Η σημασία της δημόσιας {LF}διπλωματίας

Σε μια εποχή που οι έλληνες πολίτες αποπροσανατολίζονται από ραγδαίες εξελίξεις, η αναπαραγωγή αρνητικών στερεοτύπων τόσο για «εμάς» όσο και για τους «Αλλους» δεν διευκολύνει τη χάραξη μιας εποικοδομητικής εξωτερικής πολιτικής. Υπάρχουν πολλές αλήθειες που μάχονται η μία την άλλη με ζητούμενο την αξιοπιστία, γι’ αυτό και το σημαντικό τελικά είναι να ακούγεται τουλάχιστον η «αλήθεια» του καθενός. Σήμερα η επικοινωνία με τους πολίτες άλλων κρατών αποτελεί βασικό́ συστατικό́ της εξωτερικής πολιτικής, με τη δημόσια διπλωματία να είναι το «δημόσιο πρόσωπο» της παραδοσιακής διπλωματίας, καθιστώντας την αναπόσπαστο αλλά ταυτοχρόνως διακριτό́ κομμάτι αυτής.

Ως δημόσια διπλωματία ορίζεται η προσπάθεια ενός κράτους να διαμορφώσει το διεθνές περιβάλλον μέσω της επιρροής που ασκεί στην εξωτερική κοινή γνώμη. Η παγκοσμιοποίηση, η ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας και η αυξανόμενη παρουσία μη κρατικών δρώντων συντείνουν στην ολοένα και μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα της κοινής γνώμης. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να αρκεστούν στις παραδοσιακές μορφές επικοινωνίας και αξιοποιούν τις δυνατότητες που παρέχουν τα νέα μέσα επικοινωνίας, προκειμένου να αφουγκραστούν την κοινή γνώμη, να συμμετάσχουν στον διάλογο που διεξάγεται μεταξύ των διαφόρων δρώντων της εξωτερικής πολιτικής και να προβάλλουν, με τη σειρά τους, τις δικές τους ιδέες και θέσεις.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα οφείλει να πρωτοστατήσει στη δημιουργία ενός σοβαρού ειδησεογραφικού βαλκανικού δικτύου που να έχει την έδρα του στην Ελλάδα. Επίσης, οφείλουμε να προβληματιστούμε με αυτά που «εμείς» θεωρούμε προτεραιότητες και «εθνικά θέματα», και πώς μπορεί να άπτονται των ζωτικών συμφερόντων της ελίτ και της κοινής γνώμης της χώρας στην οποία απευθυνόμαστε. Για παράδειγμα, όταν μιλάμε για τις διαφορές μας με την Τουρκία στο Αιγαίο είναι πολύ δύσκολο να ενδιαφερθεί η κοινή γνώμη των κρατών – μελών της ΕΕ. Σε περίπτωση, όμως, που επιμείνουμε, από κοινού με την Ισπανία και την Ιταλία, στο ζήτημα της της διαχείρισης της λαθρομετανάστευσης στο Αιγαίο, επισημαίνοντας τα κίνητρα και τα συμφέροντα της Τουρκίας ως κοινό ευρωπαϊκό πρόβλημα, τότε οι εταίροι μας όχι μόνο θα συνδράμουν στην επίλυση του προβλήματος, αλλά́ έμμεσα θα στηρίξουν και τις εθνικές μας θέσεις στο Αιγαίο.

Μία τέτοια στρατηγική μπορεί να δώσει νέες ευκαιρίες στην Ελλάδα να ενδυναμώσει τη θέση της στη διεθνή αρένα, πέραν των ορίων που της επιτρέπει η περιορισμένη σκληρή ισχύς και οικονομική της κατάσταση. Της Ελλάδας που έχοντας επίγνωση του μεγέθους και των ορίων της, μπορεί να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες προκειμένου να συμβάλει στην επίλυση και διαχείριση προβλημάτων της παγκόσμιας ατζέντας. Η καλύτερη πηγή πληροφοριών ή ακόμα και ο πιθανότερος καταλύτης πολιτικής αλλαγής σε σειρά σημαντικών ζητημάτων δεν προέρχεται από το κράτος. Τα πανεπιστήμια, οι ΜΚΟ και οι οργανώσεις της κοινωνίας πολιτών παρέχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα κ.ά. Τα ελληνικά ΜΜΕ και το πολιτικό μας σύστημα μπορούν και πρέπει να στραφούν προς αυτές τις εναλλακτικές πηγές πληροφοριών και να συμμετέχουν στην παροχή πληροφοριών μέσα από μια ευρωπαϊκή και παγκόσμια προοπτική. Μια επεξεργασμένη εξωτερική πολιτική της Ελλάδας πρέπει να μην ακολουθεί ασθμαίνοντας τις εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική. Η πολυ-επίπεδη κρίση που επηρέασε τη χώρα μας από το 2010 επέφερε ένα άνευ προηγουμένου πλήγμα στην εικόνα της Ελλάδας στο εξωτερικό και μία αδιαμφισβήτητη ανάγκη για τον επανακαθορισμό της. Που σημαίνει ότι μέσω ενός ορθολογικού συντονισμού των δράσεων δημόσιας διπλωματίας είναι εφικτό να σημειωθούν επιτυχίες εκεί που η παραδοσιακή διπλωματία έχει αποδεδειγμένα αποτύχει.

Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης