Θα είναι πάντα η οικονομία

Οι δυσκολίες της προσφυγικής κρίσης. Η μάχη των ενεργειακών πόρων. Τα ρέμπους της προεδρολογίας και τα μπόνους του εκλογικού νόμου. Ο ζόφος της υπόθεσης Novartis. Και η οικονομία; Πού βρίσκεται η οικονομία σε μια χώρα που έζησε δέκα ολόκληρα χρόνια οικονομικής κρίσης και ακόμη δεν έχει επιστρέψει στις αγορές; Πώς εξαφανίστηκε τόσο από την επικαιρότητα ώστε να μοιάζει σήμερα σαν να ζητιανεύει εκείνα τα δεκαπέντε λεπτά δημοσιότητας που υποσχόταν για τον καθένα από εμάς ο Αντι Γουόρχολ;

Δεν είναι η περίπτωση μιας απλής εξαφάνισης. Αυτή είναι η εξαφάνιση αυτού που, όχι μόνο την τελευταία δεκαετία, αλλά και νωρίτερα, ήταν ο μεγάλος μας ασθενής. Ηταν, όπως θα αποδεικνυόταν στη συνέχεια, ο μεγάλος ασθενής ακόμη και όταν έρεε άφθονο το φθηνό χρήμα για να δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση πλούτου και για να διαβεβαιώνει η τότε κυβέρνηση πως η ελληνική οικονομία ήταν απολύτως θωρακισμένη – τόσο θωρακισμένη ώστε θα αρκούσε να κάνει ο υπουργός Οικονομικών μερικούς λογαριασμούς σε μια χαρτοπετσέτα για να πείσει την Κριστίν Λαγκάρντ πως ο μεγάλος ασθενής έσφυζε από υγεία.

Η Λαγκάρντ δεν πείστηκε από τον υπουργό της κυβέρνησης Καραμανλή και λίγους μήνες αργότερα η χώρα θα έσκαγε στα χέρια της κυβέρνησης Παπανδρέου. Η ψευδαίσθηση του πλούτου διαλύθηκε. Δεν διαλύθηκε όμως για να έρθει το τέλος των ψευδαισθήσεων, αλλά για να δώσει τη θέση της σε μια νέα ψευδαίσθηση ή μάλλον σε μια σειρά από ψευδαισθήσεις. Μα δεν ήταν το Μνημόνιο που έφερε την κρίση; Δεν ήταν μια νέα γερμανική μπότα αυτή που είχε πατήσει στο ελληνικό έδαφος, δεν ήταν τόσο επονείδιστο και επαχθές το χρέος ώστε του έπρεπε μόνο να διαγραφεί, δεν άξιζε να νοσταλγήσει κανείς τη μακαριότητα και την αυτονομία που προσέφερε η δραχμή με το υπερόπλο της υποτίμησης;

Αυτό το υπερόπλο είχαμε χάσει με το κοινό νόμισμα – το υπερόπλο που θα εξαφάνιζε την κρίση μέσα σε μια νύχτα. Τι έμενε λοιπόν έπειτα από μια τέτοια απώλεια στο οπλοστάσιό μας; Ενας ξεσηκωμός κατά της Ευρώπης της λιτότητας. Μια χαρούμενη επανάσταση με νταούλια που θα έκαναν τις αγορές να χορεύουν στον ρυθμό μας. Φαινόταν τόσο απλό και τόσο εύκολο και αποδείχθηκε στην κάλπη των εθνικών εκλογών, αλλά και σε εκείνη του δημοψηφίσματος τόσο πειστικό, που ήταν να απορεί πώς δεν το είχε σκεφτεί κανείς στις άλλες χώρες που δοκιμάζονταν κι εκείνες από την κρίση. Ούτε ένας Πορτογάλος δεν σήκωσε την αντιμνημονιακή παντιέρα. Ούτε μισός Κύπριος. Μέχρι που η σημαία υπεστάλη με ένα τρίτο Μνημόνιο.

Ηταν το τέλος των ψευδαισθήσεων, αλλά όχι και το τέλος του πρωταγωνιστικού ρόλου της οικονομίας στην καθημερινότητα. Μόνο οι πρωταγωνιστές άλλαξαν όνομα – η τρόικα έγινε θεσμοί. Αλλαξαν και τα τοπόσημα – τέρμα οι συναντήσεις στα υπουργεία, ραντεβού μόνο στο Χίλτον. Αλλά τώρα που οι επικεφαλής των θεσμών θα έρθουν την ερχόμενη Τετάρτη στην Αθήνα για την πέμπτη μεταμνημονιακή αξιολόγηση θα βρουν μια άλλη χώρα. Η διάθεση είναι αυτή της μεταμνημονιακής ραστώνης. Η κρίση μοιάζει να ανήκει οριστικά στο παρελθόν παρά την ανησυχία και τις προειδοποιήσεις πως τίποτε δεν τελείωσε με το τέλος του τρίτου Μνημονίου, πως η «επιτροπεία», εκείνη η βαριά λέξη που χρησιμοποιούσαμε για τον έλεγχο της κατάστασης του μεγάλου ασθενούς, θα συνεχιστεί.

Είναι αλήθεια πως όσο πιο έντονα είναι παρών ο μεγάλος ασθενής στη δημόσια συζήτηση τόσο περισσότερο ασθενεί – η οικονομία, όπως λέγεται, είναι κλίμα. Είναι άλλο τόσο αλήθεια όμως πως καμία οικονομία δεν λειτουργεί σαν πρόβλημα που κρύβεται κάτω από το χαλί. Από αυτήν την άποψη η επίσκεψη των θεσμών στις 22 Ιανουαρίου είναι κάτι παραπάνω από ένα τσεκάπ. Δεν είναι μόνο οι προγραμματισμένες εξετάσεις του ασθενούς που έχουν την αξία τους. Τη σημασία της έχει και η υποδοχή από αυτή που συστήνεται ως νέα κανονικότητα όλης εκείνης της πρόζας των πρωταγωνιστών. Αξιολόγηση. Προαπαιτούμενα. Πλεονάσματα. Κίτρινες και κόκκινες κάρτες. Καμπανάκια.

Τι θα προκαλέσει η επαναφορά της μνημονιακής πρόζας στη νέα κανονικότητα; Αίσθημα κόπωσης ή ένα απλό déjà vu, μια μικρή προμνησία που δεν θα διαταράξει και πολύ τη μεταμνημονιακή μας ραστώνη; Είναι κάτι που θα κριθεί από το αποτέλεσμα της αξιολόγησης. Εκεί θα φανεί, ή μάλλον και από εκεί, εάν είναι η καλύτερη υγεία που έβγαλε τον μεγάλο ασθενή από το κάδρο τόσο ώστε να έχουν ξεχάσει σχεδόν οι πάντες πως είχε νοσήσει πολύ βαριά ή εάν πρόκειται για μια αμεριμνησία που μπορεί να αποδειχθεί για ακόμη μια φορά μοιραία. Για μια ψευδαίσθηση σαν εκείνη την ψευδαίσθηση του πλούτου που, πρώτα με μια αλόγιστη σπατάλη κι έπειτα με λογαριασμούς σε χαρτοπετσέτες, παρέσυρε πριν από δέκα χρόνια μια ολόκληρη χώρα στον όλεθρο.

Η απάντηση θα δοθεί. Και θα δοθεί για να υπενθυμίσει ακόμη πως είτε έχει αρχίσει να αναρρώνει είτε εξακολουθεί να νοσεί στα κρυφά, θα ισχύει πάντα εκείνο το χοντροκομμένο τσιτάτο του περιβάλλοντος Κλίντον. Θα είναι πάντα η οικονομία, ανόητε.