EastMed Gas Forum: Περιφερειακές συγκλίσεις και αυτο-αποκλεισμοί

Είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια – ιδίως μετά την έναρξη της λεγόμενης Αραβικής Ανοιξης – η Νοτιoανατολική Μεσόγειος και σχεδόν όλη η Βόρεια Αφρική κλυδωνίζονται από βίαιες γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Η άνοδος του ακραίου πολιτικού ισλαμισμού έχει ανατρέψει – ή απειλεί να ανατρέψει – πολλές περιφερειακές κυβερνήσεις και καθεστώτα που παρέμειναν στην εξουσία για δεκαετίες. Πολλές αναδυόμενες δυνάμεις, όπως η Τουρκία και το Ιράν, έσπευσαν για διαφορετικούς λόγους και με διαφορετικά μέσα να υποδαυλίσουν αυτή τη δυναμική προς ίδιον όφελος. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά και ορατά τόσο στη Συρία όσο και στη Λιβύη όπου η τουρκική παρέμβαση απειλεί όχι μόνο τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας σε περιοχές με τις οποίες η Τουρκία δεν έχει καμία γεωγραφική γειτνίαση, αλλά και την ευρύτερη περιφερειακή σταθερότητα.

Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις ο έλεγχος των ενεργειακών υποδομών και η πρόσβαση κρατικών και υποκρατικών φορέων σε πόρους υδρογονανθράκων έχουν αποτελέσει άμεσο ή έμμεσο αντικείμενο των συγκρούσεων. Μέχρι και την περασμένη εβδομάδα αυτή ήταν η κυρίαρχη δυναμική. Την Πέμπτη στο Κάιρο, όμως, έλαβε χώρα μια εξέλιξη ιστορικής σημασίας, ακριβώς επειδή αντιστρέφει τη συγκρουσιακή δυναμική της γεωπολιτικής της ενέργειας που έχει επικρατήσει σε αυτή την περιοχή άμεσου στρατηγικού ενδιαφέροντος για την Ελλάδα. Αντί να δουν την ενέργεια ως καταλύτη για σύγκρουση, οι 7 χώρες που μονόγραψαν  το καταστατικό του EastMed Gas Forum (EMGF) ερμηνεύουν τους ενεργειακούς τους πόρους ως εφαλτήριο στρατηγικής συνεργασίας που λαμβάνει πλέον ισχυρή θεσμική υπόσταση.

Αυτό είναι κάτι που δεν έχει προηγούμενο για την περιοχή. Το EMGF αποτελεί τον πρώτο διακρατικό περιφερειακό οργανισμό που συγκροτείται στην Ανατολική Μεσόγειο. Εχει ως αντικείμενο την εμπέδωση και εμβάθυνση της περιφερειακής συνεργασίας στον τομέα του Φυσικού Αερίου, ακόμη και μεταξύ κρατών που είχαν βρεθεί επί δεκαετίες στην αντίθετη πλευρά στρατιωτικών χαρακωμάτων. Το πιο σημαντικό είναι ότι στον νέο αυτόν οργανισμό συμμετέχουν από ισότιμη θέση ακόμη και χώρες που εξακολουθούν να έχουν όχι μόνο διαφιλονικούμενους ενεργειακούς πόρους και ακαθόριστες θαλάσσιες ζώνες, αλλά και ζωτικά συμφέροντα ασφαλείας που δεν έχουν ακόμη επιλυθεί, όπως είναι η περίπτωση του Ισραήλ και της Παλαιστίνης.

Συμμετέχουν γιατί δεσμεύονται να συνεργαστούν και να βρουν τρόπους μεγιστοποίησης της αξίας των ενεργειακών τους πόρων στη βάση του Διεθνούς Δικαίου αναγνωρίζοντας παράλληλα και τη σημασία της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), μολονότι ορισμένα μέλη δεν την έχουν υπογράψει.

Το παράδειγμα που συγκροτεί αυτός ο νέος οργανισμός, με δομημένο καταστατικό, ξεκάθαρες διαδικασίες λήψης αποφάσεων που βασίζονται στη συναίνεση και ισχυρή διασύνδεση με τη βιομηχανία φυσικού αερίου, κινείται στον αντίποδα της τουρκικής αναθεωρητικές συμπεριφοράς. Η Τουρκία θα μπορούσε και θα έπρεπε να είναι και η ίδια ιδρυτικό μέλος αυτού του μοναδικού στο είδος του οργανισμού, αλλά κάτι τέτοιο δεν μπορεί και δεν θα μπορέσει να συμβεί όσο εξακολουθεί να συμπεριφέρεται ως κατά συρροή παραβάτης του Διεθνούς Δικαίου, διεκδικώντας ρόλο αυτόκλητου και αυθαίρετου αστυνόμου της Μεσογείου.

Ο Κωστής Χατζηδάκης είναι υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας