Η τριλογία μιας νέας εποχής στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Οι έννοιες «στρατηγικός σχεδιασμός», «αξιολόγηση», «ευελιξία», ενώ σε άλλα κράτη του δυτικού κόσμου αποτελούν τις ρίζες της προόδου της κοινωνίας σε ανώτερα επίπεδα, στη χώρα μας προκαλούν αρνητικά αντανακλαστικά σε ένα μέρος του πολιτικού προσωπικού με συνέπεια να απουσιάζουν σήμερα από την επικράτεια της Ανώτατης Εκπαίδευσης: Ευκαιριακή ίδρυση ή συγχώνευση πανεπιστημιακών τμημάτων για την εξυπηρέτηση αποκλειστικώς πολιτικών σκοπιμοτήτων, απουσία στρατηγικού σχεδιασμού για την ανταπόκριση σε νέες εκπαιδευτικές ανάγκες που ανακύπτουν σε διάφορους τομείς της τεχνολογίας και της οικονομίας, γραφειοκρατικά προσκόμματα στη χρηματοδότηση της πανεπιστημιακής έρευνας, απουσία αξιολόγησης της ποιότητας του ερευνητικού και διδακτικού έργου των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ).

Πρόσφατα, το υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων κατέθεσε νομοσχέδιο με το οποίο εγκαινιάζεται μια νέα εποχή στην Ανώτατη Εκπαίδευση στη βάση της τριλογίας των εννοιών, «στρατηγικός σχεδιασμός», «αξιολόγηση», «ευελιξία». Οι ρυθμίσεις του νομοσχεδίου αφορούν την αξιολόγηση και τη διασφάλιση της ποιότητας τόσο των προγραμμάτων σπουδών όσο και των ΑΕΙ, στη διαμόρφωση μακρόπνοης και συνεκτικής εθνικής στρατηγικής για την Ανώτατη Εκπαίδευση και στη μείωση της γραφειοκρατίας στον τρόπο λειτουργίας των Ειδικών Λογαριασμών Κονδυλίων Eρευνας (ΕΛΚΕ), που αποτελούν το κεντρικό εργαλείο χρηματοδότησης της έρευνας που διενεργείται στα ΑΕΙ.

Ειδικότερα, και πολύ συνοπτικά, ο στρατηγικός σχεδιασμός υλοποιείται με την ίδρυση μιας νέας Ανεξάρτητης Αρχής, της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), με μέλη πρόσωπα κύρους της πανεπιστημιακής κοινότητας του εσωτερικού και του εξωτερικού. Η Αρχή αυτή είναι αρμόδια, μεταξύ άλλων, να προτείνει στον εκάστοτε υπουργό Παιδείας α) το πρόγραμμα εθνικής στρατηγικής για την Ανώτατη Εκπαίδευση (π.χ. σε ποια επιστημονικά αντικείμενα έχουμε ανάγκη ως χώρα να δώσουμε προτεραιότητα) β) την ίδρυση, συγχώνευση, κατάτμηση, κατάργηση πανεπιστημίων, σχολών, τμημάτων κατόπιν ορθολογικής ανάλυσης και αντικειμενικών ακαδημαϊκών κριτηρίων αλλά και γ) την κατανομή του ετήσιου κρατικού προϋπολογισμού επιχορήγησης στα ΑΕΙ κατά 80% στη βάση αντικειμενικών κριτηρίων (όπως το κόστος σπουδών ανά φοιτητή, ο αριθμός των φοιτητών, το μέγεθος και η γεωγραφική διασπορά του ιδρύματος), και κατά 20% με βάση δείκτες ποιότητας που τα ίδια τα ΑΕΙ επιλέγουν προκειμένου να αξιολογηθούν (π.χ. η ποιότητα στη διδασκαλία, στην έρευνα, η εξωστέφεια του εκπαιδευτικού τους έργου). Περαιτέρω, η ΕΘΑΑΕ θα αξιολογεί τα ΑΕΙ και το εάν αυτά πληρούν τις προϋποθέσεις για να οργανώνουν προπτυχιακά, μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα σπουδών.

Τέλος, η «ευελιξία» συνίσταται στη ριζική απλοποίηση των δημοσιολογιστικών διαδικασιών στον ΕΛΚΕ, σχετικά με την ανάληψη και εκτέλεση δαπανών, και στην εξάλειψη των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων του υφιστάμενου πλαισίου διαχείρισης ερευνητικών κονδυλίων, το οποίο οδηγούσε στη μείωση της αποτελεσματικότητας των ερευνητικών ομάδων μας μέχρι και στην απώλεια θέσεων εργασίας επιστημονικού προσωπικού υψηλής κατάρτισης.

Η ΝΔ και προσωπικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης προεκλογικά δεσμεύτηκε ότι πρώτη προτεραιότητα της νέας εποχής διακυβέρνησης θα ήταν η διαμόρφωση και η εμπέδωση μιας νέας κουλτούρας προόδου. Δεν έχουν καν παρέλθει επτά μήνες και οι πολίτες, οι φοιτητές, οι φορολογούμενοι βλέπουν το περιβάλλον τους να βελτιώνεται. Ειδικότερα, στην Ανώτατη Εκπαίδευση ολοκληρώνεται μια πρώτη περίοδος καίριων αλλαγών με άξονα την απελευθέρωση της πανεπιστημιακής κοινότητας από το άσυλο της ανομίας και την οργάνωση της λειτουργίας της με βάση τα διεθνή ακαδημαϊκά πρότυπα και ήθη. Η προσήλωση στην εφαρμογή του σχετικού θεσμικού πλαισίου και η λειτουργική συνεργασία όλων των φορέων της κοινότητας (πρυτανικών αρχών, καθηγητών, φοιτητών, διοικητικού προσωπικού) θα επισφραγίσει τη νέα εποχή στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Η χώρα βρίσκει βήμα-βήμα τον δρόμο της.

Ο Χρήστος Ταραντίλης είναι βουλευτής Επικρατείας της Νέας Δημοκρατίας, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών