Τα ελατήρια {LF}των δημιουργούντων {LF}μεγάλας περιουσίας

Ο εκατομμυριούχος είνε ένα γεγονός εις τον κόσμον όπου ζούμε. Ισως εις κάποιαν Ουτοπίαν, όπου η ιδιωτική ιδιοκτησία, ο νόμος, η ελευθερία των συμβάσεων και άλλα στοιχεία του οικονομικού μας συστήματος θα είνε ριζικώς μεταβεβλημένα ή κατηργημένα, εκεί μόνον δεν θα υπάρχουν ούτε πλούσιοι ούτε πτωχοί.

Η πείρα μας διδάσκει ότι αι προφητείαι κατά τας οποίας πλησιάζει το τέρμα των μεγάλων περιουσιών πρέπει να γίνωνται δεκταί με επιφύλαξιν. Εννοείται όμως ότι είνε αληθές ότι από καιρού εις καιρόν μεταβάλλονται αι διάφοροι μέθοδοι αποκτήσεως περιουσιών. Ημπορεί π.χ. να απέρασεν η εποχή της διά των σιδηροδρόμων αποκτήσεως περιουσίας, αλλ’ ιδού ανακύπτουν τόσοι άλλοι τρόποι πλουτισμού: αυτοκίνητα, οδοντοπάσται, ηλεκτρικοί λαμπτήρες κ.λπ.

Συνεπώς ο δημιουργός περιουσίας είνε ένα μοναδικώς σταθερόν φαινόμενον. Εξελίσσεται μεν, αλλά δεν έφθασε ακόμη η ώρα της εξαφανίσεώς του.

Ποια είνε τα διανοητικά εφόδια των ανθρώπων αυτών οι οποίοι εργάζονται διά την απόκτησιν μεγάλης περιουσίας; Τι τους κάμνει να διαφέρουν από τους άλλους ανθρώπους; Ελαβα προ καιρού την εξής επιστολήν:

«Αγαπητέ κύριε. Επί πολλά έτη με κατατρώγει η περιέργεια να μάθω προς τι οι μεγιστάνες του πλούτου, οι Ροκφέλλερ, Μόργκαν κ.ά., επιδιώκουν να συνάξουν τόσον χρήμα. Δεν πάτε να τους ερωτήσετε και να δημοσιεύσετε το αποτέλεσμα; Θα επιδιώκουν ασφαλώς κάποιον σκοπόν. Ποιος είνε; Αν μεν είνε καλός, θα σας τον ειπούν. Αν δεν σας τον είπουν, αυτό σημαίνει ότι ο σκοπός των δεν είνε καλός.

Υμέτερος Τζων Σμιθ»

Αυτό και έκαμα. Απηυθύνθην εις πλείστους βαθυπλούτους, και θα εκθέσω εις το παρόν κεφάλαιον το αποτέλεσμα της ερεύνης μου. Μερικοί εκ των ερωτηθέντων δεν ηθέλησαν ν’ αναγράψω το όνομά των. Οπωσδήποτε, πρέπει να έχομεν υπ’ όψει ότι δεν ημπορεί να δοθή απάντησις εις το ζήτημα, διατί επιδιώκει κανείς να κάμη τεραστίαν περιουσίαν, εάν δεν είνε γνωστόν με ποία χρηματικά εφόδια ήρχισε το στάδιόν του.

Ο Τζων Ροκφέλλερ και ο Χένρυ Φορδ ήρχισαν με το τίποτε. Επρεπε να σταματήσουν όταν εδημιούργησαν τας πρώτας των εκατόν χιλιάδας, ή το εκατομμύριον ή τα δέκα εκατομμύρια; Επρεπε ο Φορδ να πουλήση την επιχείρησίν του όταν παρήγε δέκα αυτοκίνητα ημερησίως ή όταν παρήγε τριάντα; Και εάν απεχώρουν από τας επιχειρήσεις, έπρεπε να διάγουν ζωήν ανέσεως ή να δώσουν το χρήμα των εις τον πρώτον ο οποίος θα τους το εζητούσε, ή να επιδοθούν εις την συλλογήν γραμματοσήμων, ή τι άλλο να κάμουν;

Διά τον Αρμουρ και τον Μόργκαν το ζήτημα είνε διαφορετικόν. Εκληρονόμησαν επιχειρήσεις και περιουσίαν. Επρεπε να πωλήσουν τας επιχειρήσεις των αμέσως και να διάγουν τον υπόλοιπον χρόνον της ζωής των άνευ ασχολίας τινός; Ή έπρεπε να παραμείνουν επί εν έτος εις την επιχείρησιν διά να δοκιμάσουν τας δυνάμεις των, και κατόπιν να την πωλήσουν και μετά την αποχώρησίν των εις τις έπρεπε να επιδοθούν;

Επειτα πρέπει να έχωμεν υπ’ όψει μας ότι η απλή φιλοχρηματία, ο πόθος του χρυσού, δεν παίζουν και τόσον σπουδαίον ρόλον εις την δημιουργίαν των κολοσσιαίων περιουσιών. Εχομεν όλοι μας κατά το μάλλον ή ήττον κάποιαν τάσιν προς φιλοχρηματίαν ή φιλαργυρίαν. Ενίοτε το χρήμα καθίσταται σκοπός μάλλον παρά μέσον. Αλλ’ ως επί το πλείστον, το απλούν κτητικόν ένστικτον είνε ένα από τα μικρότερα ελατήρια πλουτισμού. Δρώσιν άλλαι σπουδαιότεραι δυνάμεις. Δεν θέλω να ειπώ ότι οι πλούσιοι υποτιμούν τον πλούτον. Εγκειται εις την ανθρωπίνην φύσιν ίνα ο κατέχων 1.000 στρέμματα γης και περιουσίαν 10.000.000 δραχμών ζηλεύη και επικρίνη τον έχοντα 2.000 στρέμματα γης και περιουσίαν 20.000.000 δραχμών. Ο υποδιευθυντής ενός εργοστασίου, ο οποίος παίρνει 8.000 δραχμάς τον μήνα, νομίζει ότι δεν είνε ορθόν να παίρνη ο διευθυντής 12.000 δραχμάς. Αλλ’ ο έχων ολιγώτερα δεν ζηλεύει τον έχοντα περισσότερα απλώς από φιλοχρηματίαν. Ο δευτέρας τάξεως εκατομμυριούχος ημπορεί να θέλη ν’ αποκτήση και αυτός μίαν θαλαμηγόν ή μίαν έπαυλιν όπως έχει και ο πλουσιώτερός του εκατομμυριούχος.

«Ποτέ μου δεν είχα την επιθυμίαν να συσσωρεύσω πλούτον απλώς χάριν του πλούτου» έλεγεν ο Τζαίημς Ντιούκ, ο βασιλεύς του καπνού, ομιλών σχετικώς με την εκ 40.000.000 δολαρίων δωρεάν του δι’ εκπαιδευτικούς σκοπούς. Και επρόσθετε: «Ο μόνος λόγος διά τον οποίον επροσπάθησα να μαζέψω πλούτον ήτο διά να παράσχω εις τους ομοίους μου την δύναμιν να επιτελέσουν κάτι τι».

Αλλ’ είνε αμφίβολον εάν το πρώτον ελατήριον διά την απόκτησιν του πλούτου είνε η άποψις όπως ο θησαυρίζων έχη την δύναμιν να διαθέτη προς διαφόρους σκοπούς την περιουσίαν του.

Ποιος ημπορεί να βεβαιώση ότι, όταν η πρώτη μικρά επιχείρησις πετρελαίου του Ροκφέλλερ ήρχισε ν’ αποφέρη μεγάλα κέρδη, είχεν προ οφθαλμών τας μεγάλας προς την κοινωνίαν ευεργεσίας του;