Β-θαλασσαιμία: νέες θεραπευτικές επιλογές

Η β-θαλασσαιμία είναι μια κληρονομούμενη, αυτοσωμική υπολειπόμενη νόσος και συγκαταλέγεται στις συχνότερες κληρονομούμενες μονογονιδιακές νόσους παγκοσμίως. Η νόσος είναι συχνότερη σε περιοχές με υγρά κλίματα όπου εμφανιζόταν παλιότερα ελονοσία, όπως η Μεσόγειος και η Νοτιοανατολική Ασία. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο υπάρχουν πάνω από 25.000 γεννήσεις πασχόντων νεογνών παγκοσμίως. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Εθνικού Μητρώου Καταγραφής Αιμοσφαιρινοπαθειών, στην Ελλάδα υπάρχουν 2.099 καταγεγραμμένοι ασθενείς με μείζονα β-θαλασσαιμία.

Παρ’ όλο που ο προγεννητικός έλεγχος είναι αποτελεσματικός ως προς την πρόληψη, η αυξανόμενη μετανάστευση πληθυσμών προς τις ευρωπαϊκές χώρες καθιστά την αντιμετώπιση των ασθενών με β-θαλασσαιμία ιδιαίτερα επίκαιρη. Η βασική αιτία της αναιμίας έγκειται στην αναποτελεσματική ερυθροποίηση. Η φυσιολογική αιμοσφαιρίνη αποτελείται από 4 πολυπεπτιδικές αλυσίδες (πρωτεΐνες), δύο α και δύο β. Κληρονομούμενες μεταλλάξεις στο γονίδιο του χρωμοσώματος 11 που κωδικοποιεί για τη β-πολυπεπτιδική αλυσίδα οδηγούν σε μειωμένη ή μηδενική σύνθεση της β-αλυσίδας, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η παραγωγή της φυσιολογικής αιμοσφαιρίνης. Η κυρίαρχη θεραπευτική προσέγγιση ασθενών με μείζονα β-θαλασσαιμία περιλαμβάνει τις διά βίου μεταγγίσεις με συνοδό θεραπεία αποσιδήρωσης. Η βελτιστοποίηση των τεχνικών έχει οδηγήσει στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής των ασθενών, οι οποίοι ωστόσο εμφανίζουν σημαντική νοσηρότητα από επιπλοκές τόσο του νοσήματος (οστεοπόρωση, ενδοκρινολογικές διαταραχές) όσο και της μακροχρόνια θεραπείας (υπερφόρτωση με σίδηρο). Η αλλογενής μεταμόσχευση μυελού των οστών αποτελεί μια επιλογή με προοπτική ίασης για τους ασθενείς που έχουν συμβατό δότη, αλλά εμφανίζει μεγάλη τοξικότητα. Τα τελευταία χρόνια η γονιδιακή θεραπεία έχει οδηγήσει στην ίαση ορισμένων ασθενών, αλλά δεν είναι ευρέως διαθέσιμη και έχει σημαντικό κόστος.

Προσφάτως, ο Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων έδωσε έγκριση σε ένα νέο φάρμακο, τη λουσπατερσέπτη, για τη θεραπεία ενήλικων ασθενών με β-θαλασσαιμία που χρήζουν τακτικών μεταγγίσεων αίματος. Κατά τη διάρκεια της παραγωγής ώριμων ερυθρών αιμοσφαιρίων συμμετέχουν πολλά συνοδά μόρια που είτε προάγουν (όπως η ερυθροποιητίνη) είτε αναστέλλουν (όπως οι ακτιβίνες και ο αυξητικός παράγοντας διαφοροποίησης) τη διαδικασία της ερυθροποίησης. Η λουσπατερσέπτη συνδέει και «παγιδεύει» τους αναστολείς των τελικών σταδίων της ερυθροποίησης. Στην πολυκεντρική, τυχαιοποιημένη μελέτη BELIEVE, 21,4% των ασθενών που έλαβαν λουσπατερσέπτη υποδορίως κάθε 3 εβδομάδες πέτυχαν μείωση των αναγκών τους σε μεταγγίσεις, σε σύγκριση με το 4,5% αυτών που έλαβαν εικονικό φάρμακο.

Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, πρύτανης του ΕΚΠΑ