Το Πνευματικό Κέντρο {LF}πού όξυνε… {LF}τα πνεύματα

Η μελέτη του αρχιτέκτονα Ιωάννη Δεσποτόπουλου για το Πνευματικό Κέντρο Αθηνών, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται στη Βασιλέως Κωνσταντίνου το Ωδείο Αθηνών – επίσης δικό του έργο – τον Ιούλιο του 1964 αναστάτωσε τον τεχνικό κόσμο της Αθήνας. «ΤΑ ΝΕΑ» εκείνης της εποχής έκαναν μία μεγάλη έρευνα ζητώντας από τους αρχιτέκτονες να πάρουν θέση για το χτίσιμο του μοντέρνου αυτού πολεοδομικού συγκροτήματος που θα ανάγκαζε σε… τροχήλατη μετακόμιση το υπάρχον κτίσμα του Βυζαντινού Μουσείου. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες σε αυτήν την έρευνα ήταν και ο αρχιτέκτονας – πολεοδόμος Κωνσταντίνος Δοξιάδης, ο οποίος στις 7/7/1964 απαντά στα ερωτήματα της έρευνας:

«Τώρα ξέρομε πια πως οι πολιτείες εξελίσσονται συνεχώς. Βέβαια είναι πολλοί ακόμα που δε θέλουν να το καταλάβουν όλοι. Εδώ και πέντε χρόνια τα αυτοκίνητα, ας πούμε, στην πρωτεύουσα ήσαν λιγότερα από τα μισά τα σημερινά, γιατί ο διπλασιασμός έγινε τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Ο αριθμός των κατοίκων έχει αυξηθεί πολύ, η πυκνότητα ης κυκλοφορίας έχει αυξηθεί σχεδόν 2,5 φορές. Είναι φανερό πως άλλαξαν πολλές προϋποθέσεις από τότε που συζητούσαμε να κάνωμε ένα πνευματικό κέντρο εκεί που έγινε. Καιρός είναι να ξανασκεφτούμε το ζήτημα σοβαρά. Οταν συζητείτο το πνευματικό κέντρο, το ξενοδοχείο HILTON δεν είχε ακόμα δημιουργηθεί. Τώρα που έχομε αυτό το μεγαθήριο, που αλλάζει το τοπίο μας τόσο απόλυτα εξακολουθούμε να θέλωμε να στήσωμε κάτω από αυτό τα θεμέλια του πνευματικού μας κέντρου; Δεν είναι φυσικό να ερωτηθούμε ποιο θα εμφανίζεται σαν μνημείο στην περιοχή αυτή, το μουσείο και το θέατρο ή το κολοσσιαίο ξενοδοχείο που αφήσαμε να κτισθή; Είμαστε σίγουροι πως θέλομε η εικόνα του πνευματικού κέντρου να δίδεται σε όλους από ένα μεγάλο ξενοδοχείο;

Σχέδιο της πόλης. Βέβαια δεν είναι σωστό να δημιουργηθεί ένα μεγάλο συγκρότημα κτιρίων όπως το πνευματικό κέντρο πριν να ληφθούν οι σωστές αποφάσεις για όλο το ρυθμιστικό σχέδιο της πόλης. Είναι γνωστό ότι θα έχωμε μεγάλη κυκλοφορία εκεί, είναι γνωστό ότι θα φέρωμε εκατοντάδες και σε ορισμένες στιγμές ίσως χιλιάδες αυτοκίνητα προς το πνευματικό κέντρο. Και όμως δεν ξέρομε καθόλου αν το ρυθμιστικό σχέδιο θα επιτρέπει την προσθήκη τόσων αυτοκινήτων σε ένα ορισμένο σημείο της πολιτείας. Αν δεν έχουμε συνολική θεώρηση του τι μπορούμε να βάλωμε μέσα στο λεκανοπέδιο της Αθήνας, πως θα κατανείμωμε τις λειτουργίες και πως θα ιεραρχήσωμε, δεν πρέπει να δεσμευόμαστε για καμμιά συγκεκριμένη λειτουργία όταν μάλιστα αυτή προκαλέσει τόση πρόσθετη κυκλοφοριακή επιβάρυνση πάνω στις μεγάλες αρτηρίες στις οποίες βασιζόμαστε για να λειτουργήσει όλο μας το πολεοδομικό συγκρότημα.

Νομίζω πως είναι παιδαριώδες να μιλάμε με υπονοούμενα για τους ξένους που θα ήθελαν να βοηθήσουν για το πνευματικό κέντρο της Αθήνας. Είναι εντελώς αστείο να θέλωμε να ξεκινήσωμε κάτι για το οποίο δεν έχομε εξασφαλίσει τους αναγκαίους πόρους. Ως τώρα ήξερα πως ο κάθε ένας είτε προσφέρει να δημιουργήσει μία επιχείρηση, το πρώτο που κάνει είναι μία σωστή οικονομική μελέτη και μία υπεύθυνη δήλωση για τους σκοπούς του. Δεν νομίζω πως πρέπει το κράτος να χάνει τον καιρό του με ανεύθυνες δηλώσεις. Και βέβαια δεν είναι σωστό να συζητηθεί η μεταφορά του μεγάρου της Πλακεντίας. Ενα κτίριο δημιουργεί μία παράδοση. Η παράδοση δεν δημιουργείται από τις πέτρες και τον ασβέστη, δημιουργείται από το κτίριο και τη σχέση με τον τόπο που δημιουργήθηκε. Οταν λέμε πως ο Παρθενώνας έχει μια μεγάλη αξία, αυτό είναι γιατί βρίσκεται πάνω στην Ακρόπολη, εκεί ακριβώς που τον έκτισαν οι αρχαίοι Αθηναίοι. Οταν τον μεταφέρωμε σε άλλη θέση, χάνει εντελώς τη σημασία του. Ενώ στην παντοτινή του θέση είναι ο Παρθενώνας, αν τον μετακινήσωμε θα γίνει ένα ομοίωμα που θα έχει μουσειακή πια μόνον αξία, θα είναι ένα νεκρό στοιχείο μέσα στην πόλη».