Ο αστεροειδής που τον λέγανε Φρανκ Ζάπα

Μουσική ιδιοφυΐα, σατιρικός καλλιτέχνης, «ανάποδος» άνθρωπος, troll (πριν ακόμη ανακαλυφθούν τα trolls), επιδειξίας (όχι με τη σεξουαλική έννοια), ατακαδόρος, φρικιό, χίπης; Ο,τι και αν γραφτεί, δεν νομίζω ότι μπορεί να περιγράψει ακριβώς τον Φρανκ Ζάπα. Πριν από πενήντα χρόνια και περίπου έναν μήνα (20 Δεκεμβρίου 1969), κυκλοφόρησε το ασυμβίβαστο, πρωτοποριακό πρώτο σόλο άλμπουμ του «Hot Rats». Αλμπουμ που έβαλε τον μουσικό και τραγουδοποιό στον χάρτη ως δεξιοτέχνη κιθαρίστα και άλλαξε την πορεία της μουσικής για πάντα με τις εννοιολογικές, συνθετικές και τεχνολογικές καινοτομίες του.

Ο αμερικανός συνθέτης γεννήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 1940, πέθανε στις 4 Δεκεμβρίου 1993 (σ.σ.: από καρκίνο του προστάτη) και αν ζούσε σήμερα θα ήταν 80 ετών. Δεν μπορεί να γνωρίζουμε αν θα συνέχιζε να προκαλούσε είτε μέσω των δηλώσεών του είτε μέσω του έργου του, αλλά αν οι παλαιότεροι και νεότεροι θαυμαστές του θέλουν και πάλι να τον προσεγγίσουν τους περιμένει ένα συλλεκτικό πακέτο. Το «Hot Rats» επανακυκλοφορεί με έξι δίσκους και τίτλο «The Hot Rats Sessions». Αυτή η εκτεταμένη νέα συλλογή παρουσιάζει κάθε σύνθεση του Φρανκ Ζάπα, που έμεινε στο στούντιο από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο του 1969, αλλά και κάποιες που βγήκαν με την «επίσημη» κυκλοφορία. Το box set περιέχει ουσιαστικά το make of του «Hot Rats» και καθετί που ηχογραφήθηκε στο Sunset Sound Recorders. Tο «Hot Rats» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα «φιλμ για τα αφτιά μας», ένα ακουστικό σάουντρακ, ένα άλμπουμ που μετά τη διάλυση του συγκροτήματός του, The Mothers of Invention, άνοιξε για τον ίδιο νέους δρόμους. Οι συνθετικές εφευρέσεις του δεν σταματούν και παρουσιάζει την πολυπλοκότητα της τζαζ σε σχέση με το ροκ εν ρολ. Ενα εξόχως ανατρεπτικό άλμπουμ, μια πρωτοποριακή εργασία τζαζ – ροκ σύντηξης.

Αλλωστε αυτός δεν ήταν πάντα ο Φρανκ Ζάπα; Ανατρεπτικός και αντιφατικός. Οπως στην ηλικία των 15 ετών, όταν δέχθηκε επιρροές από αβανγκάρντ συνθέτες όπως οι Εντγκάρ Βαρέζ και Ιγκορ Στραβίνσκι αλλά και γκρουπ του ριθμ εν μπλουζ. Το έργο «Ionisation» (μόνο για ντραμς) του Βαρέζ τον είχε εντυπωσιάσει τόσο πολύ, ώστε θέλησε να του τηλεφωνήσει. Τελικά, δεν του τηλεφώνησε. Εκανε κάτι άλλο όμως, όχι σε αυτή την ηλικία, αλλά μία δεκαετία μετά. Καθιέρωσε στο παγκόσμιο λεξιλόγιο τη φράση «freak out» μέσω του ομώνυμου άλμπουμ του. Το 1966, κατάφερε με την παρέα του να συνθέσει ένα μείγμα ή κολάζ πειραματικών ήχων με ριθμ εν μπλουζ, που ήταν η μόδα της εποχής. Σιγά όμως μην ακολουθούσε τις μόδες ο Ζάπα. Ο δίσκος δεν πούλησε (φυσικά), αλλά άνοιξε σχολή και κυρίως έφερε τον όρο ως παρακίνηση απόδρασης από τις καθεστωτικές κοινωνικές φόρμες. Σε αυτό το διπλό άλμπουμ, από τα πρώτα της ιστορίας του ροκ, παρωδεί τον έρωτα και εφαρμόζει το ρητό που κράτησε έως το τέλος της ζωής του: «Οτιδήποτε, οπουδήποτε, οποτεδήποτε, για κανέναν απολύτως λόγο». Ο Φρανκ Ζάπα, όταν δούλευε, δεν ήθελε επ’ ουδενί λόγο να τον ενοχλούν. Πίστευε ότι η μουσική ήταν ό,τι πιο σημαντικό είχε στη ζωή του, παρόλο που κριτική και κοινό (το ευρύ) δεν τον έβλεπαν με καλό μάτι και μάλλον τον θεωρούσαν υπόπτου ηθικής. Η μη κοινωνική προσαρμοστικότητά του είχε πρωτοφανεί από τη φοίτηση – αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο: «Πήρα το απολυτήριό μου με 20 μονάδες λιγότερες απ’ ό,τι χρειαζόταν, μόνο και μόνο επειδή βιάζονταν να με ξεφορτωθούν. Με είχαν διώξει τόσες φορές, που είχαν βαρεθεί πια. Ετσι προτίμησαν να με αφήσουν έξω, αντί να με κρατήσουν μέσα. Θεωρητικά δεν θα έπρεπε να πάρω απολυτήριο, αλλά είχα κάτσει σχολείο όσα χρόνια χρειάζονταν…».

Η δεκαετία του ’80 ήταν η περισσότερο πολιτικοποιημένη για τον Φρανκ Ζάπα καθώς άρχισε να σατιρίζει την άνοδο των ευαγγελιστών της τηλεόρασης στην Αμερική και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Το 1985, κατέθεσε στην Επιτροπή Εμπορίου, Τεχνολογίας και Μεταφορών της Γερουσίας των ΗΠΑ καταγγελία κατά του Parents Music Resource Center (PMRC), μιας οργάνωσης λογοκρισίας της μουσικής που είχε ιδρύσει η Τίπερ Γκορ, σύζυγος του Αλ Γκορ, και στην οποία μέλη ήταν και άλλες σύζυγοι πολιτικών. «Η εταιρεία είναι μια ανόητη σύλληψη που δεν καταφέρνει να προσφέρει κάποιο πραγματικό όφελος στα παιδιά, περιορίζει τις ελευθερίες των ανθρώπων που δεν είναι παιδιά».

Η τελευταία τουρνέ του σε σχήμα ροκ συγκροτήματος πραγματοποιήθηκε το 1988 με ένα δωδεκαμελές συγκρότημα που φημολογείται ότι είχε ρεπερτόριο πλέον των 800 τραγουδιών (τα περισσότερα του ίδιου του Ζάπα), όμως διαλύθηκε με έντονους διαπληκτισμούς πριν ολοκληρωθεί. Ο Φρανκ Ζάπα εισήχθη μετά θάνατον στο Rock & Roll Hall of Fame, το 1995. Την ίδια χρονιά ο λιθουανός γλύπτης Κονσταντίνας Μπογκντάνας φιλοτέχνησε μια προτομή του, η οποία και τοποθετήθηκε στην πρωτεύουσα της Λιθουανίας. Προς τιμήν του, επίσης, δόθηκε το όνομά του σε έναν αστεροειδή: 3834 Zappafrank.

Αποφθέγματα του Φρανκ Ζάπα

• Η πληροφορία δεν είναι γνώση. Η γνώση δεν είναι σοφία. Η σοφία δεν είναι αλήθεια. Η αλήθεια δεν είναι ομορφιά. Η ομορφιά δεν είναι αγάπη. Η αγάπη δεν είναι μουσική. Η μουσική είναι η ΚΑΛΥΤΕΡΗ.
• Η τζαζ δεν έχει πεθάνει, απλά μυρίζει κάπως περίεργα.
• Υπάρχουν περισσότερα τραγούδια αγάπης από οτιδήποτε άλλο. Αν τα τραγούδια μπορούσαν να σε επηρεάσουν να κάνεις κάτι, τότε όλοι θα αγαπιόμασταν μεταξύ μας.
• Στην πάλη του εαυτού σου ενάντια στον κόσμο, πάρε τη μεριά του κόσμου.
• Δεν μπορείς να είσαι πραγματική χώρα αν δεν έχεις δική σου μπίρα και αερογραμμή. Βοηθά αν έχεις κάτι σαν ποδοσφαιρική ομάδα ή μερικά πυρηνικά όπλα, αλλά στην τελική χρειάζεσαι μπίρα…