Η ευτυχία έγκειται {LF}εις την πρόοδον, {LF}την κίνησιν, την μεταβολήν

Η στάσις του πλουσίου σχετικώς με την διάθεσιν της συσσωρευθείσης περιουσίας του ανέχει σπουδαιότητα, όσην και η απόκτησις του πλούτου. Εννοείται, δεν είνε ο προς δαπάνην πόθος το κυριώτερον ελατήριον της συσσωρεύσεως. Το ελατήριον τούτο ημπορεί ίσως να συγκριθή προς την χαράν του αθλητού, ο οποίος θέλει να έλθη πρώτος.

Συχνά ο πλούσιος είνε τόσον απησχολημένος εις την δημιουργίαν των επιχειρήσεών του, ώστε δεν ξεύρει πώς να διαθέση τα χρήματά του και μόνον μετά θάνατον αποδεικνύεται συνήθως αν ήξιζε και πόσον ο αποβιώσας βαθύπλουτος.

Ο καθηγητής Σώμνερ έλεγεν: «δεν είνε ευτυχέστερος ο πλούσιος, αλλ’ ο καθιστάμενος πλουσιώτερος παρ’ όσον ήτο». Με άλλας λέξεις, η ευτυχία έγκειται, διά πολλούς ανθρώπους, όχι εις μίαν κατάστασιν αναπαύσεως, αλλ’ εις την πρόοδον, την κίνησιν, την μεταβολήν. Και καθώς έλεγεν ο Ρόμπερτ Λ. Στήβενσον, η αληθινή ευτυχία της ανθρωπότητος δεν είνε να φθάση σε κάποιο ωρισμένον τέρμα, αλλ’ αιωνίως να πορεύεται.

H H H

Αλλ’ ας ιδούμε τι λέγουν και οι κάτοχοι των κολοσσιαίων περιουσιών. Προ ετών, ο κ. Ροκφέλλερ ετόνιζε:

«Οι άνθρωποι οι οποίοι απέκτησαν μεγίστας περιουσίας δεν εκυνήγησαν τον πλούτον. Εάν είχαν ποθήσει το χρήμα μόνον διά την απόλαυσιν του χρήματος, θα είχαν σταματήσει πολύ ενωρίς και δεν θα έφθειραν ολόκληρον την ζωήν των εις τον αγώνα».

Κάποιος, ο οποίος εκληρονόμησε μεγάλην περιουσίαν και είνε αναμεμιγμένος εις πλήθος επιχειρήσεων, απήντησεν ως εξής εις το ερώτημά μου:

– Τι θέλετε, να είμαι κηφήν; Ετοποθετηθήκαμε εδώ κάτω στη γη για να εργαζώμεθα. Πρέπει να εργαζώμεθα, αν έχωμε ίχνος θρησκευτικής πίστεως.

– Τότε θα διασκεδάζετε με την ενασχόλησιν που έχετε στας διαφόρους εταιρείας.

– Οχι, απήντησε. Θα επροτιμούσα να μην είμαι τόσο πολυάσχολος. Θα επροτιμούσα να μου μένη καιρός να διαβάζω βιβλία, ή θα ήθελα να μπορούσα να πηγαίνω στο ψάρεμα ή ιππασία. Αλλ’ είμαι βέβαιος πως, αν είχα διαρκώς αυτάς τας ασχολίας, γλήγορα θα έπληττα. Ετσι, βλέπετε, η εργασία είνε δ’ εμέ ζήτημα εν μέρει εγωισμού και εν μέρει συνειδήσεως.

Αλλ’ ας εξετάσωμεν προς στιγμήν τον πλούσιον από της απόψεως των μελετητών της κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας. Κατά τα τελευταία έτη έγιναν σοβαραί μελέται ιστορικής και ψυχολογικής φύσεως, περί της κεφαλαιοκρατίας και των κεφαλαιοκρατών, από επιφανείς Ευρωπαίους και Αμερικανούς σοφούς, ως οι Σόμπαρτ, Χόμπσον, Βέμπλεν και Τάουσσιγκ.

Οι ειρημένοι δεν καταλήγουν μεν, ως εικός εις τα αυτά συμπεράσματα, συμφωνούν όμως επί του σημείου, ότι ο μεγιστάν της βιομηχανίας, ο δημιουργός μιας μεγάλης περιουσίας, ωθείται από μερικά θεμελιώδη ένστικτα. Ο Τάουσσιγκ αναφέρει: την εφευρετικότητα ή δημιουργικότητα· το ένστικτον της συσσωρεύσεως, της απαιτήσεως και της συλλογής· την τάσιν προς κυριαρχίαν· την άμιλλαν· την συμπάθειαν· την αφοσίωσιν· την φιλαλληλίαν· Αποδίδει δε περισσοτέραν σημασίαν εις το ένστικτον της κυριαρχίας, δηλαδή εις το τολμηρόν, ριψοκίνδυνον πνεύμα. Αναμφιβόλως, ο βαθύπλουτος της σήμερον συγγενεύει ψυχολογικώς με τους Νορμανδούς, τους Γενουηνσίους, τους Ρωμαίους και τους πρώτους Αγγελους και Γερμανούς εμπόρους.

H H H

Το γεγονός όμως είνε, ότι μερικοί άνθρωποι κάμνουν τεραστίας περιουσίας, πρώτον μεν διότι επιθυμούν όσον και κάθε άλλος να επιτύχουν εις τας επιχειρήσεις των, και δεύτερον διότι, άπαξ εισελθόντες εις την οδόν της αποκτήσεως του πλούτου, δεν ημπορούν να σταματήσουν. Ερωτούν: «Τι άλλο μπορώ να κάμω;».

Οι άνθρωποι αυτοί δεν επιμένουν εις την δημιουργίαν περιουσίας επειδή ομοιάζουν προς τας μεγάλας κυριαρχικάς μορφάς (Μ. Αλέξανδρος, Ναπολέων κ.λπ.), αλλά διότι δεν ημπορούν να κάμουν διαφορετικά υπό τας συνθήκας της εποχής μας. Δηλαδή είνε τύποι πολύ ανθρώπινοι.

Ακούομεν συνήθως πολλούς να λέγουν, ότι θα ήσαν ευχαριστημένοι αν είχαν τούτο ή εκείνο το εισόδημα, και ότι αν το επιτύχουν θα σταματήσουν. Αλλ’ αυτό είνε πολύ αμφίβολον.

Είνε παρατηρημένον, ότι πολλοί επιχειρηματίαι καταρρέουν σωματικώς και διανοητικώς ευθύς ως αποσυρθούν από τας υποθέσεις των. Αυτό το αντιλαμβάνονται οι ενδιαφερόμενοι και προσπαθούν φυσικά ν’ αποφύγουν όσον το δυνατόν περισσότερον την στιγμήν της καταπτώσεως.

Ιδού λοιπόν και ένας άλλος λόγος, διά τον οποίον πολλοί πλούσιοι επιμένουν ασχολούμενοι εις τας εργασίας των. Μία εκ των πλουσιωτέρων εταιρειών του κόσμου έχει ως διευθυντήν ένα θαλερόν γέροντα, ηλικίας άνω των 80 ετών. Κέκτηται ούτως τεραστίαν περιουσίαν, πολλάκις δε οι φίλοι του και οι συγγενείς του τον παρεκίνησαν ν’ αποσυρθή από τας υποθέσεις. Αυτός όμως εννοεί να παραμένη· τόσον ζωηράν αισθάνεται την ανάγκην της εργασίας.