Προσοχή σε οικονομία και κοινωνική συνοχή{CR}για μια αποτελεσματική εξωτερική πολιτική

Είναι δύσκολη και ίσως ακατόρθωτη η πρόβλεψη για τα μελλούμενα. Ενέχει κινδύνους, καθώς το μέλλον είναι απρόβλεπτο, ιδιαίτερα σε έναν τομέα όπως η εξωτερική πολιτική, όπου ο βαθμός της προσδιοριστίας των εξελίξεων εξαρτάται από πολλές μεταβλητές, που είναι αδύνατον να επισημανθούν πριν να επισυμβούν. Στο κείμενο που ακολουθεί, λοιπόν, υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό αβεβαιότητας και ένα μεγάλο ποσοστό υποκειμενικότητας, που πρέπει να ληφθούν υπόψη από τον αναγνώστη.

Αλλά ας έρθουμε στην ουσία της ανάλυσής μας: η Ελλάδα ανήκει στην Ευρώπη, κι αυτό προσδιορίζει πολύ το παρόν και το μέλλον της. Κάθε πρόοδος ή οπισθοχώρηση της ευρωπαϊκής ιδέας έχει άμεσες επιπτώσεις πάνω της. Καθώς πιθανολογούμε ότι η Ευρώπη του 2020 θα επιχειρήσει μια διεύρυνση με αντικείμενο τα κράτη της νοτιοανατολικής περιφέρειάς της (Αλβανία, Βόρεια Μακεδονία) και θα ξεκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με αυτές τις δύο χώρες, η Ελλάδα θα πρέπει να χρησιμοποιήσει αυτό το γεγονός προς όφελός της. Με δεδομένο ότι ανήκει στα κράτη που ευνοούν αυτή την έναρξη διαπραγματεύσεων, θα πρέπει να εξαργυρώσει τις προσπάθειες που καταβάλλει σε αυτή την κατεύθυνση.

Και για μεν την Αλβανία θα πρέπει να πειστεί να ξεκινήσει τη διαδικασία επικύρωσης της Συμφωνίας Οριοθέτησης Θαλασσίων Ζωνών έτσι όπως έχει επικαιροποιηθεί με τις προσπάθειες της προηγούμενης κυβέρνησης, και που ως τα σήμερα προσκρούει στην αδιαφορία της αλβανικής κυβέρνησης να επικυρώσει. Παράλληλα θα πρέπει να βελτιωθούν οι ελληνοαλβανικές σχέσεις και σε άλλους τομείς, ιδιαίτερα στον τομέα της ελληνικής μειονότητας. Σκόπιμο είναι πάντως η Ελλάδα να επικυρώσει τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τις Εθνικές Μειονότητες, που την υπέγραψε η κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου, αλλά η οποία παραμένει έκτοτε στα αζήτητα του ΥΠΕΞ, διαβάλλοντας τη χώρα, ακόμα και στα μάτια των Αλβανών, που χρησιμοποιούν το επιχείρημα ότι αυτοί έχουν επικυρώσει τη συμφωνία, αντίθετα με εμάς.

Τώρα, σχετικά με τη Βόρεια Μακεδονία, και ανεξαρτήτως του ποιος θα είναι νικητής στις επερχόμενες εκλογές, θα πρέπει να υπάρξει πιστή εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών, ούτως ώστε να βελτιωθούν περαιτέρω οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες. Λέω ανεξαρτήτως του ποιος θα είναι ο νικητής, γιατί βεβαίως και το εθνικιστικό κόμμα να τις κερδίσει, δεν νομίζω ότι θα την ανατρέψει, παρά μόνο με το δυσανάλογο κόστος, τη ματαίωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων.

Ερχομαι τώρα στα Ελληνοτουρκικά. Προσβλέπω σε μια βελτίωση των σχέσεων, μέσα στο 2020, βελτίωση που θα οφείλεται στην αποτυχία της κυβέρνησης της Αγκυρας να επιβάλει τη δική της ατζέντα στις αμοιβαίες σχέσεις μας. Ο εξορθολογισμός των διμερών μας σχέσεων θα προέλθει, πρώτον, από μια αποτυχία να προσδώσει κύρος στη διμερή συμφωνία που συνήψε με το καθεστώς της Τρίπολης, και την αλλαγή του από τον Χαφτάρ. Και, δεύτερον, η απομόνωση της Τουρκίας από βασικούς συμμάχους της, όπως είναι οι ΗΠΑ και η Ρωσία, αλλά και η Γαλλία και η Ιταλία, θα την εξαναγκάσει σε μετριοπάθεια. Μετριοπάθεια που θα σημαίνει την αποδοχή μιας ειρηνικής επίλυσης των διαφορών μας και επιστροφή στις διερευνητικές επαφές του παρελθόντος, παράλληλα με τις συζητήσεις για τα Μέτρα Αποκατάστασης Εμπιστοσύνης. Στον μακρινό ορίζοντα, όχι απαραιτήτως μέσα  στο 2020, προβάλλει και το Διεθνές Δικαστήριο, ως μια επιλογή οριστικής επίλυσης των διαφορών μας. Αυτό πάντως που φαίνεται να αποκλείεται είναι η ένοπλη σύγκρουση, κάτι που θα είχε τεράστιο κόστος και για τις δύο χώρες.

Τώρα στην ουσία των διαφορών μας με την Τουρκία. Η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον να κλείσει οριστικά όλες τις διαφορές της με τη γείτονα. Οι διαφορές αυτές πηγαίνουν πέρα από τη διαφορά για την υφαλοκρηπίδα, που έχει μετεξελιχθεί σε διαφορά για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Αλλες διαφορές είναι η αιγιαλίτιδα ζώνη, που εμπεριέχει και το εύρος του εθνικού εναέριου χώρου, και οι γκρίζες ζώνες που για πρώτη φορά η Τουρκία τις επικαλέστηκε το 1996. Ο καθορισμός των ορίων της αιγιαλίτιδας ζώνης είναι, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, αποκλειστικό δικαίωμα του παράκτιου κράτους. Και έτσι πρέπει να παραμείνει. Στις ιδιαιτερότητες του Αιγαίου Πελάγους, πάντως, μια διαβούλευση με τον γείτονα, πριν από την καθιέρωσή της, όπως και με τους υπόλοιπους χρήστες αυτής της θάλασσας, δείχνει να είναι αναγκαία. Οπως και το ενδεχόμενο μιας διαφοροποιημένης αιγιαλίτιδας, λ.χ. των 10 ν.μ., σε κρίσιμες για τη διεθνή ναυσιπλοΐα περιοχές θα ήταν η καλύτερη λύση, γιατί θα επέλυε οριστικά και το πρόβλημα του υπερκείμενου εθνικού εναέριου χώρου, χωρίς υποχωρήσεις από τη δική μας μεριά και με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο που προβλέπει ταύτιση του εθνικού εναέριου χώρου με το έδαφος της ξηράς και την αιγιαλίτιδα ζώνη κάθε κράτους.

Οσον αφορά τον τρόπο επίλυσης αυτού του ζητήματος οι διερευνητικές συνομιλίες είναι το πλέον κατάλληλο forum για εξεύρεση λύσης. Οσον δε αφορά τις εξωφρενικές αιτιάσεις της Τουρκίας για την ύπαρξη γκρίζων ζωνών στο Αιγαίο, αν αυτή δεν τιθασεύσει τις διεκδικήσεις στο θέμα αυτό, τότε η μόνη διέξοδος που απομένει είναι το Διεθνές Δικαστήριο, που μπορεί να επιληφθεί του θέματος, ομού με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ. Σε αυτό το σημείο είμαστε εξαιρετικά δυνατοί, και δεν πρέπει να φοβόμαστε να συνυποβάλουμε τη διαφορά στο διεθνές δικαιοδοτικό όργανο.

Παράλληλα πρέπει να ενισχύσουμε τις συμμαχίες μας με άλλους παίκτες του διεθνούς συστήματος. Στον σχετικά πολυπολικό κόσμο που ζούμε, θεματικές συμμαχίες (π.χ. προστασία του περιβάλλοντος) ενισχύουν τη διεθνή σχέση της Ελλάδας και σε άλλους τομείς. Είναι σκόπιμο να εξετάσουμε προσεκτικά τα ενδιαφέροντα ορισμένων κρατών-κλειδιών, και ανάλογα να δράσουμε.

Αλλά θα πρέπει να τονιστεί το αυτονόητο: η εξωτερική πολιτική κάθε κράτους είναι συνάρτηση της ισχύος του στο εσωτερικό. Πράγμα που σημαίνει ότι το 2020 θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στην εθνική οικονομία και στην κοινωνική συνοχή, ως απαραίτητες προϋποθέσεις για μια αποτελεσματική εξωτερική πολιτική.

Ο Χρήστος Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών