Η άνοδος και η πτώση των Πέντε Αστέρων

Κακό οιωνό για το μέλλον της κυβέρνησης συνασπισμού Κινήματος Πέντε Αστέρων (M5S) – Δημοκρατικού Κόμματος (PD) στην Ιταλία θεωρούν οι αναλυτές τη χθεσινή παραίτηση του Λουίτζι ντι Μάιο από την ηγεσία των Πεντάστερων. Τα αποτελέσματα των περιφερειακών εκλογών της ερχόμενης Κυριακής στην Αιμίλια – Ρομάνα, όπου η ακροδεξιά Λέγκα απειλεί να βάλει τέλος στην 75ετή κυριαρχία του κεντροαριστερού PD, πιθανόν να δικαιώσουν την απαισιοδοξία τους. Το βέβαιο προς το παρόν είναι πως με την παραίτηση του Ντι Μάιο – που παραμένει υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης – κλείνει ένας κύκλος ανόδου και πτώσης του αντισυστημικού M5S. Κι ας επέμεινε χθες ο ίδιος ότι «το Κίνημα δεν έχει τελειώσει, στην πραγματικότητα έχει μόλις ξεκινήσει».

Χάρη στην ανυποχώρητα εχθρική του στάση απέναντι στο κατεστημένο, το κόμμα που συνίδρυσαν πριν από δέκα χρόνια ο κωμικός Μπέπε Γκρίλο και ο (μακαρίτης πια) γκουρού των υπολογιστών Τζανρομπέρτο Καζαλέτζιο είχε θριαμβεύσει στις ιταλικές κοινοβουλευτικές εκλογές του 2018 αποσπώντας το 33% των ψήφων και συνολικά 336 βουλευτές και γερουσιαστές. Χωρίς δυνατότητα να κυβερνήσει μόνο του, επέλεξε αρχικά να συγκυβερνήσει με τη Λέγκα και από τον περασμένο Σεπτέμβριο, μετά την αποχώρηση του Ματέο Σαλβίνι, ηγέτη της Ακροδεξιάς, από την κυβέρνηση, με το Δημοκρατικό Κόμμα.

Ιδεολογικά, άλλωστε, το M5S δεν θεωρεί εαυτόν ούτε δεξιό ούτε αριστερό – ο Καζαλέτζιο θεωρούσε πως η πτώση του Τείχους κατέστησε τον παλιό διαχωρισμό μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς άνευ νοήματος και το κόμμα υιοθέτησε ένα μείγμα προοδευτικών και συντηρητικών πολιτικών. Οι ψηφοφόροι του όμως δεν είχαν απαραίτητα την ίδια ιδεολογική θέση. Οπως λέει στο «Economist» ο δημοσκόπος Αντόνιο Νότο, «όταν το M5S συμμάχησε με τη Δεξιά, έχασε τους αριστερούς του ψηφοφόρους, και όταν συμμάχησε με την Αριστερά, έχασε τους δεξιούς του ψηφοφόρους». Απέμειναν λοιπόν μόνο οι σκληροπυρηνικοί υποστηρικτές του – αλλά ακόμα και αυτοί ίσως να το εγκαταλείπουν πια.

Στις ευρωεκλογές του περασμένου Μαΐου το M5S έπεσε στο 17%. Και οι δημοσκοπήσεις τού δίνουν σήμερα κάτι περισσότερο από 15%. Κάτι που σημαίνει ότι πολλοί από τους βουλευτές και τους γερουσιαστές του δεν θα επανεκλεγούν, παίρνουν λοιπόν αποστάσεις από το Κίνημα σε αναζήτηση άλλου κόμματος: περίπου 30 έχουν ήδη κλείσει πίσω τους την πόρτα, ενώ ο υπουργός Παιδείας Λορέντζο Φιοραμόντι παραιτήθηκε τέλη Δεκεμβρίου ώστε να δημιουργήσει ένα νέο οικολογικό κίνημα.

Ενα «αντισυστημικό» κόμμα που κυβερνάει γίνεται ντε φάκτο μέρος του συστήματος που κατήγγελλε. Και κανένας δεν προσωποποιούσε την αλλαγή αυτή περισσότερο από τον Ντι Μάιο, με τα σκούρα του κοστούμια και τις σοβαρές του γραβάτες. Ηταν μόλις 31 χρόνων όταν εξελέγη ηγέτης του M5S, το 2017, και έβλεπε επιφυλακτικά το ενδεχόμενο συγκυβέρνησης με το PD, πολλοί όμως αιρετοί του κόμματος δεν επιθυμούσαν νέες εκλογές, ο Ντι Μάιο πείστηκε λοιπόν να συμπράξει με το Δημοκρατικό Κόμμα από τον Γκρίλο αφήνοντας τα πόστα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, του υπουργού Βιομηχανίας και του υπουργού Εργασίας για τον θώκο του υπουργού Εξωτερικών. Πολλά στελέχη ωστόσο αμφισβητούσαν από καιρό τη γραμμή και τη διαχείρισή του, κατηγορώντας τον για μεγάλη απειρία.

Εγκαταλείποντας τα ηνία, ο Ντι Μάιο προσπάθησε ενδεχομένως παράλληλα να αποφύγει το πολιτικό κόστος της αναμενόμενης πανωλεθρίας των Πεντάστερων στις περιφερειακές εκλογές που θα πραγματοποιηθούν την ερχόμενη Κυριακή τόσο στην Αιμίλια – Ρομάνα όσο και στην Καλαβρία. Η παραίτησή του, σε κάθε περίπτωση, επιβεβαιώνει τον βαθύ διχασμό στους κόλπους του M5S, εγχέοντας ακόμα περισσότερη αβεβαιότητα στις ήδη τεταμένες του σχέσεις με το PD. Χρέη προσωρινού επικεφαλής, μέχρι την ανάδειξη του νέου ηγέτη, «τους ερχόμενους μήνες, μετά το συνέδριο» που προγραμματίζεται για τον Μάρτιο, αναλαμβάνει ο βουλευτής Βίτο Κρίμι, επικεφαλής της επιτροπής εσωτερικών κανονισμών του M5S. Πιθανοί διάδοχοι του Ντι Μάιο θεωρούνται τόσο ο ίδιος ο ιταλός πρωθυπουργός Τζουζέπε Κόντε όσο και ο υπουργός Βιομηχανίας Στέφανο Πατουανέλι και ο πρώην βουλευτής Αλεσάντρο ντι Μπατίστα.

«Μια ολόκληρη εποχή κλείνει σήμερα»

«Εχει έρθει η ώρα να επανιδρυθούμε: μια ολόκληρη εποχή κλείνει σήμερα. Ημασταν ο εφιάλτης των αναλυτών, αλλά δεν έχουμε τελειώσει, μόλις ξεκινάμε. Το αναπτυξιακό σχέδιο για τις επόμενες δεκαετίες συνεχίζεται» διαβεβαίωσε χθες ο Λουίτζι ντι Μάιο αφήνοντας παράλληλα αρκετές σπόντες για τους εσωκομματικούς του αντιπάλους. «Οι χειρότεροι εχθροί», δήλωσε, «είναι εκείνοι που εργάζονται όχι για την ομάδα αλλά για την προβολή τους».