Ντιζάιν σε ένα καθιστικό του 1960…

Οι κοινωνίες με ιστορικό βάθος δεν έχουν άλλη διαφυγή παρά να αναμετρηθούν με το παρελθόν για να κατανοήσουν το παρόν τους. Στην περίπτωση αυτή στο διαμέρισμα-κατοικία, το εσωτερικό του οποίου παραπέμπει στην Ελλάδα της δεκαετίας 1950-1960, γίνεται η απόπειρα να συνδεθούν έργα τέχνης με αντικείμενα που εγείρουν αναμνήσεις. Ολα αυτά στην έκθεση «Αφαιρετική Φόρμα» στον χώρο τέχνης Αγγελική Αντωνοπούλου (Αριστοφάνους 20, Ψυρρή), όπου διακρίνουμε την εξάλειψη των διαχωρισμών ανάμεσα στην τέχνη και τη μαζική κουλτούρα. Τα έργα καλλιτεχνών της γενιάς ’50-’60 βρίσκονται στους τοίχους της αίθουσας τέχνης καθώς συμμετέχουν στο ιδιάζον οικιακό σύμπαν. Τα έργα πλαισιώνονται με έπιπλα (Βαράγκης), φωτιστικά (Gaetano Sciolari), αντικείμενα design, χειροποίητα χαλιά, βιβλία, κείμενα που αναφέρονται σε γεγονότα της περιόδου και με μουσική υπόκρουση της εποχής.

Μέσα στον εκθεσιακό χώρο οι επιλογές των επιμελητριών Αγγελικής Αντωνοπούλου και Πέγκυς Λούτου ανασύρουν μνήμες από τη μεταπολεμική Ελλάδα του 1950-1960. Διαμορφώνουν μια οπτική αφήγηση για τις νέες τότε μεσοαστικές κοινωνικές ομάδες και τον τρόπο ζωής τους: Τα έπιπλα ειδικά σχεδιασμένα για τη σαλοτραπεζαρία, από επιπλοποιούς με υπογραφή στα σχέδιά τους, το ασημένιο σερβίτσιο του γλυκού και οι διακοσμητικές πορσελάνες, τα επιτραπέζια φωτιστικά σε αντίστιξη με το φωτιστικό της οροφής υπογραμμίζουν έναν εκδημοκρατισμό των επιθυμιών και μια διαφορετική πρόσληψη της αθηναϊκής πρωτεύουσας. Στα ράφια της ξύλινης βιβλιοθήκης τα ημερολόγια καλλιτεχνών που κυκλοφορούσε η ΑΓΕΤ-Ηρακλής συνυπάρχουν με τις δερματόδετες εκδόσεις έργων κλασικής ευρωπαϊκής λογοτεχνίας αναμειγνύοντας την «ελληνικότητα» του διαμερίσματος με το φαντασιακό του μοντέρνου κατοίκου του. Ο τόσο δημοφιλής μύθος της ιδιαίτερης αθηναϊκής κοινωνικότητας και των θερμών συναναστροφών – στον οποίο συχνά πυκνά αναφέρονται ακόμα και σήμερα οι ξένοι επισκέπτες της πόλης – ξεκινά να εκδηλώνεται στις εορταστικές προσκλήσεις σε μια ανάλογη κατοικία εκείνης της εποχής. Και δείγματα της «φιλολογίας» περί εκσυγχρονισμένης κοινωνίας με τα πρώτα της κρούσματα να εμφανίζονται ως μοντέρνα μαζική κουλτούρα στα γυναικεία περιοδικά. Οι σελίδες των οποίων δίνουν έμφαση στο εργόχειρο, στις συμβουλές οικοκυρικών, εισάγοντας ταυτόχρονα το νέο οικιακό, μοντέρνο λεξιλόγιο της μόδας: στερεοφωνικό συγκρότημα, πικάπ, τηλεόραση, δίσκοι βινυλίου, βερμούτ.

ΟΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΙ. Οι επιμελήτριες εξηγούν πως ο επισκέπτης θα έχει τη δυνατότητα να δει συνδυαστικά και συγκριτικά ζωγραφικά έργα και γλυπτά ελλήνων εκπροσώπων της μεταπολεμικής Αφαίρεσης: Ντίκος Βυζάντιος, Γιάννης Γαΐτης, Κωνσταντίνος Γιαννακό, Βαλέριος Καλούτσης, Βλάσης Κανιάρης, Χρίστος Καράς, Νίκος Κεσσανλής, Αλέκος Κοντόπουλος, Δημήτρης Κοντός, Κώστας Κουλεντιανός, Γιάννης Μαλτέζος, Ναυσικά Πάστρα, Χρύσα Ρωμανού, Γεράσιμος Σκλάβος, Γιάννης Σπυρόπουλος, Κώστας Τσόκλης. Στο επιμελητικό κείμενο της «Αφαιρετικής Φόρμας» σημειώνουν: «Ενας από τους πρώτους καλλιτέχνες που στράφηκαν στην Αφαίρεση ήταν ο Αλέκος Κοντόπουλος, που υπήρξε και θεωρητικός της. Το 1949 ίδρυσε με τον αυτοδίδακτο Γιάννη Μαλτέζο και τον φίλο τους, τελειόφοιτο τότε της Σχολής Καλών Τεχνών, Γιάννη Γαΐτη την ομάδα “Ακραίοι”, συνδιαλεγόμενοι με τα ευρωπαϊκά καλλιτεχνικά ρεύματα της εποχής, γράφοντας στο μανιφέστο τους: […] Εν ονόματι αυτής της τόλμης της φαντασίας (η λέξη φαντασία δεν είναι αρκετή), αυτής της τόλμης της καλλιτεχνικής, δημιουργίας, ο σύγχρονος καλλιτέχνης κατέκτησε την ελευθερία του να μην είναι υποχρεωμένος να εκφράσει μονάχα το περιβάλλον του και την εποχή του. Και πρέπει να αρχίσουμε να βλέπουμε μέσα στους καλύτερους εκπροσώπους της σύγχρονης τέχνης μια ειλικρινή προσπάθεια να μας απελευθερώσουν από έναν κόσμο κλασικής μορφής που απέμεινε κενός και μονάχα καθαρής αλληγορίας, και σε έναν κόσμο χυδαία ρεαλιστικό που κατάντησε αφόρητος […] (“Οι Ακραίοι”, περ. “Ο Αιώνας μας”, Αθήνα, Νοέμβριος 1949, σ. 349-350).

Την περίοδο 1950-1960 τοποθετούνται οι πρώτες εμφανίσεις καθαρά Αφαιρετικής – μη εικονικής μεταπολεμικής τέχνης. O Γιάννης Σπυρόπουλος, έχοντας κατακτήσει την αφαιρετικότητα, από το 1954, αρχίζει σταδιακά τη μετάβασή του στην Αφαίρεση και το 1960 εκπροσωπεί την Ελλάδα στην 30ή Biennale της Βενετίας, όπου αποσπά, από κοινού με τον Ιταλό Zoran Antonio Mušič το Βραβείο UNESCO.

Η Αφαίρεση δεν είναι αδυναμία του καλλιτέχνη να αναπαραστήσει νατουραλιστικά τον κόσμο, αλλά αποτελεί μια συνειδητή επιλογή αλλαγής στην αντίληψη του χώρου και του χρόνου, σαν πεδίο ενέργειας και απόδοσης του αόρατου ως ανεπαίσθητα ορατού. Αποτελεί μια προσπάθεια απελευθέρωσης του πνεύματος και στηλίτευσης της πολιτικής και κοινωνικής αστάθειας της εποχής μέσω της αιρετικής φόρμας και της ορμητικής πινελιάς σε μια Ελλάδα νεωτερική και συγχρόνως παράδοξα οπισθοδρομική».

info

Γκαλερί a.antonopoulou.art, Αριστοφάνους 20, Ψυρρή, έως 1/2