Τόλμησον φρονείν

Τη γνωρίζαμε ως τώρα κυρίως από τα βιβλία της. Τα δύο τελευταία, το «Και βέβαια αλλάζει!» και το «…Κάτι να αλλάξει! Μα πώς;» (εκδ. Κίχλη), αναφέρονται στη συνάντηση προσωπικού και πολιτικού στα χρόνια της Μεταπολίτευσης και αποπειρώνται να απαντήσουν σε μερικά κρίσιμα ερωτήματα. Τι κληροδότησε η Μεταπολίτευση στη σημερινή εποχή; Μπορούμε να ξαναβρούμε τον αέρα της δημιουργικότητας που φύσαγε τότε; Μπορεί εντέλει να αλλάξει κάτι σε αυτόν τον τόπο;

Εκτός από πολυμεταφρασμένη συγγραφέας, όμως, η Αγγέλα Καστρινάκη είναι και καθηγήτρια Νεότερης Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Με αυτή της την ιδιότητα μίλησε τον περασμένο Ιούλιο στην τελετή αποφοίτησης της Φιλοσοφικής Σχολής και αναφέρθηκε στη δολοφονία της Σούζαν Ιτον, τονίζοντας ότι δεν αρκούν οι καταδίκες, πρέπει να διερευνήσουμε και «τις δικές μας συμπεριφορές, τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, και ειδικά τα αγόρια, τον τρόπο που αντιδρούμε απέναντι στην ανομία, την οπλοχρησία, τη βία εν γένει και την έμφυλη βία, τη βία κατά των γυναικών ειδικότερα». Και με την πρόσθετη ιδιότητα της κοσμήτορος, ηγήθηκε μιας πρωτοβουλίας που αυτή την εβδομάδα απέδωσε καρπούς.

Μέχρι τώρα, ο απόφοιτος της σχολής, εξερχόμενος «του σεπτού τούτου τεμένους», ορκιζόταν να ασκήσει την επιστήμην «δίκην θρησκείας εν πνεύματι και αληθεία». Να καταστήσει χρήσιμον εμαυτόν/εμαυτήν «προς άπαντας τους δεομένους της εμής αρωγής». Και να πορευθεί «συν τη ευλογία των εμών καθηγητών και πεφιλημένων διδασκάλων, ο θεός βοηθός εν τω βίω».

Από την επόμενη ορκωμοσία όμως θα εκφωνείται νέος όρκος. Πάνε τα τεμένη και οι πεφιλημένοι. Οι άνθρωποι με τους ανθρώπους και οι θεοί με τους θεούς. Ο απόφοιτος θα ορκίζεται, μεταξύ άλλων, ότι θα υπηρετεί την επιστήμη «με προσήλωση στην αλήθεια και στην ορθολογική σκέψη». Οτι θα συμπεριφέρεται «με αυτεπίγνωση, ελέγχοντας, εκτός από τους άλλους, και τον ίδιο μου τον εαυτό». Οτι θα προάγει την ανεκτικότητα στις κοινωνικές σχέσεις. Και ότι θα τον καθοδηγεί πάντα «το πρόταγμα sapere aude: τόλμησον φρονείν».

Θυμήθηκα την επιστολή που έστειλε τον περασμένο Οκτώβριο στους πρωτοετείς φοιτητές ο νέος πρύτανης του ΕΜΠ Ανδρέας Μπουντουβής, με την οποία τους ευχόταν να αντισταθούν στην επιδερμικότητα και τα στερεότυπα, να καταπιαστούν με τα δύσκολα, να φιλτράρουν την πληροφορία, να εκτεθούν στην έρευνα, να παρακολουθούν τις διεθνείς εξελίξεις. Και συνειδητοποίησα για άλλη μια φορά την ανατρεπτική σημασία των λέξεων. Τη λυτρωτική δύναμη του ζωντανού λόγου, που δεν κολακεύει αλλά ταρακουνά, δεν κηρύσσει την υποταγή αλλά την αμφιβολία, δεν απευθύνεται στη θρησκεία αλλά στον Διαφωτισμό. Ναι, αν είναι να αλλάξει κάτι σε αυτόν τον τόπο, θα ξεκινήσει από τα πανεπιστήμια.

ΥΓ. Πληροφορούμαι ότι το πρόγραμμα «ΕΣΤΙΑ», στο οποίο αναφέρθηκα χθες, ξεκίνησε και πάλι το καλοκαίρι στην Τήλο, με τη φιλοξενία 24 αιτούντων άσυλο και την αρμονική φοίτηση όλων των προσφυγόπουλων στο τοπικό σχολείο. Απίθανο νησί, πραγματικά.