Ισχυρές κυβερνήσεις και πολιτικός πλουραλισμός

Η Βουλή δεν είναι εθνοσυνέλευση. Είναι μεν το ανώτατο όργανο της πολιτείας, αλλά έχει συγκεκριμένες αποστολές. Στο πολίτευμά μας, μια βασική της αποστολή είναι η νομιμοποίηση της κυβερνήσεως, η οποία έχει τη συνταγματική ευθύνη για τη γενική πολιτική της χώρας και ασκεί (κατά βάση αυτή) τη νομοθετική πρωτοβουλία. Το εκλογικό σύστημα συμβάλλει στην επιτέλεση αυτών των λειτουργιών, διευκολύνοντας τη συγκρότηση βιώσιμης και ορθολογικής κυβερνητικής πολιτικής. Οποιος αμφιβάλλει ας θυμηθεί την εξέλιξη των πραγμάτων πέρυσι, οπότε και καταδείχθηκε ότι στην πολιτική μας κουλτούρα δεν υπάρχει σοβαρό περιθώριο για κυβερνήσεις ανοχής. Τέλος, το εκλογικό σύστημα πρέπει να είναι τέτοιο, ώστε η εκλογική αναμέτρηση να ανταποκρίνεται στο κυβερνητικό διακύβευμα. Οι εκλογές να παρέχουν διαυγείς λύσεις.

Για αυτούς τους λόγους, η σοβαρή πριμοδότηση του πρώτου κόμματος είναι θεμιτή. Το ερώτημα που παραμένει είναι ποιο ποσοστό δεχόμαστε ως επαρκές για την κατάκτηση αυτοδυναμίας, ώστε να μην αλλοιώνονται οι συσχετισμοί των πολιτικών δυνάμεων στη λειτουργία του πολιτεύματος. Από τη μια πλευρά, πρέπει να λάβουμε υπόψη την ουσιώδη αλλαγή στον πολιτικό χάρτη σε όλη την Ευρώπη, με την κάμψη της δυνάμεως των μεγάλων κομμάτων και την ανάπτυξη αντισυστημικών τάσεων. Από την άλλη, πρέπει να εξετάσουμε εάν υπάρχουν γνήσιοι πολιτικοί χώροι που μπορούν και πρέπει να έχουν τη δυνατότητα συμμετοχής σε βιώσιμα κυβερνητικά σχήματα. Αυτή είναι η βάση της αληθινής προβληματικής και η απάντηση δεν είναι σαφής.

Ενα πράγμα είναι όμως σαφές. Εάν επιλεγεί, όπως φαίνεται, ένα σύστημα ιδιαίτερα ενισχυμένης πριμοδότησης, οφείλουμε να ασχοληθούμε με τις παρελκόμενες παθογένειες. Οταν η πολιτική νομιμοποίηση εξαντλείται στο εκλογικό αποτέλεσμα, ο νικητής δεν έχει κίνητρο να ενεργήσει με μετριοπάθεια και συναινετική διάθεση. Μάλιστα, η απάθεια των ψηφοφόρων, ιδίως από τον χώρο του Κέντρου, μπορεί να καταστήσει τα μεγάλα κόμματα έρμαια ακραίων τάσεων, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ. Ομως, εάν αύριο ένα κόμμα κυβερνά με 37,5%, δεν μπορεί να επικαλείται τη λαϊκή εντολή για να πράττει ό,τι επιθυμεί. Δεν νομιμοποιείται να ασκεί την εξουσία με τον συγκεντρωτισμό που χαρακτήριζε τους μεγάλους ηγέτες της ιστορίας μας. Οφείλει να γνωρίζει ότι το δυναμικό που έχει στη διάθεσή του δεν συνθέτει τη δημιουργικότητα όλης της κοινωνίας. Και δεν μπορεί να παραπονείται ότι δεν έχει την εξουσία επειδή λειτουργούν εκ παραλλήλου ανεξάρτητοι θεσμοί ή επειδή το Συμβούλιο της Επικρατείας ασκεί επισταμένα το ελεγκτικό του έργο.

Το συμπέρασμα είναι αναπόφευκτο. Εάν η δημοκρατία μας δέχεται να δίνεται αυτοδυναμία σε πολιτικές δυνάμεις που έχουν λάβει λίγο πάνω από το 1/3 του εκλογικού σώματος, η ισορροπία του πολιτεύματος απαιτεί ισοβαρείς προσαρμογές στους θεσμούς και στις νοοτροπίες μας. Απαιτεί συναινέσεις σε σταθερή βάση, όχι à la carte. Ωστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να ενεργούν αξιόπιστα στο όνομα του λαού και οι πολιτικές να συνθέτουν τον πλουραλιστικό χαρακτήρα της κοινωνίας.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ