα εσωκλείουν μια πλειάδα περιβαλλοντικών παραγόντων δυνητικά επικίνδυνων για την υγεία. Ολοένα και περισσότερα επιστημονικά στοιχεία συσσωρεύονται καταδεικνύοντας τον αέρα/νερό/διατροφή, χημικά σε προϊόντα και υλικά, τις συμπεριφορές/συνήθειες (καθιστική ζωή), τον τρόπο ζωής (κακή διατροφή), κ.ά., δηλαδή το συνολικό περιβάλλον της καθημερινότητάς μας, και λιγότερο την κληρονομικότητα, ως τους κύριους προσδιοριστές της υγείας του ανθρώπου. Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος αποκτά πλέον ρυθμούς πολύ μεγαλύτερους σε σχέση με την εποχή των παππούδων μας.
Ανατρέχοντας μερικές δεκαετίες πίσω, υπήρχαν και τότε περιβαλλοντικοί κίνδυνοι. Συγκριτικά όμως με το χθες, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι στη σύγχρονη κοινωνία μας ο αριθμός τέτοιων δυνητικών περιβαλλοντικών κινδύνων για τον πληθυσμό είναι πλέον μεγαλύτερος σε μέγεθος, συχνότητα και διάρκεια, με μεγαλύτερη συσσωρευτική δυνατότητα στο περιβάλλον και στον άνθρωπο. Τα πιο πάνω, σε συνάρτηση με την κλιματική κρίση, τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού και ειδικότερα την αύξηση της πληθυσμιακής πυκνότητας στις πόλεις, έφεραν βιομηχανίες και άλλες ρυπογόνες δραστηριότητες πιο κοντά σε κατοικημένες περιοχές αυξάνοντας τις πιθανότητες να μεγαλώσει η ένταση και συχνότητα έκθεσης του κόσμου σε περιβαλλοντικούς ρύπους είτε φυσικούς ή χημικούς. Συναθροιστικά, συνήθειες και ατομικές συμπεριφορές, όπως καθιστική ζωή, αύξηση κατανάλωσης κρεατικών και γλυκών με ανάλογη μείωση κατανάλωσης λαχανικών και φρούτων που εμφανίστηκαν σιγά σιγά, μεγάλωσαν σε ένταση και συχνότητα και θεμελιώθηκαν πλέον στη σημερινή κοινωνία. Τέτοιες συνήθειες και συμπεριφορές συνοδεύτηκαν με ανάλογη μείωση τιμών και κοινωνικές τάσεις ευκολίας και άνεσης όπου τα ταχυφαγεία, τα γλυκά και το φαγητό ψησταριάς έγιναν εύκολα προσβάσιμα, πολύ γευστικά και οικονομικά ελκυστικά για συστηματική κατανάλωση.
Η υιοθέτηση τέτοιων συνηθειών και συμπεριφορών προσέφερε άμεσα κατανοητές στον μέσο πολίτη ανέσεις, ευκολίες, και μεγαλύτερο οικονομικό κέρδος ή μείωση εξόδων. Αυτό που δεν είναι εν πολλοίς άμεσα κατανοητό είναι ότι αυτές οι αλλαγές εμπεριέχουν ή κουβαλούν έναν συνδυασμό περιβαλλοντικών παραγόντων κινδύνου υγείας που υπό προϋποθέσεις μπορεί να οδηγήσουν στην ανάπτυξη χρόνιων ασθενειών. Το ιδιόμορφο χαρακτηριστικό της φύσης των χρόνιων ασθενειών είναι ότι απαιτούν αρκετά χρόνια για να εμφανιστούν μετά μια συστηματική και χρόνια έκθεση σε συγκεκριμένο συνδυασμό περιβαλλοντικών παραγόντων. Επομένως, αυτή η μεγάλη χρονική καθυστέρηση στην εμφάνιση συμπτωμάτων μιας χρόνιας νόσου δεν βοηθά στο να γίνει η διασύνδεση της εμφάνισης μιας ασθένειας με οποιονδήποτε περιβαλλοντικό παράγοντα που έδρασε 5-10 χρόνια πριν από τη διάγνωση της ασθένειας.
Είναι απαραίτητο να αντιμετωπίσουμε την πλειάδα περιβαλλοντικών κινδύνων που υπάρχει στην καθημερινότητά μας ως μείγμα κινδύνων και όχι ως μεμονωμένες ξεχωριστές περιπτώσεις για την καλύτερη προστασία μας έναντι κινδύνων υγείας. Εδώ εισάγεται η νέα μεθοδολογική προσέγγιση της έννοιας του ανθρώπινου εκθεσιώματος (exposome) που ορίζεται ως ο ολιστικός χαρακτηρισμός πολλαπλών περιβαλλοντικών παραγόντων καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του ατόμου. Το εκθεσίωμα προϋποθέτει την αντιμετώπιση όλων των περιβαλλοντικών κινδύνων όχι αποσπασματικά αλλά ολιστικά στον βαθμό που μπορούμε. Συνακόλουθα, οι τρόποι προστασίας του κόσμου προϋποθέτουν μερικές αλλαγές σε συνήθειες, πρακτικές και συμπεριφορές, σε σταδιακή βάση. Η αλλαγή νοοτροπίας που απαιτείται αρχικά πρέπει να συνοδευτεί με εύκολες και απλές αλλαγές τρόπου ζωής και ατομικών συμπεριφορών και όχι με την απότομη αλλαγή 360 μοιρών στην οποία θα είναι δύσκολο να συμμορφωθεί κάποιος για μεγάλο διάστημα. Επίσης, το οικονομικό είναι σημαντική παράμετρος που θα πρέπει να συνεκτιμηθεί, αρχίζοντας από τα εύκολα και πιο οικονομικά μέτρα πρόληψης και προστασίας για εμάς και την οικογένειά μας. Το μήνυμα που στέλνουμε μέσω αυτού του άρθρου είναι ότι: Ναι, μπορούμε να προστατευτούμε εμείς και τα παιδιά μας ακολουθώντας μέτρα πρόληψης για να έχουμε αρκετά μειωμένες πιθανότητες να νοσήσουμε με κάποια χρόνια ασθένεια, εξασφαλίζοντας έτσι μια καλή ποιότητα ζωής.
Κωνσταντίνος Μακρής
Αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Υγείας στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Ο Τσόρτσιλ και ο Ηπειρώτης

Κύριε Διευθυντά,
{ARX}Τ{ARX}ο ένθετο του «Βήματος» της 5-1-2020, «Οι επέτειοι του 2020», στο αφιέρωμα για τον Γουίνστον Τσόρτσιλ, αναφέρεται στη σύλληψή του, κατά τη διάρκεια του πολέμου (1899-1902), στη Νότια Αφρική, μεταξύ της πανίσχυρης βρετανικής αυτοκρατορίας και των πρώτων λευκών αποίκων αυτής, των αποκαλούμενων Μπόερς.
Πράγματι ο νεαρός τότε Τσόρτσιλ παρακολουθούσε τον πόλεμο ως πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδος του Λονδίνου «Morning Post» και συνελήφθη αιχμάλωτος από τους Μπόερς στις 15-11-1899.
Η σύλληψή του όμως έχει και μια ελληνική διάσταση. Τούτο διότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι μεταξύ των ανδρών του αποσπάσματος που συνέλαβαν τον Τσόρτσιλ ήταν και ο Ηπειρώτης Τζων Κώστας, μια οδυσσεϊκή φυσιογνωμία, ο οποίος κατήγετο από το χωριό Λειά Θεσπρωτίας. Παραθέτω τα όσα έγραφε στο «Βήμα» της 2.3.1962 ο Γεώργιος Αποστολόπουλος, μετά την επίσκεψή του στη Νότιο Αφρική: «Κατ’ εξοχήν συναισθηματικός λαός οι Νοτιοαφρικανοί έχουν αναδείξει εις εθνικόν ήρωα τον Ελληνα Ηπειρώτη Τζων Κώστα, ο οποίος επολέμησεν ως ήρως παρά το πλευρόν των εναντίον των Αγγλων κατά τους περίφημους πολέμους των Μπόερς. Η μορφή του πολεμιστού αυτού έχει καταστεί θρυλική και με υπερηφάνεια αλλά και ευγνωμοσύνη σημαίνοντες Νοτιοαφρικανοί ομιλούν διά τους πολεμικούς άθλους του Ελληνα μετανάστη».
Αντώνης Ν. Βενέτης
Μοναστηράκι Δωρίδος