Οι μέρες που έκαναν τον κόσμο να κρατά την ανάσα του

Τέσσερις επιθέσεις, δεκάδες πύραυλοι. Περισσότεροι από 30 νεκροί, χωρίς να υπολογίζουμε τους 176 επιβάτες του αεροσκάφους που κατέρριψε το Ιράν με πύραυλο. Οι τελευταίες δύο εβδομάδες οδήγησαν σε μια κλιμάκωση που έκανε τον κόσμο να κρατά την ανάσα του. Μόλις τώρα μαθαίνουμε τα όσα συνέβησαν στα παρασκήνια – και το θρίλερ που παιζόταν στο υπόγειο του Λευκού Οίκου την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ συναντιόταν στο Οβάλ Γραφείο με τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Διαμέρισμα στο Σακραμέντο της Καλιφόρνιας. Η Νουρ Αλκαχαλίλι αισθανόταν πως κάτι δεν πάει καλά όταν ο σύζυγός της σταμάτησε να απαντά στα μηνύματά της. Επιβεβαιώθηκε γρήγορα όταν κάποιος χτύπησε την πόρτα του μικρού διαμερίσματός της στο Αρντεν Αρκέιντ, μια γειτονιά του Σακραμέντο. Ηταν εκπρόσωπος της εταιρείας για την οποία εργαζόταν ο 33χρονος άνδρας της Ναουρές Χαμίντ. Της είπε πως ο Ναουρές είχε σκοτωθεί στις 27 Δεκεμβρίου από πυραυλική επίθεση στη στρατιωτική βάση Κ1 κοντά στο Κιρκούκ του Ιράκ, όπου εργαζόταν ως μεταφραστής για τον αμερικανικό στρατό. Η Ουάσιγκτον κατηγόρησε την παραστρατιωτική οργάνωση Κατέμπ Χεζμπολάχ, που έχει διασυνδέσεις με το Ιράν. Η έγκυος Νουρ έπρεπε να πει τα νέα στα δύο παιδιά της, ηλικίας 8 και 2 ετών. Στην κηδεία του Χαμίντ δεν ειπώθηκε η αιτία θανάτου του. Αν και ήδη είχε ξεσπάσει η χειρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, που έφερε τον κόσμο στο χείλος ενός πολέμου.

Βίλα στις όχθες του Τίγρη, στο Ιράκ. Στα μέσα Οκτωβρίου, σε μια βίλα νοτίως της Βαγδάτης, ο στρατηγός Κασέμ Σουλεϊμανί, η δεύτερη πιο ισχυρή προσωπικότητα στο Ιράν μετά τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη Αγιατολάχ Χαμενεΐ, είχε συνάντηση με σιίτες διοικητές παραστρατιωτικών ομάδων. Μεταξύ αυτών ο Ιρακινός Αμπού Μαχντί αλ Μουχαντίς. Ο Σουλεϊμανί ήθελε να σχεδιάσει μια σειρά επιθέσεων σε αμερικανικά συμφέροντα στο Ιράκ, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters. Οι διαμαρτυρίες στους δρόμους του Ιράκ ενάντια στις μανούβρες του Ιράν είχαν αυξηθεί και ο 62χρονος Σουλεϊμανί, αρχιτέκτονας των στρατιωτικών επιχειρήσεων της Τεχεράνης στο εξωτερικό, ήθελε να προκαλέσει αμερικανική απάντηση ώστε να αναθερμανθούν οι αντιαμερικανικές εκδηλώσεις. Σύμφωνα πάντα με τις πληροφορίες του Reuters, πρότεινε στους συγκεντρωμένους διοικητές τη δημιουργία μιας νέας μονάδας που θα πραγματοποιούσε επιθέσεις στα αμερικανικά στρατεύματα τα οποία βρίσκονταν σε αμερικανικές βάσεις. Η Κατέμπ Χεζμπολάχ, που είχε ιδρυθεί από τον Μουχαντίς το 2003, στη διάρκεια του δεύτερου πολέμου του Κόλπου, θα ήταν υπεύθυνη για τον συντονισμό. Τους επόμενους δύο μήνες, οι φιλοϊρανικές ένοπλες ομάδες εξαπέλυσαν 11 επιθέσεις σε βάσεις με αμερικανούς στρατιώτες, σύμφωνα με αξιωματούχο των ΗΠΑ. Στις 27 Δεκεμβρίου, σε μια επίθεση με περισσότερες από 30 ρουκέτες, σκοτώθηκε ο μεταφραστής Ναουρές Χαμίντ. Ηταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι.

Δωμάτιο στο υπόγειο του Μαρ-Α-Λάγκο, στο Παλμ Μπιτς της Φλόριντα. Στις 28 Δεκεμβρίου, ανώτατοι αξιωματούχοι του Πενταγώνου ενημέρωσαν τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, που έκανε τις χριστουγεννιάτικες διακοπές του στην έπαυλή του στη Φλόριντα, και εξηγούσαν τις επιλογές. Η πιο ακραία ήταν η εκτέλεση του στρατηγού Σουλεϊμανί, μια επιλογή που προστέθηκε, σύμφωνα με τους «New York Times», για να κάνει τις υπόλοιπες να δείχνουν λογικές. Ο Τραμπ την απέρριψε και έδωσε εντολή για μια σειρά βομβαρδισμών. Την επόμενη μέρα, μαχητικά F-15E χτύπησαν πέντε στόχους (τρεις στο Ιράκ και δύο στη Συρία) της οργάνωσης Κατέμπ Χεζμπολάχ. Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου ανέφερε πως υπήρχαν 25 νεκροί και 50 τραυματίες. Το απόγευμα της ίδιας ημέρας κατέφθασαν στο Μαρ-Α-Λάγκο οι υπουργοί Εξωτερικών Μάικ Πομπέο και Αμυνας Μαρκ Εσπερ, καθώς και ο επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων στρατηγός Μαρκ Μάιλι. Συζήτησαν τις επιθέσεις σε Ιράκ και Συρία και επανεξέτασαν τις διαθέσιμες επιλογές.

Πρεσβεία των ΗΠΑ στη Βαγδάτη. Την Τρίτη, 31 Δεκεμβρίου, μετά τις κηδείες όσων σκοτώθηκαν από τις αμερικανικές επιθέσεις, ένα εξαγριωμένο πλήθος συγκεντρώθηκε έξω από την αμερικανική πρεσβεία φωνάζοντας «Θάνατος στην Αμερική». Οι ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας δεν έκαναν κάποια προσπάθεια να σταματήσουν τους διαδηλωτές και τους επέτρεψαν να περάσουν στην Πράσινη Ζώνη, την περιοχή με τις δυτικές πρεσβείες στην ιρακινή πρωτεύουσα. Οι 10.000 συγκεντρωμένοι, πολλοί από αυτούς μέλη πολιτοφυλακών, έφθασαν στην περίμετρο του συγκροτήματος της πρεσβείας των ΗΠΑ με την ισχυρή φύλαξη. Πέταξαν πέτρες, έβαλαν φωτιά σε τρία τρέιλερ που χρησιμοποιούσαν οι φύλακες, κατέστρεψαν την είσοδο. Δεκάδες προσπάθησαν να εισέλθουν στο εσωτερικό της αυλής και σταμάτησαν 200 μέτρα από το κτίριο της πρεσβείας. Κάποιοι εργαζόμενοι έφυγαν από την πίσω πόρτα, ανέφερε ένας εξ αυτών στο πρακτορείο Associated Press, άλλοι διέφυγαν με ελικόπτερα και οι υπόλοιποι παρέμειναν σε ασφαλή μέρη.

Ο πρόεδρος Τραμπ στο Μαρ-Α-Λάγο είδε τις ταπεινωτικές σκηνές στην τηλεόραση. Την Τετάρτη οι διαδηλωτές είχαν διαλυθεί. Την Πέμπτη το απόγευμα, προς έκπληξη κάποιων αξιωματούχων του Πενταγώνου, ο Τραμπ διέταξε την εκτέλεση του Σουλεϊμανί. Η απόφαση, σύμφωνα με την κυβέρνηση, βασίστηκε στην «άμεση απειλή» επιθέσεων σε αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή. Επίσης, όπως αποκάλυψε η «Washington Post», δόθηκε εντολή και για την εκτέλεση στην Υεμένη του Αμπντούλ Ρεζά Σαλάι, διοικητή των Φρουρών της Επανάστασης, αλλά απέτυχε.

Διεθνές Αεροδρόμιο Βαγδάτης. Το αεροπλάνο του στρατηγού Σουλεϊμανί, προερχόμενο από τη Δαμασκό, προσγειώθηκε το απόγευμα της Παρασκευής 3 Ιανουαρίου. Η διοίκηση των Ειδικών Επιχειρήσεων των ΗΠΑ περίμενε την προσγείωση. Η απόφαση για επίθεση θα εξαρτιόταν από το ποιος θα τον υποδεχόταν. Δεν θα γινόταν εάν πήγαινε κάποιος από την ιρακινή κυβέρνηση. Ομως τελικά πήγαν για να τον δεχθούν μέλη της Κατέμπ Χεζμπολάχ, μεταξύ των οποίων και ο επικεφαλής της Αμπού Μαχντί αλ Μουχαντίς. Μπήκαν σε δύο αυτοκίνητα και όταν έφευγαν από το αεροδρόμιο το κομβόι χτυπήθηκε από πυραύλους που εκτοξεύθηκαν από drone MQ-9 Reaper. Σουλεϊμανί και Αλ Μουχαντίς σκοτώθηκαν. Η αγωνιώδης αναμονή για τα αντίποινα του Ιράν ξεκίνησε.

Αίθουσα διαχείρισης κρίσεων του Λευκού Οίκου, Ουάσιγκτον
Την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ συναντούσε τον Κυριάκο Μητσοτάκη
Η ημέρα θα ήταν η Τρίτη. Αυτό έδειχναν οι μετακινήσεις πυραύλων στο έδαφος του Ιράν που εντόπισαν οι αμερικανικοί κατασκοπευτικοί δορυφόροι και οι υποκλαπείσες συνομιλίες μεταξύ στρατιωτικών διοικητών στη χώρα. Υπήρξαν αρκετές αναφορές για απειλές, όμως, σύμφωνα με την «El Pais», ήταν αρκετά ασαφείς ώστε να μη διαταραχθεί το πρόγραμμα του προέδρου που είχε επιστρέψει από τη Φλόριντα και εκείνη την ημέρα είχε προγραμματισμένη συνάντηση με τον έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Λίγο μετά τις 2 το μεσημέρι οι μυστικές υπηρεσίες έστειλαν επείγον μήνυμα, γνωστό στην εσωτερική διάλεκτο ως «κρώξιμο», που προειδοποιούσε για επικείμενη επίθεση στα αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράκ. Αυτό οδήγησε τον αντιπρόεδρο Πενς και τον Ρόμπερτ Ο’Μπράιεν, σύμβουλο εθνικής ασφαλείας, να κατέβουν στην αίθουσα διαχείρισης κρίσεων, στο υπόγειο του Λευκού Οίκου, όπου άρχισαν να συγκεντρώνονται ανώτατοι αξιωματικοί. Ο Τραμπ κατέβηκε όταν ολοκληρώθηκε η συνάντησή του με τον Μητσοτάκη στο Οβάλ Γραφείο. Τρεις ώρες αργότερα, 16 πύραυλοι Fateh 100 και Shahab που εκτοξεύθηκαν από το Ιράν χτύπησαν δύο ιρακινές βάσεις όπου διέμεναν αμερικανοί στρατιώτες: στην Αλ Σαντ, στα δυτικά της χώρας, και στο Ερμπίλ, στο ιρακινό Κουρδιστάν.
Οι βάσεις είχαν εκκενωθεί λόγω της προειδοποίησης: οι ρουκέτες προκάλεσαν μικρές ζημιές στα άδεια υπόστεγα των αεροσκαφών, σε ένα ελικόπτερο Black Hawk, ένα drone αναγνώρισης, μέρη του πύργου ελέγχου και σε κάποιες τέντες. Δεν τραυματίστηκε κανείς. Τραμπ και Πενς συνομίλησαν τηλεφωνικά με ηγέτες του Κογκρέσου. Ακόμα και τα «γεράκια» πρότειναν αυτοσυγκράτηση. Υπήρχε συζήτηση για το εάν ο Τραμπ έπρεπε να κάνει διάγγελμα στο έθνος. Κυκλοφόρησαν περισσότερα από 6 προσχέδια, στα οποία συνέβαλαν και ο Πενς και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ. Το διάγγελμα έγινε τελικά στις 11.25. «Δεν υπήρξαν θύματα, ούτε τραυματισμοί, μόνο μικρές ζημιές» είπε ο αμερικανός πρόεδρος. «Το Ιράν φαίνεται να υποχωρεί, κάτι που είναι καλό για τις ΗΠΑ και τον κόσμο». Τον κόσμο που, τουλάχιστον για λίγο, ανέπνευσε με ανακούφιση.

Αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν
«Ο εχθρός βρίσκεται εδώ, όχι στην Αμερική»
Μεγάλες διαδηλώσεις ξέσπασαν το Σαββατοκύριακο σε πολλές πόλεις του Ιράν, αυξάνοντας την πίεση προς την ηγεσία της χώρας αφότου ο στρατός παραδέχθηκε ότι κατέρριψε «κατά λάθος» ουκρανικό αεροσκάφος. «Λένε ψέματα ότι εχθρός μας είναι η Αμερική, ο εχθρός όμως βρίσκεται εδώ» φώναζε ομάδα διαδηλωτών έξω από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Την ώρα που η Χεζμπολάχ με ανακοίνωσή της ανέφερε πως ήρθε η ώρα να προχωρήσουν σε αντίποινα για τη δολοφονία του Σουλεϊμανί οι σύμμαχοι του Ιράν, οκτώ πύραυλοι Κατιούσα χτυπούσαν βάση στο Βόρειο Ιράκ όπου διαμένουν αμερικανοί στρατιωτικοί – τραυματίστηκαν τέσσερις ιρακινοί στρατιώτες.
Στην Ουάσιγκτον, ο υπουργός Αμυνας Μαρκ Εσπερ «άδειασε» τον πρόεδρο Τραμπ που είχε ισχυριστεί ότι η δολοφονία Σουλεϊμανί αποφασίστηκε επειδή υπήρχαν στοιχεία ότι προετοίμαζε επιθέσεις σε τέσσερις αμερικανικές πρεσβείες. Μιλώντας στο CBS ο Εσπερ δήλωσε πως ποτέ δεν έχει δει «συγκεκριμένα στοιχεία που να δείχνουν ότι το Ιράν σχεδίασε επιθέσεις σε τέσσερις πρεσβείες των ΗΠΑ». Αλλά πρόσθεσε: «Μοιράζομαι την άποψη του προέδρου ότι ίσως αυτό να συνέβαινε – περίμενα ότι θα επιτεθούν στις πρεσβείες μας που αποτελούν την αντιπροσώπευση της αμερικανικής παρουσίας σε μια χώρα». Εκθετο άφησε τον πρόεδρο Τραμπ και ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας Ρόμπερτ Ο’Μπράιεν, λέγοντας πως «είναι πάντα δύσκολο, ακόμα και με τις πολλές πληροφορίες που έχουμε, να γνωρίζουμε ακριβώς ποιοι είναι οι στόχοι. Ξέρουμε ότι στο στόχαστρο βρίσκονταν αμερικανικές εγκαταστάσεις – αλλά εάν επρόκειτο για βάσεις ή πρεσβείες, δεν γνωρίζουμε ακριβώς».
Καθώς όμως στην Ουάσιγκτον γίνονται ζυμώσεις για την εξέλιξη της κρίσης, στο εσωτερικό του Ιράν φαίνεται ότι ενισχύονται οι διαμαρτυρίες για το αποκαλούμενο «λάθος» των ενόπλων δυνάμεων που οδήγησε στην κατάρριψη του ουκρανικού αεροσκάφους και τον θάνατο των 176 επιβαινόντων, έπειτα από ημέρες επίμονης διάψευσης του περιστατικού. Η αστυνομία έριξε δακρυγόνα σε χιλιάδες διαδηλωτές που είχαν συγκεντρωθεί στο κέντρο της Τεχεράνης το Σάββατο, όπου πολλοί φώναζαν «Θάνατος στον δικτάτορα», δείχνοντας την οργή τους προς τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη της χώρας Αγιατολάχ Χαμενεΐ. «Ζητήστε συγγνώμη και παραιτηθείτε» έγραψε στον τίτλο της χθες η εφημερίδα «Etemad», αναφέροντας πως είναι «λαϊκή απαίτηση» να παραιτηθούν εκείνοι που ευθύνονται για την κατάρριψη του αεροσκάφους.
Μάλιστα, χθες οι ιρανικές Αρχές κάλεσαν τον πρεσβευτή της Βρετανίας στην Τεχεράνη σχετικά με την παρουσία του σε μια «παράνομη» διαδήλωση στην ιρανική πρωτεύουσα στη μνήμη των θυμάτων της αεροπορικής τραγωδίας. «Ο Ρομπ Μακέιρ κλήθηκε εξαιτίας της αντισυμβατικής συμπεριφοράς του και της συμμετοχής του σε παράνομη διαδήλωση» ανέφερε η ιστοσελίδα του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών. Νωρίτερα η Βρετανία είχε ανακοινώσει ότι ο πρεσβευτής της στο Ιράν συνελήφθη και κρατήθηκε για λίγο.

Ο πρόεδρος Τραμπ έγραψε στο Twitter: «Προς τους ηγέτες του Ιράν: Μη σκοτώσετε διαδηλωτές. Εχετε ήδη σκοτώσει ή φυλακίσει χιλιάδες και ο κόσμος σας παρακολουθεί». Ο πρόεδρος του Ιράν έκανε λόγο για «καταστροφικό λάθος» και ζήτησε συγγνώμη για το ότι επλήγη με πύραυλο το αεροσκάφος λίγο μετά την απογείωσή του από το αεροδρόμιο της Τεχεράνης. Ομως, διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη οργή όταν αποκάλυψε πως οι Αρχές γνώριζαν από την πρώτη στιγμή για την κατάρριψη, αλλά συνέχισαν επί ημέρες να τη διαψεύδουν.
Χθες, με κοινή τους ανακοίνωση οι ηγέτες Βρετανίας, Γαλλίας και Γερμανίας κάλεσαν το Ιράν να επιστρέψει στην πλήρη συμμόρφωση με τη διεθνή συμφωνία για τα πυρηνικά του που υπεγράφη το 2015 και να αποφύγει περαιτέρω βία. «Καλούμε το Ιράν να παραμείνει πιστό στη συμφωνία και είμαστε έτοιμοι για συνομιλίες προκειμένου να διατηρηθεί η σταθερότητα στην περιοχή» τονίζεται στην ανακοίνωση που υπογράφουν οι Μπόρις Τζόνσον, Εμανουέλ Μακρόν και Ανγκελα Μέρκελ.