Η επικίνδυνη γεωπολιτική ασυμμετρία Τουρκίας – Ελλάδας

Οπως ο υπογράφων υποστήριξε και σε προηγούμενα άρθρα του, αυτή τη στιγμή υφίσταται απόλυτη γεωπολιτική ασυμμετρία μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, με αποτέλεσμα το σύστημα των δύο χωρών να καθίσταται εξόχως ασταθές. Συγκεκριμένα, από τη μία, έχουμε μια Τουρκία η οποία επιδιώκει να εξελιχθεί σε έναν αυτόνομο δρώντα ευρασιατικής εμβέλειας. Αυτή η νέα Τουρκία λειτουργεί σε ένα νέο διεθνές σύστημα, ασαφούς ακόμη ταυτότητας και είναι απελευθερωμένη από προηγούμενες δεσμεύσεις με φίλους αλλά και εχθρούς. Τόσο από τη λειτουργία της ως οργανικού κομματιού της ευρωατλαντικής Δύσης όσο και από την «ιστορική εχθρότητά» της με τη Ρωσία. Είναι μια Τουρκία μη δεδομένη, που συνδιαλέγεται όμως με τους πάντες.

Αυτή η νέα Τουρκία έχει δύο σοβαρά πλεονεκτήματα έναντι των άλλων ευρασιατικών ανταγωνιστών της στο κυνήγι μιας καλής θέσης στο διαμορφούμενο διεθνές σύστημα. Το πρώτο εξ αυτών είναι ότι βρίσκεται στο γεωπολιτικό κέντρο του κόσμου, την Ανατολική Μεσόγειο. Το δεύτερο είναι ότι δεν έχει κοντά της κάποια μεγάλη δύναμη, όπως συμβαίνει με το Πακιστάν ή την Ιαπωνία, που λειτουργούν κάτω από τη βαριά σκιά της Ινδίας και της Κίνας αντιστοίχως.

Το μόνο εμπόδιο που κλείνει τον δρόμο της Τουρκίας είναι η Ελλάδα. Συνακόλουθα, λοιπόν, «υποχρεούται» να το βγάλει από τη μέση για να διεκδικήσει τη θέση και τον ρόλο που θέλει να διεκδικήσει.

Από πλευράς της, η Ελλάδα δείχνει να έχει επιλέξει να αντιμετωπίσει αυτή την «πληθωρική» Τουρκία διά της γεωπολιτικής αυτοεξάλειψης. Ετσι λοιπόν, ενώ η Τουρκία τής συμπεριφέρεται ως περίπου μη υπάρχουσα και προσδιορίζει ΑΟΖ με τη Λιβύη, η Ελλάδα απλώς αρνείται να ανακηρύξει ΑΟΖ. Και φυσικά ούτε λόγος να γίνεται για την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Επιπροσθέτως, η Τουρκία, ακολουθώντας το παράδειγμα της Κίνας στη Νότια Σινική Θάλασσα, αντιμετωπίζει τη διεκδικούμενη από αυτήν ΑΟΖ όχι ως ζώνη οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά ως χώρο πλήρους εθνικής κυριαρχίας. Σαν προέκταση της στεριάς της στη θάλασσα. Εξού και ο προσεκτικά διατυπωμένος όρος «Γαλάζια Πατρίδα».

Ενώ η Τουρκία διακηρύσσει προς όλες τις κατευθύνσεις ότι δεν είναι δεδομένη για κανέναν, ούτε ως φίλος ούτε όμως και ως εχθρός, και συζητά με τους πάντες, η Ελλάδα σπεύδει να κλείσει κάθε πόρτα εκτός της δυτικής «πολυκατοικίας» και διακηρύσσει ότι είναι η «πιο προβλέψιμη σύμμαχος των ΗΠΑ».

Ενώ η Τουρκία λειτουργεί ως αυτόνομος παίκτης και δεν περιμένει τίποτα και από κανέναν, η Ελλάδα ευελπιστεί εμμονικώς ότι κάποιος άλλος θα επιλύσει για λογαριασμό της τα προβλήματά της με την Τουρκία. Με τελευταίο επεισόδιο σε αυτό το τραγελαφικό σίριαλ την όψιμη επένδυση στον στρατηγό Χαφτάρ στη Λιβύη.

Και ενώ κομβικό κομμάτι της τουρκικής στρατηγικής είναι η επίδειξη αδιαφορίας στις (αναιμικές) καταδίκες των ενεργειών της εναντίον της Ελλάδας από πλευράς των δυτικών χωρών, η Ελλάδα δείχνει να επιμένει με ζήλο στην «απομόνωση» της Τουρκίας, κάτι που αποτελεί περισσότερο μια συλλογική φαντασίωση παρά ρεαλιστική στρατηγική.

Εν κατακλείδι, λοιπόν, οι δύο χώρες βρίσκονται σε πλήρη γεωπολιτική ασυμμετρία και το γεγονός αυτό διαμορφώνει μια πολύ ασταθή κατάσταση στο ελληνοτουρκικό σύστημα. Για να το πούμε με απλά λόγια, ένα γεωπολιτικό φάντασμα δεν μπορεί να σταθεί εμπόδιο σε κανέναν. Πολλώ δε μάλλον σε μια χώρα που κυριαρχείται από τις υπέρμετρες φιλοδοξίες της σημερινής Τουρκίας.

Ο Κωνσταντίνος Γρίβας είναι αναπληρωτής καθηγητής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων. Διδάσκει επίσης Γεωγραφία της Ασφάλειας στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών